Bevallen kan pijnlijk zijn, een feit dat de meeste vrouwen kennen. Pijn hoort bij een bevalling en is een normaal verschijnsel. De ontsluitingsweeën, samentrekkingen van de baarmoeder die de baarmoedermond openen, worden door vrijwel alle vrouwen als pijnlijk ervaren. De intensiteit en duur van de pijn variëren, maar nemen meestal toe naarmate de ontsluiting vordert. De pijn manifesteert zich voornamelijk laag in de buik en kan soms als rugpijn gevoeld worden.
Het lichaam reageert op pijn door de aanmaak van natuurlijke pijnstillers, endorfinen. Deze endorfinen maken de pijn draaglijk. Tijdens de bevalling kan het lichaam extra endorfinen aanmaken, wat wordt bevorderd door ontspanning en warmte.
Een goede voorbereiding op de bevalling, door te weten wat het verloop inhoudt, kan helpen om verrassingen te voorkomen. Het is raadzaam om iemand bij u te hebben ter ondersteuning gedurende de hele bevalling. Vaak is de partner de aangewezen persoon, maar ook uw moeder, vriendin of zus kan aanwezig zijn, mits u zich daardoor op uw gemak voelt.
Het is verstandig om al vóór de bevalling uw wensen kenbaar te maken en vast te leggen in een bevalplan. Hierin kunt u uw voorkeuren rondom begeleiding en eventuele pijnstilling beschrijven. De haalbaarheid van uw plan kunt u bespreken met uw arts, verloskundige of de verpleegkundige van het VSO.
Ademhalings- en ontspanningsoefeningen, die u tijdens zwangerschapscursussen kunt leren, kunnen helpen de weeën op te vangen. Warmte, zoals een warme douche, een warmtepakking in de rug of warme sokken, bevordert ontspanning en de aanmaak van endorfinen. In het Isala ziekenhuis is het ook mogelijk om in bad te bevallen. Probeer in de beginfase van de ontsluiting afleiding te zoeken en gebruik de pauzes tussen de weeën om uit te rusten.
Ondanks een goede voorbereiding en het toepassen van deze adviezen, kan de pijn tijdens de bevalling voor sommige vrouwen onverdraaglijk zijn. Om de vicieuze cirkel van pijn en onvermogen tot ontspanning te doorbreken, kan medicamenteuze pijnstilling noodzakelijk zijn. Niet iedere vrouw heeft behoefte aan pijnstilling; als u dit wenst, dient u in het ziekenhuis te bevallen.
Medicamenteuze Pijnbestrijding
De pijnstillende medicijnen die tijdens de bevalling worden toegepast, kunnen ongewenste bijwerkingen hebben voor zowel moeder als baby. Daarom is extra bewaking van u en uw baby noodzakelijk. Omdat pijnstilling ook nadelen heeft, worden deze medicijnen niet onnodig toegediend.
Voordat pijnstilling kan worden gegeven, is er een voorbereidingstijd nodig om de medicatie veilig toe te dienen. De verloskundig zorgverlener zal met u bespreken welke vorm van pijnbestrijding het meest geschikt is. De voorzorgsmaatregelen voor een remifentanilpomp duren langer dan voor een injectie met een morfineachtig medicijn. De voorbereidingstijd voor een ruggenprik duurt het langst. Dit omvat het toedienen van een liter vocht via een infuus, het bewaken van de hartslag van de baby, bloeddrukmetingen en het maken van een hartfilmpje. De anesthesist komt op het moment dat deze voorbereidingen zijn getroffen, maar kan vertraging oplopen als hij zorg verleent aan een andere patiënt.
Pethidine
Pethidine is een medicijn dat minder vaak wordt ingezet tijdens de bevalling. Het is voornamelijk geschikt als rustgevend middel bij hevige contracties (harde buiken) zonder ontsluiting. Pethidine kan op elk moment worden toegediend, vaak voor de nacht. Het wordt geïnjecteerd in de bil of het bovenbeen. Na ongeveer een kwartier treedt het effect op: de ergste pijn vermindert en ontspanning kan intreden. Een mogelijke bijwerking is dat de baby na de geboorte suf kan zijn en ademhalingsproblemen kan hebben.
Remifentanil (Pijnpompje)
Sinds enkele jaren is er een methode beschikbaar waarbij de barende zelf, door middel van een druk op de knop, een kleine hoeveelheid pijnstillend medicijn via een infuus kan toedienen. Dit medicijn heet Remifentanil. Om overdosering te voorkomen, is de infuuspomp beveiligd met een vergrendeling van twee minuten. De verloskundig zorgverlener bepaalt of u in aanmerking komt voor deze pijnstilling; soms is de bevalling al te ver gevorderd.
