Kinderopvang is een brede term die verwijst naar alle vormen van opvang, variërend van onthaalouders tot buitenschoolse opvang. Een kinderdagverblijf is een specifieke vorm hiervan: een professionele groepsopvang voor baby's en peuters, bemand door een team van professionals, met eigen ruimtes en een eigen pedagogische visie.
Hoewel de overkoepelende term 'kinderopvang' vaak wordt gebruikt in communicatie over tarieven en regels, omdat deze op meerdere opvangvormen van toepassing is, is het belangrijk het specifieke karakter van een kinderdagverblijf te begrijpen.
Kinderdagverblijf als maatschappelijke dienstverlening
Ja, een kinderdagverblijf biedt een belangrijke maatschappelijke dienstverlening. Het combineert zorg en opvoeding met praktische ondersteuning voor gezinnen die werk en gezin willen combineren. Vanwege de jonge leeftijd van de kinderen die er worden opgevangen, gelden er specifieke kwaliteitsverwachtingen en veiligheidsnormen.
De dagprijs van de opvang kan in veel gevallen inkomensafhankelijk zijn, wat het karakter van een publieke dienstverlening verder onderstreept. Het attest voor het inkomenstarief kan worden aangevraagd bij Kind en Gezin, en de dagprijs varieert op basis van het gezinsinkomen, het aantal uren dat het kind aanwezig is en het aantal ten laste zijnde kinderen.
Synoniemen en functies binnen een kinderdagverblijf
In de volksmond wordt een kinderdagverblijf vaak aangeduid als crèche, opvang of kindercrèche. In officiële contexten kunnen termen als groepsopvang of voorschoolse opvang worden gebruikt. De betekenis is in de praktijk echter gelijk: een plek waar baby's en peuters overdag terechtkunnen onder professionele begeleiding.
Binnen een kinderdagverblijf zijn er verschillende functies. De meest zichtbare zijn de kindbegeleiders die op de groep werken. Daarnaast is er een verantwoordelijke die de dagelijkse werking coördineert en, in veel instellingen, een pedagogisch coach. Grotere organisaties kunnen ook ondersteunend personeel hebben, zoals keukenhulp of administratieve medewerkers. Stagiairs kunnen eveneens meedraaien, altijd onder supervisie van ervaren professionals.
Voor veel organisaties is kinderopvang meer dan enkel 'oppassen'. Er wordt nadruk gelegd op de visie van kwaliteitsvolle kinderopvang, waarbij kinderen in een stimulerende omgeving verblijven en in goede handen zijn bij de kinderbegeleiders. Een voorbeeld hiervan is i-mens, dat kinderopvang aanbiedt voor kinderen jonger dan 3,5 jaar.
Verschillende vormen van kinderopvang
Naast kinderdagverblijven, ook wel crèches genoemd, zijn er andere vormen van kinderopvang:
- Onthaalouders: Ook bekend als onthaalmoeders, bieden zij kinderopvang aan in een huiselijke omgeving, bij hen thuis.
- Bedrijfsopvang: Dit is een oplossing voor bedrijven die hun medewerkers, met name kersverse ouders, willen ondersteunen bij het vinden van geschikte kinderopvang. Het neemt de zoektocht naar opvang weg voor werknemers.
Evolutie van kinderopvang en hulp bij zorg
Kinderopvang is een van de eerste zaken die aanstaande ouders proberen te regelen, zeker in hun zoektocht naar een evenwichtige balans tussen gezin en werk. Naast kinderopvang speelt ook huishoudhulp hierin een belangrijke rol.
Onbetaalde hulp bij zorg en opvang
In 2021 gaf net geen 30% van de gezinnen aan onbetaalde hulp te ontvangen bij de zorg en opvang van kinderen. Dit is een daling ten opzichte van 2016, toen nog 42,5% van de ouders deze hulp ontving. Voor gezinnen met minstens één kind jonger dan 12 jaar lag dit percentage in 2021 op 42,4%, tegenover 58,6% in 2016. De beperkende maatregelen rond de coronapandemie, zoals meer thuiswerken en het afraden van opvang bij grootouders, bieden een mogelijke verklaring voor deze daling.
