Binnen de Europese Unie zijn afspraken gemaakt om tot een biometrisch paspoort te komen. Sinds 28 augustus 2006 bevatten paspoorten van alle lidstaten van de Europese Unie een chip waarop biometrische gegevens kunnen worden opgenomen. Vanaf 21 september 2009 worden hierop in Nederland twee vingerafdrukken opgenomen.
Pas in het midden van de 19e eeuw werden documenten uitgegeven die vergelijkbaar waren met de huidige paspoorten. Ze waren vaak voorzien van een omschrijving van het uiterlijk van de drager. Onder invloed van organisaties als de Verenigde Naties en de ICAO zijn de paspoorten van verschillende landen steeds verder gestandaardiseerd. Deze ICAO-standaardisatie levert echter onverwachte resultaten op voor burgers van landen waar een bestuur niet het niveau en de mogelijkheden heeft om alle geboorten te administreren. Daar blijft registratie achterwege, wat een probleem oplevert als een paspoort wordt getoond ter legitimatie.
De Structuur en Geldigheid van een Paspoort
Alle paspoorten hebben een beperkte geldigheid, die kan wisselen van 10 jaar tot minder dan 5 jaar. In de afbeelding hiernaast wordt dat met een kleurcode getoond.
Het paspoort is een boekje waarvan een van de bladen van stevige kunststof is, als een bankpasje, maar dan groter. Het reguliere paspoort heeft, het omslag niet meegerekend, 34 pagina's, waarbij pagina 2 de niet als zodanig genummerde houderpagina is. Pagina 3 kan worden gebruikt voor opmerkingen van de uitgevende instantie. De pagina's 4 tot en met 31 bieden ruimte voor het plaatsen van visa en andere aantekeningen door overheidsinstanties. Deze aantekeningen zijn voor het reizen in bepaalde landen en langs bepaalde trajecten vereist.
Er worden ook paspoorten met 66 pagina's voor visa afgegeven, men noemt ze zakenpaspoorten. Op pagina's 64 tot en met 66 van deze paspoorten bevindt zich de legenda voor de visa.
Documentnummers en Aanvraagprocedures
Nederlandse Paspoorten
Elk Nederlands paspoort heeft een uniek documentnummer van 9 karakters: positie 1 en 2 zijn letters, positie 3 tot en met 8 zijn letters of cijfers en positie 9 is een cijfer. De letter "O" komt niet voor in het documentnummer, maar het is wel mogelijk dat het documentnummer het cijfer nul bevat.
Iedereen met de Nederlandse nationaliteit kan een paspoort aanvragen bij de gemeente of het openbaar lichaam van zijn of haar woonplaats, of bij het Bureau Burgerlijke Stand en Bevolkingsregister van Aruba, of bij de Bureaus Burgerlijke Stand, Bevolking en Verkiezingen van Curaçao en Sint Maarten.
Nederlanders die buiten het Koninkrijk der Nederlanden wonen, kunnen een paspoort aanvragen bij de Nederlandse ambassade in het land waar zij wonen, of bij de gemeenten Den Haag, Haarlemmermeer (balie op Schiphol) of in een van de volgende grensgemeenten: Aalten, Bergeijk, Bergen op Zoom, Breda, Echt-Susteren, Enschede, Heerlen, Maastricht, Montferland, Nijmegen, Oldambt, Sluis en Venlo.
Personen jonger dan 18 jaar hebben hiervoor toestemming nodig van hun gezaghouder(s) of vervangende toestemming van de rechter. Personen die staan vermeld in het signaleringsregister reisdocumenten, krijgen in beginsel geen paspoort van de afgevende instantie, zolang zij staan vermeld in dit register.
Geldigheid en Identificatie
Een regulier Nederlands paspoort is gedurende tien jaar geldig voor volwassenen. Sommige landen eisen naast een geldig paspoort tevens een visum, dat wordt uitgegeven door de overheid van het land waarheen men wil reizen.
Het paspoort is tevens een identiteitsbewijs. Een klein aantal organisaties mag een kopie van een identiteitsbewijs maken, zoals een werkgever en de bank. In de praktijk vragen ook veel andere organisaties om een kopie. Het is echter niet wettelijk verplicht om die aan hen te geven. Wie lid wordt van een sportschool of een telefoonabonnement afsluit, hoeft bijvoorbeeld geen kopie af te geven.