Als voorbereiding krijgt u een infuus in de arm voor de pomp en een infuus in de andere arm als voorzorg. Het zuurstofgehalte in uw bloed wordt gemeten, evenals uw bloeddruk en ademhaling. De conditie van uw baby wordt continu bewaakt met een hartfilmpje. Veranderingen in de hartslag van de baby kunnen optreden bij een verminderde ademhaling van de moeder.
Na het indrukken van de knop duurt het 20 tot 30 seconden voordat de pijnstilling werkt. Een wee duurt 60 tot 90 seconden. Tussen de weeën door bent u minder suf dan bij pethidine. Echter, remifentanil kan slaperigheid veroorzaken en u van de wereld afsluiten, waardoor sommige vrouwen de bevalling minder bewust ervaren.
Epidurale Pijnbestrijding (Ruggenprik)
Epidurale pijnbestrijding, ook wel peridurale pijnbestrijding genoemd, is een veelgebruikte methode. Bij een keizersnede wordt vaker gebruik gemaakt van spinale anesthesie. Bij een ruggenprik brengt de anesthesist via een dun slangetje (katheter) verdovingsvloeistof in de epidurale ruimte, tussen de wervels. Hier lopen zenuwen die pijnprikkels van de baarmoeder en bekkenbodem transporteren. Deze verdoving kan tijdelijk de spierkracht in de benen verminderen.
Vooraf krijgt u extra vocht via een infuus om een te sterke bloeddrukdaling te voorkomen. Uw hartslag en bloeddruk worden regelmatig gecontroleerd. De anesthesist dient de epidurale pijnbestrijding toe terwijl u op uw zij ligt of voorovergebogen zit. De prikplaats wordt plaatselijk verdoofd. Na het inbrengen van de katheter kunt u zich weer bewegen. De katheter wordt aangesloten op een pomp die continu een kleine hoeveelheid verdovingsvloeistof toedient.
Tijdens de bevalling wordt uw bloeddruk, polsslag, urineproductie en soms het zuurstofgehalte in uw bloed gemonitord. De effectiviteit van de pijnstilling wordt ook gecontroleerd. Hoewel de pijn grotendeels verdwijnt, kunt u de weeën nog voelen, maar dan op een acceptabel niveau. Soms kunnen de benen slap worden of tintelend aanvoelen.
Bij ongeveer twaalf procent van de vrouwen is de epidurale pijnbestrijding onvoldoende. De anesthesist controleert dan de positie van de katheter en de sterkte van de vloeistof. Het doel is een balans te vinden tussen pijnverlichting en minimale bijwerkingen.
Tijdens de persfase kunt u nog steeds druk of lichte pijn voelen. Als de persdrang aanwezig is, kan de toediening van medicatie via de peridurale katheter gestopt worden om het persen te bevorderen. Het kan zijn dat de uitdrijvingsfase hierdoor iets langer duurt. De kans op een vacuüm- of tangverlossing is iets verhoogd.
Mogelijke bijwerkingen van epidurale pijnbestrijding zijn onder andere bloeddrukdaling, hoofdpijn, koorts, jeuk en een verminderde blaasfunctie. Hoofdpijn kan optreden als gevolg van een onbedoelde aanprikking van de spinale ruimte, maar is meestal goed te behandelen. Rugklachten na een bevalling met epidurale pijnstilling worden niet direct door de katheter veroorzaakt, maar eerder door langdurige ongebruikelijke houdingen.
De epidurale ruggenprik wordt beschouwd als de meest effectieve vorm van pijnbestrijding tijdens de bevalling, continu toepasbaar tijdens zowel ontsluiting als persen. Er is uitgebreide bewaking van moeder en kind nodig. Ernstige complicaties zijn zeldzaam, maar bijwerkingen zoals bloeddrukdaling, hoofdpijn, krachtverlies in de benen, koorts, jeuk en verminderde blaasfunctie kunnen optreden.
Spinale Anesthesie
Spinale anesthesie wordt voornamelijk gebruikt bij een keizersnede. Hierbij injecteert de anesthesist een kleine hoeveelheid verdovingsvloeistof via een dunne naald in de ruimte rond de grote zenuwen in de wervelkolom. Het onderlichaam is snel verdoofd, waardoor u uw benen niet meer kunt bewegen. U bent bij bewustzijn tijdens de operatie. Een zeldzame complicatie is een totaal spinaal blok, waarbij de verdovingsvloeistof het bovenste deel van het lichaam bereikt en beademing noodzakelijk wordt.
