Jeuk rond de anus, ook wel bekend als pruritus ani, is een veelvoorkomend en hinderlijk probleem dat diverse oorzaken kan hebben. Het kan variëren van milde irritatie tot hevige jeuk die het dagelijks leven beïnvloedt. Vaak ontstaat de jeuk door een combinatie van factoren, wat de diagnose en behandeling soms complex maakt.
Diagnostisch onderzoek bij anale jeuk
Wanneer u last heeft van jeuk rond de anus, zal een arts eerst een grondig onderzoek uitvoeren om de oorzaak te achterhalen. Dit begint vaak met een inspectie van de huid rond de anus.
Uitwendig onderzoek
Tijdens het lichamelijk onderzoek neemt u plaats op een speciale onderzoeksbank. U gaat dan op uw knieën zitten en leunt voorover op uw ellebogen. De arts onderzoekt of de huid rond de anus geïrriteerd is. Kenmerken van irritatie zijn roodheid, droogheid, schilfering en soms kleine kloofjes. Vaak ziet de arts ook kleine wondjes die ontstaan zijn door het krabben. Het is echter mogelijk dat de huid er ook rustig uitziet, ondanks de aanwezige jeukklachten.
Inwendig onderzoek
Naast het uitwendige onderzoek wordt bijna altijd ook de binnenkant van de anus onderzocht. Dit gebeurt met een proctoscoop, een speciaal kijkbuisje. Via de proctoscoop kan de arts zien of er binnen in de anus iets aanwezig is dat de jeuk veroorzaakt, zoals bijvoorbeeld aambeien. In sommige gevallen kan de arts na deze onderzoeken nog aanvullende onderzoeken adviseren.
Verschillende oorzaken van anale jeuk
Er zijn diverse oorzaken die kunnen leiden tot jeuk rond de anus. Vaak is er sprake van een combinatie van factoren.
Hygiëne en irriterende stoffen
- Onvoldoende reiniging na ontlasting: Restanten van ontlasting kunnen de anus irriteren en jeuk veroorzaken. Het is belangrijk de anus na de ontlasting goed te reinigen, zo nodig met een washandje of doekje met kraanwater, en daarna goed droog te deppen (niet wrijven).
- Overmatig gebruik van zeep: Zeepgebruik kan de huid rond de anus uitdrogen, wat leidt tot jeuk. Het advies is om de anus alleen met kraanwater te reinigen en zeep te vermijden.
- Vochtige toiletdoekjes: Het gebruik van vochtige toiletdoekjes na de ontlasting kan de huid irriteren door de aanwezige stoffen zoals parfum en conserveermiddelen.
- Gebruik van producten met irriterende stoffen: Sommige producten die gebruikt worden voor de intieme zone kunnen stoffen bevatten die de anus en de huid eromheen irriteren, zoals parfum en alcohol.
- Talkpoeder of vettige substanties: Deze kunnen de huid week maken en de irritatie verergeren.
Huidaandoeningen
- Contacteczeem en psoriasis: Deze huidaandoeningen kunnen leiden tot irritatie van de anus. Bij vermoeden van contacteczeem kunnen huidtests met pleisters nodig zijn om overgevoeligheid te bevestigen.
- Peri-anaal eczeem: Dit is een huidaandoening rond de anus waarbij de huid ontstoken is. Veelvoorkomende vormen zijn orthoergisch (irritatief, toxisch) contacteczeem, seborrhoisch eczeem en constitutioneel of atopisch eczeem.
- Een weke huid: Een weke huid, veroorzaakt door bijvoorbeeld overmatig zweten, fecale of urinaire incontinentie, of langdurig contact met natte luiers bij kinderen, kan de natuurlijke huidbarrière aantasten en irritatie veroorzaken.
Infecties
- Worminfecties: Met name aarsmaden kunnen jeuk rond de anus veroorzaken, vooral 's nachts wanneer de wormpjes eitjes leggen. De wormen zijn niet altijd zichtbaar in de ontlasting. Mebendazol is een medicijn dat effectief is tegen verschillende worminfecties.
- Schimmelinfecties: Een schimmelinfectie rond de anus, zoals candidiasis, kan duidelijke jeuk en ongemak veroorzaken.
- Bacteriële infecties: Lokale infecties kunnen leiden tot irritatie en jeuk.
- Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA's): Virussen of bacteriën die SOA's veroorzaken, kunnen leiden tot ettervorming, zweren, jeuk en pijn rond de anus. Ook anale wratten (condylomata acuminata) veroorzaakt door het papillomavirus kunnen jeuk geven.
Andere oorzaken
- Aambeien: Uitgezakte slijmvlieskussentjes die de kringspier minder goed laten werken. Dit kan leiden tot vochtverlies (soiling), wat de huid rond de anus irriteert en jeuk veroorzaakt. Aambeien kunnen zowel een oorzaak als een gevolg zijn van een geïrriteerde anus.