De rijksoverheid adviseert daarom om op de kopie te vermelden: dat het een kopie is, voor wie of welk product de kopie bedoeld is en de datum waarop de kopie is afgegeven. Ook adviseert deze om het burgerservicenummer (BSN) onleesbaar te maken in het document en in de strook nummers onderaan (de machinaal leesbare strook). Organisaties en bedrijven mogen namelijk het burgerservicenummer alleen gebruiken als dat wettelijk is bepaald.
Het paspoort is staatseigendom. Wie zijn paspoort in het buitenland verliest, kan tijdelijk als laissez-passer een noodpaspoort aanvragen.
Speciale Paspoorten
Zakenpaspoorten en Tweede Paspoorten
Iedereen die in aanmerking komt voor een normaal paspoort kan een zakenpaspoort aanvragen. Hierin zijn meer bladzijden voor visa ingenaaid dan in een gewoon paspoort.
Topsporters krijgen soms de kans uit te komen voor het land van herkomst van henzelf of hun ouders. Wie reizen maakt naar landen die onderling in conflict zijn, komt in aanmerking voor een tweede paspoort. Dit wordt op verzoek verstrekt (tegen betaling), zodat de paspoorthouder geen problemen krijgt doordat er stempels van een vijandig land in het paspoort staan. Men denke hierbij bijvoorbeeld aan Israël en Syrië, of Noord-Korea en Zuid-Korea. Ook kan een tweede paspoort noodzakelijk zijn als door veelvuldig reizen naar landen met visumplicht, een paspoort tegelijkertijd nodig is om te reizen en om een visum aan te vragen voor een volgende reis naar een ander land, want een paspoort moet vaak enige tijd worden afgestaan voor een visumaanvraag. Voor het verkrijgen van een tweede paspoort moet aangetoond worden dat een tweede paspoort echt noodzakelijk is. Een verklaring van de werkgever is niet meer verplicht.
Militaire, Vreemdelingen- en Vluchtelingenpaspoorten
Het militair paspoort werd medio 2000 vervangen door een smartcard. Het was een paspoort met dezelfde afmetingen als een gewoon paspoort, maar de kaft was legergroen voor de Koninklijke Landmacht of blauw voor de Koninklijke Luchtmacht.
Voor een vreemdelingenpaspoort moeten mensen, indien ze nog geen vijf jaar in Nederland verblijven, aantonen dat het voor hen onmogelijk is om een paspoort aan te vragen bij de eigen autoriteiten. Voor een vreemdelingenpaspoort kan worden afgegeven, moet er eerst toestemming voor worden aangevraagd bij de IND en het ministerie van Buitenlandse Zaken. In het document staat vermeld dat de houder niet in het bezit is van de Nederlandse nationaliteit. Vreemdelingenpaspoorten die zijn afgegeven in Nederland hebben een groene kaft zonder opschrift. De geldigheidsduur is afhankelijk van de verblijfstitel die men bezit en de geldigheid van het verblijfspasje.
Een reisdocument voor vreemdelingen wordt ook afgegeven aan in Nederland geboren kinderen, waarbij de ouder(s) een asielstatus hebben. Een in Nederland geboren kind heeft geen asiel- maar een vreemdelingenstatus, aangezien het niet gevlucht is. In deze situatie hoeft er voor afgifte geen toestemming van de IND en het ministerie van Buitenlandse Zaken te worden gevraagd.
Voor een vluchtelingenpaspoort hoeft geen toestemming te worden aangevraagd bij de IND en/of het ministerie van Buitenlandse Zaken. Vluchtelingenpaspoorten die zijn afgegeven in Nederland hebben een lichtgrijze kaft en twee schuine zwarte strepen linksboven op de kaft. Op de kaft staat in drie talen de tekst: Reisdocument (verdrag van 28 juli 1951). Het land waarvan de vluchtelingen de (vermoedelijke) nationaliteit bezit wordt uitgezonderd in het paspoort, als land waarheen gereisd kan worden.
Belgische Paspoorten en Identiteitskaarten
De Federale Overheidsdienst Buitenlandse Zaken is verantwoordelijk voor Belgische paspoorten. De identifier van het paspoort is een alfanumerieke string van 8 karakters met de structuur AB123456; 2 letters gevolgd door 6 cijfers. Het Belgisch paspoort is beschikbaar in 35 of 60 pagina's en meet gesloten 88 bij 125 mm.
