Een bevalling is voor de meeste vrouwen een ervaring waar ze positief op terug kijken. Echter, voor een aanzienlijk deel van de vrouwen is de bevalling een ingrijpende gebeurtenis die kan leiden tot psychische klachten, waaronder een posttraumatische stressstoornis (PTSS). Dit kan impact hebben op de relatie met hun baby, op de borstvoeding of op de beslissing om nog kinderen te krijgen.
Wat is een Traumatische Bevalling?
Een traumatische bevalling wordt omschreven als een ingrijpende gebeurtenis tijdens of rondom de bevalling, waarbij een vrouw zich geen, of onvoldoende, invloed had, overvallen werd en die haar gedachten en gevoelens, ook achteraf nog, negatief beïnvloedt. Trauma kan ontstaan na blootstelling aan (dreigende) dood, geweld en verwondingen. Dit kan zowel ontstaan wanneer je dat zelf meemaakt, maar ook als je er getuige van bent. En het kan dus ook ontstaan rondom de bevalling.
Als tijdens belangrijke momenten in je leven, zoals de bevalling, angst, machteloosheid, paniek of andere negatieve gevoelens erg aanwezig waren, bijvoorbeeld door complicaties of door te weinig emotionele steun, kan de ervaring als traumatisch ervaren worden. Pijnlijk, levensbedreigend, bruut: veel moeders omschrijven de geboorte van hun kind als een traumatische ervaring.
Onderzoek toont aan dat, afhankelijk van het onderzochte land, twintig tot zeventig procent van alle vrouwen de gebeurtenissen in de verloskamer als traumatisch ervaart. Nederlands onderzoek waarbij ruim twaalfduizend vrouwen werden bevraagd, liet zien dat ruim een op de drie vrouwen een nare situatie meemaakt tijdens haar bevalling. Een op de tien bevraagde vrouwen noemde haar bevalling traumatisch.
Oorzaken van een Traumatische Bevalling
Een nare gebeurtenis tijdens of vlak na de bevalling kan de oorzaak van een bevaltrauma zijn. Bijvoorbeeld wanneer jij of je baby in gevaar was. Maar je kan ook een bevaltrauma hebben terwijl de bevalling zonder problemen verliep. Misschien was je erg angstig door hevige pijn of voelde je je aan je lot overgelaten. Het voelde alsof je in gevaar was, ook al was dat niet echt zo.
Veel ouders hebben het over geweld tijdens de bevalling. Organisaties van vroedvrouwen en ouderverenigingen wijzen in Duitsland al langer op problemen. Tal van vrouwen zouden in de verloskamer lichamelijk geweld ervaren. Zo worden ze vast- of tegengehouden, ondergaan ze pijnlijke onderzoeken of ingrepen, zonder dat hen dat vooraf gevraagd werd. Ook in Vlaamse ziekenhuizen worden veel meer vrouwen ‘geknipt’ - waarbij een insnede wordt gemaakt in de vulva - dan medisch noodzakelijk zou zijn. Vaak is dat niet medisch noodzakelijk, maar ‘past het dan beter in de agenda’ van het ziekenhuis of de gynaecoloog. Ook de zogenaamde fundusexpressie wordt, zowel in Vlaanderen als in Nederland, nog steeds uitgevoerd om de geboorte te versnellen. Daarbij drukt een arts synchroon met de weeën herhaaldelijk krachtig op de buik van de bevallende vrouw, wat erg pijnlijk aanvoelt. De praktijk wordt door de Wereldgezondheidsorganisatie sterk afgeraden omdat er bloedingen kunnen optreden, scheuren in de baarmoeder kunnen ontstaan en het kind schade kan oplopen.
Bevallende vrouwen ervaren naast lichamelijk ook psychisch geweld, zoals beledigingen, verwaarlozing en vernedering. Op de zogenaamde Roses Revolution Day op 25 november - een actiedag tegen geweld in de verloskunde - leggen moeders op de plek waar ze bij de geboorte respectloos behandeld werden een roos neer, vergezeld van een brief over hun ervaringen.
Een traumatische bevalling kan de relatie tussen koppels schaden. De partner krijgt er bovendien de bijzondere rol bij om de vrouw na de gebeurtenis te ondersteunen. Soms hebben mensen er nood aan om over de ervaring te blijven praten.