Gezinnen die onbetaalde hulp ontvangen, doen dit gemiddeld voor ongeveer 8 uur per week, wat aantoont dat deze hulp substantieel is. Ouders die minder onbetaalde hulp ontvangen, zijn:
- Ouders met een migratieachtergrond (familie woont vaak nog in het land van herkomst).
- Gezinnen waar vrouwen minder dan halftijds of niet werken.
- Grote gezinnen en gezinnen met oudere kinderen.
Veel ouders wensen dat de pandemie voorbij is, zodat zij weer gebruik kunnen maken van de opvang door ouders en schoonouders (grootouders).
Betaalde opvang voor kinderen
In 2021 gaf 23% van alle gezinnen aan gebruik te maken van betaalde kinderopvang (exclusief incidenteel inhuren van een babysit). Dit is iets minder dan in 2016 (28,6%). Voor gezinnen met minstens één kind jonger dan 12 jaar ging het om 37,6% in 2021, tegenover 46,1% in 2016. De gezinnen die wel betaalde kinderopvang gebruiken, doen dit gemiddeld evenveel uren per week als in 2016.
Wat betreft de evolutie per opvangvorm tussen 2016 en 2021, is er een daling in het gebruik zichtbaar bij:
- Onthaalouders voor gezinnen met een jongste kind in de leeftijdscategorie 0 tot 3 jaar.
- Buitenschoolse kinderopvang, met name bij gezinnen met een jongste kind van 6 tot 12 jaar.
- Het inhuren van een betaalde oppas thuis voor alle leeftijdscategorieën van het jongste kind.
Het gebruik van een kinderdagverblijf/crèche nam daarentegen toe voor gezinnen met een jongste kind van 0 tot 3 jaar.
Gezinnen die minder gebruik maken van betaalde kinderopvang zijn over het algemeen:
- Lager opgeleide ouders.
- Gezinnen waar de moeder niet of minder dan halftijds werkt.
- Gezinnen met een jongste kind in de oudere leeftijdscategorieën.
- In mindere mate ook gezinnen met een migratieachtergrond.
Opvang tijdens schoolvakanties
Eén op vier ouders maakt tijdens de schoolvakanties gebruik van speelpleinwerking, taal-, thema- en andere vakantiekampen. Dit is vaak noodzakelijk omdat ouders moeten werken of onvoldoende verlof hebben. Gemiddeld gaat het om 20 dagen per jaar, wat neerkomt op bijna een volledige werkmaand. Gezinnen waar beide ouders voltijds werken, doen het vaakst beroep op vakantieopvang. Oudere ouders, ouders met een migratieachtergrond van buiten de EU+ en lager opgeleiden doen dit minder.
Wensen van ouders voor verbetering van opvang
Bovenal wensen ouders zelf meer controle te hebben over de opvang van hun kinderen en pleiten zij voor meer verlof om dit te kunnen realiseren. Thuiswerken, ook na de pandemie, wordt door een deel van de ouders gezien als een (deel)oplossing, net als een betere afstemming van school- en werkuren.
Het brede schoolconcept, waarbij hobby's zoals sport en muziek worden geïntegreerd in het curriculum of aansluitend aan de schooluren op het schooldomein worden georganiseerd, spreekt veel ouders aan. Daarnaast is er een wens voor meer (betaalbare) opvangmogelijkheden, ook voor kleuters, tieners en kinderen met een beperking. Specifiek voor initiatieven zoals vakantieopvang, vragen ouders om ruimere openingsuren (vroeger ’s ochtends en later ’s avonds) om beter aan te sluiten op de werkuren.
Ondersteuning in het huishouden
Ongeveer een derde (33,4%) van de ouders maakt gebruik van poetshulp of een strijkatelier, een percentage dat stabiel is gebleven sinds 2016. Gemiddeld gaat het om zo’n 4 uur en een kwart per week.
tags: #wat #biedt #een #kinderdagverblijf