In België moet iedere Belg vanaf zijn 12de verjaardag verplicht over een identiteitskaart beschikken en deze bij zich hebben om zich te kunnen legitimeren. Een Belg is namelijk strafbaar als hij zijn bestaan niet op een wettelijke manier kan bewijzen in eigen land. De identiteitskaart wordt ook gebruikt als legitimatie binnen de Schengenzone in Europa.
Identificatiegegevens en Biometrie in België
Belgische identiteitskaarten bevatten een rijksregisternummer. De eerste cijfercombinatie telt zes cijfers en bestaat uit de omgekeerde geboortedatum. Daarna volgen drie cijfers die afhankelijk zijn van het juridisch geslacht. Bij personen die het juridisch mannelijke geslacht hebben is deze cijfercombinatie oneven en bij vrouwen even.
Genderidentiteit en juridisch geslacht zijn verschillende begrippen. Er bestaan nog altijd misvattingen over hun betekenis. Genderidentiteit duidt op het geslacht waarmee een persoon zich identificeert en de psychologische beleving van dit geslacht. Het juridisch geslacht daarentegen verwijst naar de biologische geslachtskenmerken die de persoon bij de geboorte heeft. Vanwege de transgenderwet kan je het geslacht laten aanpassen en hierbij hebben de biologische geslachtskenmerken geen invloed. Wel blijft de tweedeling man/vrouw op de nieuwe Belgische identiteitskaart staan.
Je pasfoto dient overeen te stemmen met een aantal voorschriften. Religie maakt deel uit van jouw identiteit en de Belgische overheid houdt hier rekening mee bij de vereisten waaraan je pasfoto behoort te voldoen. Belgische burgers mogen hoofdoeken op de pasfoto dragen wanneer die het gezicht niet bedekken.
Identiteitsgegevens worden door de Belgische overheid beveiligd aan de hand van PIN- en een PUK-code. De codes geven de burger toegang tot zijn gegevens in het Rijksregister. Louter bevoegde instanties hebben toegang tot die gegevens. Naast algemene persoonsgegevens, zoals het juridisch geslacht, de geboortedatum en de naam, slaat het Rijksregister biometrische gegevens op. Dat zijn lichamelijke kenmerken van de burger die uniek zijn en een alternatieve identificatiemethode voor wachtwoorden en codes mogelijk maken.
âLook-a-like-fraudeâ is een reëel probleem en is eenvoudiger toepasbaar dan paspoortvervalsing. Enkele lichamelijke gelijkenissen kunnen dan voldoende opwegen tegen de afwijkingen ten opzichte van iemands pasfoto. In 2017 waren volgens de Federale Politie 8.461 gevallen van identiteitsfraude bekend in België. In 2018 stelde de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) een wet voor om vingerafdrukken op de elektronische identiteitskaart toe te laten. Niettemin stuit biometrische identificatie op bezwaren van privacy-experten. Biometrische gegevens zoals vingerafdrukken kunnen niet gewijzigd worden en bieden criminelen de kans om via identiteitsgegevens andere persoonlijke data te bemachtigen.
In België kunnen enkel politiediensten en overheidsambtenaren van de Dienst Vreemdelingenzaken en de Federale Overheidsdienst Buitenlandse Zaken de vingerafdrukken raadplegen in het kader van fraudebestrijding, terrorisme, de bestrijding van mensenhandel, oplichting, misbruik van vertrouwen, uitvoering van grenscontroles en inbreuken tegen de wettelijke toegang tot het grondgebied. In het geval van de handtekening en de foto op de identiteitskaart is een minder strenge controle van kracht. Burgers kunnen namelijk aan private instanties toegang verlenen tot hun pasfoto en handtekening wanneer deze dit vereisen.
De Geboorteakte
De akte van geboorte wordt opgemaakt na de aangifte van de geboorte en ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand van de geboorteplaats. In een geboorteakte vindt u alle gegevens over de geboorte van een persoon:
- de geboortedatum, de geboorteplaats, het uur van geboorte, het geslacht, de naam en de voornamen van het kind
- in voorkomend geval, de verklaring van naamskeuze door de ouders
- de naam, de voornamen, de geboortedatum en de geboorteplaats van de moeder, en van de vader of de meemoeder, indien hun afstamming vaststaat
- in voorkomend geval, het aktenummer van de akte van prenatale erkenning, of de erkenning door de moeder, vader of de meemoeder.
Onder bepaalde voorwaarden kunt u een afschrift of een uittreksel van de geboorteakte aanvragen:
- Een afschrift vermeldt de oorspronkelijke gegevens van de akte en de historiek van de staat van de persoon op wie de akte betrekking heeft.
