Moederdag is een dag waarop de meeste moeders zich geliefd en verwend voelen. Echter, voor vrouwen die een miskraam hebben gehad of hun kindje tijdens de zwangerschap hebben verloren, kan deze dag een pijnlijk gemis met zich meebrengen. De nadruk op moederschap kan de eigen leegte en het verdriet extra benadrukken. Het is een dag die velen liever zouden overslaan, om niet geconfronteerd te worden met de verhalen van andere, trotse moeders.
Het verliezen van een kindje tijdens de zwangerschap, of het nu gaat om een vroege miskraam of een verlies later in de zwangerschap, is een ingrijpende gebeurtenis. In onze Westerse cultuur ontbreken vaak de rituelen die normaal gesproken steun bieden bij grote levensgebeurtenissen zoals geboorte of overlijden. Dit gebrek aan traditie kan het omgaan met het verlies bemoeilijken, omdat er geen kant-en-klare manieren zijn om het verlies te erkennen en te verwerken.
De behoefte aan erkenning en rituelen
Rituelen spelen een belangrijke rol bij het verwerken van overgangen in het leven. Ze helpen om het onzichtbare zichtbaar te maken en geven het verloren kindje een tastbare plaats in het leven van de ouders. Hoewel er in Nederland traditioneel weinig rituelen zijn voor het verlies van een ongeboren kind, groeit er steeds meer ruimte voor herdenking. Op veel begraafplaatsen worden speciale vlindertuinen en gedenkhoekjes ingericht. In Amerika is oktober uitgeroepen tot 'Pregnancy & Infant Loss Awareness Month', en steeds meer aandacht komt er voor Bereaved Mothers Day, de zondag vóór Moederdag.
In Japan bestaat een troostend ritueel waarbij op begraafplaatsen beeldjes van de boeddha-achtige god Jizo te vinden zijn. Jizo, herkenbaar aan zijn glimlachende gezicht en rode mutsje, wordt geacht kinderzieltjes die nog geen levenservaring hebben, te begeleiden naar het hiernamaals.
Creëer je eigen ritueel van herdenking
Het creëren van een eigen ritueel kan enorm troostend zijn. Dit kan eenmalig plaatsvinden of jaarlijks terugkeren, bijvoorbeeld op de 'verjaar'-dag van de miskraam, de uitgerekende datum, of een andere datum die symbolisch is. Ook de Wave of Light op 15 oktober, een wereldwijde herdenking, kan een inspiratiebron zijn.
Ideeën voor persoonlijke rituelen:
- Een gedenkplek in huis of tuin: Richt een hoekje in met een beeldje, kaarsje of ander symbool dat herinnert aan het kindje.
- Draagbare herinneringen: Overweeg een tatoeage of kies een sieraad met een speciale betekenis.
- Creatieve uitingen: Maak zelf iets, zoals een beeldje, een gedicht, een gedenkdekentje of een dromenvanger. Kinderen kunnen hierbij betrokken worden door iets te laten maken of tekenen.
- Fotografie: Er zijn fotografen die foto's kunnen maken met de ongeboren kindjes als 'schaduwkinderen' gefotoshopt. Ook workshops, zoals 'Geef je ongekende kindjes plaats', bieden de mogelijkheid om met symbolische foto's (bijvoorbeeld met witte ballonnen) het verlies te verwerken.
Het belangrijkste is dat het ritueel persoonlijk en betekenisvol is. Alles mag en kan, en er is geen 'goede' of 'foute' manier om dit te doen.
Dood, rouw, rituelen en radicale begrafenissen | Claire & Rupert Callender | TEDxTotnes
Troostende woorden en gebaren
Wanneer iemand in je omgeving een miskraam meemaakt, kan het vinden van de juiste woorden lastig zijn. Het is logisch, want er is geen 'normale' reactie op zo'n verschrikkelijk verlies. Mensen die een miskraam doormaken, ervaren een rollercoaster aan emoties, waarbij verdriet vaak de boventoon voert. Het is cruciaal om te erkennen wat zij doormaken en empathie te tonen. Zeg bijvoorbeeld: "Het is oké om je nu bang, boos, geschokt of verbijsterd te voelen. Je hoeft je niet anders voor te doen."
Het is belangrijk om te beseffen dat het verlies niet alleen de persoon raakt die de zwangerschap droeg, maar ook de partner, die eveneens zijn of haar kind verliest. Verdriet verloopt niet lineair; elke dag kan anders zijn. Begin met de vraag: "Hoe voel je je vandaag?"
Wat je beter niet kunt zeggen:
- "Geen zorgen, je bent nog jong."
- "Er zijn ergere dingen in het leven."
- "Je kunt altijd nog een kind krijgen."
Wat je wel kunt zeggen en doen:
- "Heb je gezelschap nodig?"
- "Je bent een van de sterkste personen die ik ken, maar voel je alsjeblieft niet verplicht om nu sterk te zijn."
- Luister meer dan je praat. Sommigen willen hun verhaal delen, anderen hebben tijd nodig.
- Bied praktische hulp aan.
Een liefdevolle kaart of een klein troostkadootje kan een blijvende herinnering zijn die de ontvanger kan bewaren. Een oprecht bericht, hoe kort ook, dat uit het hart komt en laat weten dat je aan de ander denkt en hun pijn erkent, kan van onschatbare waarde zijn.
Bij Vlinderkusje is er een aanbod van troostende kaarten en geschenken die steun kunnen bieden in deze moeilijke tijd. Ook zijn er diverse producten beschikbaar met gedichten die speciaal zijn ontworpen om moeders van sterrenkinderen te eren, zoals muurcirkels met gedichten als "mijn mama", "Elke dag", "Nooit loslaten" en "Hartje".