De Rol van de Partner
Ook partners kunnen een bevaltrauma hebben, als ze tijdens de bevalling iets hebben gezien of ervaren wat heel angstig voelde. Partners praten hier vaak weinig of niet over. Omdat er weinig aandacht voor is of omdat ze denken dat hun ervaring er minder toe doet. Het is belangrijk dat je partner hulp krijgt bij klachten die kunnen wijzen op PTSS (posttraumatische stressstoornis). Zoals slecht slapen, niet kunnen ontspannen, boze buien, snel schrikken, een slechte concentratie of te veel alcohol drinken. Soms krijgen partners hier pas last van als de bevalling al een tijd geleden is. Ook partners kunnen met deze klachten terecht bij de verloskundige of huisarts.
Eberhard Schäfer begeleidt in Berlijn vaders en koppels. Naar zijn ervaring komen mannen maar zelden naar hem toe omwille van een traumatische bevalling. Als er echter relatieproblemen ontstaan, het koppel op het punt staat uit elkaar te gaan of al gescheiden is, stelt de therapeut vaak de vraag hoe de bevalling is verlopen. “Vaak vertellen de vaders of koppels dan over een moeilijke bevalling, die hen angst heeft ingeboezemd of nog steeds op hen weegt”, licht hij toe.
Wat Merk je van een Bevaltrauma?
Als je bevalling een nare ervaring was, kan je je daarna bijvoorbeeld verdrietig, boos, angstig en/of teleurgesteld voelen. Deze gevoelens zijn normaal, ook al voelen ze niet fijn. Ze passen bij wat je hebt meegemaakt. Wanneer je hersenen de ervaringen verwerken, worden de nare gevoelens minder. Is je bevalling langer dan vier weken geleden en gaan de nare gevoelens niet over? Of krijg je last van meer klachten? Dan zou dit een bevaltrauma kunnen zijn.
Dit kan je bijvoorbeeld merken bij een bevaltrauma:
- Hartkloppingen en zweten als je aan de bevalling denkt
- Steeds dezelfde nare beelden voor je zien, alsof het nog niet voorbij is
- Nachtmerries over de bevalling
- Vaak somber of angstig zijn, paniekaanvallen
- Niet of moeilijk over de bevalling kunnen praten, geen foto's van de bevalling willen zien
- Niet voor je baby durven of willen zorgen
- Snel boos worden, snel schrikken, aldoor op je hoede zijn
Herken je deze punten bij jezelf? Dat kan wijzen op een posttraumatische stressstoornis (PTSS). Je hersenen kunnen de stress door de bevalling niet goed verwerken. Naast PTSS kan een bevaltrauma ook voor andere psychische klachten zorgen, zoals een postpartum depressie.
Hulp Zoeken bij een Bevaltrauma
Een bevaltrauma kan veel invloed op je leven hebben. De klachten die je erdoor kan hebben, kosten veel energie. Ontspannen lukt slecht, terwijl je erg moe bent. Misschien is het moeilijk om voor je baby te zorgen of om een band met je baby te voelen. Dit betekent niet dat je geen goede moeder bent of niet van je baby houdt. Een bevaltrauma kan fijne gevoelens in de weg zitten.
Gewone dagelijkse dingen kunnen lastiger worden door PTSS. Op je werk kan je bijvoorbeeld paniek voelen als collega's over een bevalling praten. Of je wilt niet langs het ziekenhuis rijden, omdat je dan aan je bevalling denkt. Je partner en andere mensen in je omgeving merken jouw klachten ook. Misschien ben je gauw boos, schrik je snel of durf je niet alleen te zijn met je baby. Dat kan stress geven in je relatie.
PTSS gaat niet vanzelf over, maar met de juiste hulp kan het wel helemaal overgaan. Daarom is het belangrijk om je verloskundige of huisarts over je klachten te vertellen. Je verloskundige, gynaecoloog of huisarts kan je advies geven over hulp bij een bevaltrauma. Er zijn verschillende behandelingen, zoals gesprekken met een psycholoog en EMDR.