- Anale kloofjes: Een scheurtje in het slijmvlies van de anus, vaak veroorzaakt door harde ontlasting. Dit kan leiden tot pijn, bloedverlies en lekkage van vocht dat de huid irriteert en jeuk veroorzaakt.
- Medicijngebruik: Sommige medicijnen, zoals antibiotica, kunnen jeuk als bijwerking hebben. Zalven met corticosteroïden kunnen bij langdurig gebruik de huid rond de anus dun maken.
- Onbekende oorzaak: Bij ongeveer een kwart van de patiënten wordt geen duidelijke oorzaak voor de jeukklachten gevonden.
Symptomen van anale irritatie
De symptomen van anale irritatie kunnen variëren, maar de meest voorkomende zijn:
- Jeukende anus: Dit is het meest kenmerkende symptoom. De zenuwen rond de anus reageren op irritatie of beschadiging van de huid, wat leidt tot een jeukend gevoel. Krabben kan leiden tot huidlaesies en secundaire infecties.
- Anale scheuren: Kleine scheurtjes in de huid rond de anus, die kunnen ontstaan door harde ontlasting of trauma.
- Pijn, tintelingen of een branderig gevoel: Deze sensaties kunnen optreden bij irritatie van de anus.
- Roodheid, droogheid en schilfering: Tekenen van huidirritatie rond de anus.
- Kloofjes of kleine wondjes: Vaak als gevolg van krabben of door anale scheuren.
- Vochtverlies (soiling): Kan optreden bij aambeien en de huid irriteren.
Behandeling van anale jeuk
De behandeling van anale jeuk is afhankelijk van de onderliggende oorzaak. Een goede hygiëne en het vermijden van irriterende factoren zijn cruciaal.
Algemene adviezen en zelfzorg
- Goede hygiëne: Reinig de anus voorzichtig met lauw water, vooral na de ontlasting. Dep de huid droog zonder te wrijven. Vermijd zeep en geparfumeerde producten.
- Niet krabben: Probeer niet te krabben, hoe verleidelijk ook. Kortgeknipte nagels kunnen helpen wondjes te voorkomen.
- Katoenen ondergoed: Draag loszittend ondergoed van katoen om de huid te laten ademen en irritatie te verminderen.
- Dieet: Een vezelrijk dieet bevordert een soepele stoelgang en kan constipatie voorkomen, wat bijdraagt aan anale irritatie. Beperk de consumptie van irriterende stoffen zoals alcohol, kruiden en koffie.
- Beweging: Regelmatige lichaamsbeweging is belangrijk voor een goede darmwerking en kan anale irritatie helpen voorkomen.
- Vermijd langdurig zitten: Neem regelmatig pauzes om druk op de anale zone te verminderen.
Medicatie en crèmes
Afhankelijk van de oorzaak kan de arts verschillende crèmes of zalven voorschrijven:
- Beschermende en verzachtende crèmes: Zinkzalf of barrièrecrèmes, zoals sudocrème, kunnen de huid beschermen tegen irriterende stoffen en helpen bij het genezingsproces. Deze zijn vrij verkrijgbaar. Cetomacrogol zalf of crème beschermt de huid en voorkomt uitdroging.
- Hormoonzalf (corticosteroïden): Crèmes zoals diprosonecrème of hydrocortisonvaseline-crème kunnen worden voorgeschreven om ontstekingen en jeuk te verminderen. Deze worden meestal tweemaal daags gedurende een beperkte periode aangebracht.
- Specifieke behandelingen: Bij schimmelinfecties kan een antischimmel-crème worden voorgeschreven, en bij bacteriële infecties een crème met antibiotica.
- Medicatie tegen aambeien: Indien aambeien de oorzaak zijn, zal behandeling gericht zijn op het verminderen van de zwelling en irritatie.
- Wormkuren: Bij een worminfectie wordt een wormdodend middel voorgeschreven.
Bij een weke huid kan een spray met zinkoxide helpen om de huid uit te drogen en te verzachten.
WAT DOEN JE HERSENEN ALS JE LEERT? - ANIMATIE
Wanneer medische hulp zoeken?
Het is belangrijk om medisch advies in te winnen als:
- De jeuk hevig is of lang aanhoudt.
- Er sprake is van pijn aan de anus.
- Er bloedverlies uit de anus optreedt.
- De algemene adviezen en zelfzorgmaatregelen geen verbetering brengen.
Een arts kan de precieze diagnose stellen en een passend behandelplan opstellen, dat mogelijk aanvullende behandelingen omvat zoals medicatie tegen aambeien, een aangepast dieet of leefstijlaanpassingen.