Een mogelijke bijwerking van spinale anesthesie is hoofdpijn, veroorzaakt door het aanprikken van het vlies rond het ruggenmerg. Dit treedt meestal de volgende dag op en is vaak goed te behandelen.
Bevallocaties in Rotterdam en Omgeving
De keuze van een bevallocatie is persoonlijk en gebaseerd op uw gevoel van veiligheid en comfort. Thuis bevallen is in Nederland een veilige optie, mits de thuissituatie geschikt is. Andere opties zijn ziekenhuizen en geboortecentra.
Thuisbevalling
Als u kiest voor een thuisbevalling, bespreek dit dan tijdig met uw verloskundige. Zij beoordeelt of uw woning geschikt is. Een thuisbevalling biedt de vertrouwde omgeving, eigen muziek en licht, en het directe contact met uw baby na de geboorte in uw eigen bed. Een badbevalling is ook thuis mogelijk met een gehuurd bevalbad.
Ziekenhuizen en Geboortecentra
In Rotterdam en omgeving zijn er diverse locaties waar u kunt bevallen:
- Geboortecentrum Sophia (Erasmus MC): Dit is een academisch ziekenhuis waar voornamelijk gecompliceerde bevallingen plaatsvinden op verwijzing.
- Franciscus Gasthuis en Vlietland (locatie Rotterdam): Biedt eigen kamers met privé badkamer, de mogelijkheid tot badbevallingen, en diverse pijnstillingsopties zoals lachgas, remifentanil en de ruggenprik.
- IJsselland Ziekenhuis: Beschikt over eigen kamers met badkamer, sommige met bevalbad. Partners kunnen hier overnachten. Pijnstilling met lachgas is mogelijk, waarbij de verloskundige de begeleiding behoudt.
- Maasstad Ziekenhuis: Bevallingen vinden hier plaats op medische indicatie. Een badbevalling is niet mogelijk. De ruggenprik is een optie voor pijnstilling, waarbij de zorg wordt overgedragen aan de gynaecoloog.
- Ikazia Ziekenhuis: Beschikt over een kamer met bevalbad en verder kamers met eigen badkamer. Pijnstilling met remifentanil of de ruggenprik is mogelijk, met overdracht van zorg aan de gynaecoloog.
Poliklinische bevalling: U bevalt in het ziekenhuis onder begeleiding van uw eigen verloskundige.
Klinische bevalling: U bevalt in het ziekenhuis onder begeleiding van de verloskundige van het ziekenhuis of de gynaecoloog, vaak bij een medische indicatie.
Bij complicaties tijdens de bevalling wordt standaard naar het ziekenhuis overgebracht. De keuze van de bevallocatie hangt af van uw persoonlijke voorkeuren, de beschikbare faciliteiten, bereikbaarheid en een eventueel plan B.
Bevallen in Rotterdam Noord
Niet-medicamenteuze Pijnbestrijding
Naast medicamenteuze opties zijn er diverse niet-medicamenteuze methoden om pijn tijdens de bevalling te verminderen:
- Douche, beweging en houdingsveranderingen: Deze kunnen verlichting bieden en helpen bij ontspanning.
- Massage: Kan kalmerend werken en pijn verlichten.
- Lachgas: Een mengsel van distikstofoxide en zuurstof dat ingeademd wordt. Het werkt snel, vermindert de scherpe pijn en bevordert ontspanning. Lachgas heeft geen negatieve invloed op het verloop van de bevalling of de baby. Het kan gebruikt worden tot het begin van het persen.
- Geboorte-TENS: Een apparaatje dat kleine stroomstootjes afgeeft om pijn te verlichten, met name effectief bij rugweeën.
Goede ondersteuning tijdens de bevalling is essentieel, ongeacht de gekozen pijnbehandeling. Dit omvat aanwezigheid, informatievoorziening en steun bij het opvangen van de weeën. Zowel de zorgverlener, partner als andere aanwezigen spelen hierin een rol.
Voorlichting over pijn en pijnbehandelingen vindt plaats rond de 30e zwangerschapsweek. Uw wensen worden vastgelegd in uw medisch dossier of geboorteplan. Indien nodig, kunt u tijdens de zwangerschap worden verwezen naar een anesthesist voor specifieke informatie of bij risico op complicaties.
tags: #pijnbestrijding #bevalling #sint #franciscus