EMDR Therapie
Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) therapie is een bewezen effectieve behandeling voor PTSS. Het is nog niet bekend of vroege behandeling middels EMDR-therapie ook PTSS-symptomen kan voorkomen bij net bevallen vrouwen. EMDR is een methode waarbij je wordt afgeleid terwijl je aan de nare ervaring denkt. Daardoor gaan je hersenen de herinnering op een andere manier opslaan. Dit zorgt ervoor dat heftige gevoelens bij de herinnering minder worden of verdwijnen.
De PERCEIVE studie is opgezet door de verloskunde-gynaecologie afdeling van OLVG Amsterdam met 25 eerstelijns verloskundigenpraktijken vanuit de eerstelijns verloskundigen in Amsterdam & Amstelland (EVAA). EVAA en OLVG werken samen met dr. Jens Henrichs, universitair docent van het Amsterdam UMC (locatie VUmc) van de afdeling Verloskundige Wetenschap. Vrouwen worden kunnen aangemeld worden via hun eigen eerstelijns verloskundigenpraktijk in Amsterdam en Amstelland (EVAA). Vrouwen worden uiterlijk 14 dagen postpartum door loting toegewezen aan de interventiegroep ofwel de controlegroep. De interventiegroep ontvangt twee sessies EMDR-therapie van gecertificeerde EMDR therapeuten.
EMDR: dé oplossing voor jouw trauma?
Wat Kan Je Zelf Doen?
Een verloskundige, huisarts of psycholoog kan je advies geven over geschikte hulp. Bijvoorbeeld EMDR of een andere therapie. Vaak voelen ouders opluchting wanneer ze hulp krijgen bij hun bevaltrauma. Ook is er vaak moed voor nodig om de nare herinneringen aandacht te geven. Misschien heb je juist een hele tijd je best gedaan om nare gevoelens weg te drukken. Maar die horen bij het verwerken van je ervaringen. Ze zijn normaal, hoe vervelend ook. En door het verwerken gaan ze weer voorbij.
Dit kan helpen in de periode van het verwerken van je bevalling:
- Zorg goed voor jezelf: Het verwerken van een trauma kost veel energie. Probeer genoeg rust te nemen en gezond te eten. Vermijd alcohol, drugs of kalmeringsmiddelen.
- Houd een vast dagritme aan: Regelmaat geeft rust en helpt om beter te slapen.
- Zorg voor genoeg beweging: Bijvoorbeeld wandelen, fietsen, zwemmen of yoga. Zo kan je lichaam spanning kwijtraken.
- Ga elke dag naar buiten: Het liefst naar de natuur of een park. Buitenlucht helpt om je fitter te voelen en maakt drukke gedachten rustiger.
- Fijne bezigheden: Schrijven, muziek luisteren, creatief bezig zijn, een massage, waar krijg je een goed gevoel van? Probeer dit regelmatig te doen.
- Contact met anderen: Sommige ouders vinden het fijn om te praten met iemand die hetzelfde heeft meegemaakt. Je kan je verloskundige vragen of er een (online) netwerk is, of bijeenkomsten in jouw buurt.
- Hulp van de omgeving: Bijvoorbeeld oppas voor je baby of oudere kinderen.
De Rol van de Verloskundige
Je kan met je verloskundige over je bevalling te praten. Het kan helpen om je verhaal te doen, begrip te krijgen voor je ervaring en al je vragen te stellen. Je begrijpt dan beter wat je is overkomen en dat het normaal is dat je dit heftig vond. Je kan je partner meenemen naar dit gesprek, of iemand anders met wie je een goede band hebt. Dan kan je daarna ook nog eens samen napraten.
Je verloskundige kan je ook doorverwijzen naar een psycholoog of andere hulp bij een bevaltrauma. Praat je liever niet met je verloskundige? Zorgt dit voor veel spanning of heftige emoties? Dan kan het goed zijn om eerst andere hulp te krijgen bij je bevaltrauma. Dat kan ook via de huisarts. Als het trauma minder is, kan je alsnog met je verloskundige praten. Bijvoorbeeld als ze bij de bevalling iets deed of zei wat heel naar voor je was. Als je je rustig voelt, is het makkelijker om dit uit te leggen en te luisteren naar de reactie.
Bent u een verloskundige (praktijk) in omgeving Amsterdam & Amstelland en heeft u interesse in deelname?
tags: #traumatische #eerste #bevalling