- Een uittreksel vermeldt daarentegen enkel de actuele gegevens van de akte, zonder vermelding van de historiek van de staat van de persoon op wie de akte betrekking heeft. Op een uittreksel is dus enkel de huidige toestand van de gegevens zichtbaar.
Voor akten van geboorte wordt het recht op een afschrift of uittreksel beperkt tot:
- uzelf
- uw wettelijke vertegenwoordiger (bv. ouder, voogd, bewindvoerder)
- als ze een gerechtvaardigd belang kunnen aantonen: de echtgeno(o)te, overlevende echtgeno(o)te of wettelijk samenwonende, bloedverwanten in opgaande of neerdalende lijn in de eerste graad, uw erfgenamen.
Als de akte meer dan 100 jaar oud is, heeft iedereen recht op een afschrift of uittreksel.
Procedure voor Geboorteakten
U kunt een afschrift of een uittreksel van een geboorteakte aanvragen bij het gemeentebestuur, aan het loket van de dienst Burgerzaken. Sinds 2019 kunt u een afschrift van een digitale akte opvragen bij eender welke Belgische gemeente, niet enkel bij uw geboortegemeente. Met behulp van uw digitale sleutels (zoals eID of itsme) kunt u een afschrift of uittreksel van de akte ook online opvragen via Mijn Burgerprofiel of via het e-loket van uw gemeente.
Sinds 31 maart 2019 worden akten van de burgerlijke stand uitsluitend digitaal geregistreerd. Dateert uw akte van voor 31 maart 2019, dan is die misschien nog niet in digitale vorm beschikbaar. Sommige gemeenten digitaliseren oude archieven naarmate afschriften of uittreksels van de akten worden opgevraagd of wijzigingen worden aangebracht.
Geboorteakten uit het Buitenland
Als u in het buitenland bent geboren en de geboorteakte is niet overgeschreven in België, dan moet u de geboorteakte aanvragen bij de plaats van geboorte in het buitenland. Hebt u de Belgische nationaliteit, dan kunt u de akte van uw geboorte ook laten overschrijven in de registers van de burgerlijke stand van uw woonplaats in België. Om een buitenlandse geboorteakte in België over te schrijven, moet de akte eerst vertaald en gelegaliseerd worden.
Niet-Belgen die in het buitenland geboren zijn, kunnen enkel de akte in België laten overschrijven om in België te kunnen huwen of om de Belgische nationaliteit aan te vragen. In de meeste gevallen moet het document eerst gelegaliseerd en eventueel vertaald worden om in het buitenland gebruikt te kunnen worden.
De Paspoort Index en Paspoorthandel
Met een paspoort van het ene land is het makkelijker reizen dan met dat van het andere land. De Passport Index maakt een rangschikking op basis van het aantal landen waarnaar visumvrij reizen mogelijk is.
Vanwege de aantrekkelijkheid van paspoorten van sommige landen zoals Malta, is er een paspoorthandel ontstaan. Hierbij kunnen individuen met welke nationaliteit dan ook voor veel geld een paspoort kopen met de daarbij behorende voordelen. In het geval van Malta is dit bijvoorbeeld het burgerschap van de Europese Unie dat hiermee wordt verkregen. Deze handel is legaal en de paspoorten worden officieel uitgegeven door de desbetreffende regeringen die hiermee geld verdienen. Critici zoals de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst geven aan dat dit een risicovolle ontwikkeling is: 'Vanuit het oogpunt van nationale veiligheid vindt de AIVD het zorgelijk wanneer dergelijke programma's deze uitwerking hebben. Met een dergelijk programma zouden bijvoorbeeld inlichtingenofficieren met kwade bedoelingen vrij kunnen reizen binnen de EU.'
De regeling van landen die paspoorten verkopen aan rijken die geld investeren in het land heet de Citizen-by-Investment-regeling.
Huisdierenpaspoort
Het huisdierenpaspoort van de Europese Unie is verplicht bij het vervoer van honden, katten en fretten tussen lidstaten. Het huisdierenpaspoort bevat de gegevens van de eigenaar, en van het huisdier een foto, soort, geslacht, ras en uiterlijke kenmerken, het nummer van de identificatiechip en het bewijs van inenting tegen hondsdolheid. Sommige EU-landen hebben aanvullende eisen voor het importeren van huisdieren.