Speelgoed is een integraal onderdeel van de kindertijd, en biedt urenlang vermaak en onbewust leren. Kinderen spelen met zelfgemaakte objecten, zoals een bal van touw, of met technologisch geavanceerd speelgoed, zoals een op afstand bestuurbare auto. Soms wordt een speeltje, zoals een lievelingsbeer, van jongs af aan de onafscheidelijke metgezel van een kind, en krijgt het zelfs een plaatsje in het familiealbum.
Een encyclopedie definieert speelgoed als "een voorwerp dat bij een spel wordt gebruikt". Dit kan variëren van een simpele tak die als stokpaard dient tot complexe mechanische apparaten. Elk voorwerp dat voor spel en amusement kan worden gebruikt, kan speelgoed worden.
De geschiedenis van speelgoed
Speelgoed en spelletjes uit het verre verleden en van uiteenlopende culturen zijn tot op de dag van vandaag te vinden. De geschiedenis van speelgoed is rijk en divers:
- Oudheid: In het oude Babylonië en Egypte zijn poppen of onderdelen daarvan ontdekt, wat suggereert dat poppen tot het oudste speelgoed behoren. Ook de bal was in de oudheid al bekend. Ruim drieduizend jaar geleden bestonden er in Griekenland stenen jojo’s, en er zijn aanwijzingen dat jojo’s mogelijk ook in het oude China in omloop waren. Romeinse kinderen speelden met poppetjes en met ivoren geometrische vormen die in elkaar pasten.
- Speelgoed op wielen: Griekse en Romeinse jongens speelden ook met miniatuurwagens, wat aantoont dat speelgoed op wielen door de jaren heen populair is geweest. In een museum is een lemen dierenfiguurtje met wieltjes te vinden, mogelijk een speeltje uit een vroeg-Mexicaanse beschaving, opmerkelijk omdat in deze beschaving verder geen wielen lijken te zijn gebruikt.
- Middeleeuwen en later: In de Middeleeuwen werden ovale of ronde ballen van met lucht gevulde dierenblazen gemaakt. In het achttiende-eeuwse Engeland werden educatieve legpuzzels ontwikkeld, die begin twintigste eeuw zeer populair werden. Ook kleurkrijtjes raakten toen in trek; alleen al in de Verenigde Staten heeft één enkel bedrijf meer dan honderd miljard kleurkrijtjes geproduceerd.
De educatieve waarde van speelgoed
Spelen is een natuurlijke bezigheid voor elk jong kind en biedt veel gelegenheden om fysiek, mentaal en sociaal te leren en te groeien. Hoewel speelgoed vooral populair is omdat het leuk is, heeft het ook een aanzienlijke invloed op de ontwikkeling van een kind:
- Motorische vaardigheden: Het voortduwen van een speelgoedwagentje versterkt de motorische vaardigheden. Touwtjespringen verbetert de coördinatie. Op één been staan om tegen een bal te schoppen of fietsen leert een kind zijn evenwicht te bewaren.
- Intellectuele ontwikkeling: Kinderen ontwikkelen taalvaardigheden wanneer hun spel liedjes en rijmpjes bevat, bijvoorbeeld tijdens touwtjespringen of tikkertje spelen. Bouwen met blokken, aanwijzingen bij een spel volgen, puzzelstukjes in elkaar passen, verhaaltjes naspelen of verkleden stimuleert het denkvermogen en de creatieve vaardigheden.
- Sociale vaardigheden: Door te spelen leren kinderen sociale vaardigheden, bijvoorbeeld wanneer ze in teamverband een balspel doen. Volgens Dr. Bruce Duncan Perry helpt dit kinderen de mensen om zich heen te begrijpen, zich beter in hen te verplaatsen en minder egocentrisch te worden.
Imitatie en voorbereiding op het leven
Kinderen gebruiken speelgoed ook om volwassenen te imiteren, een gedrag dat al door de Griekse filosoof Aristoteles werd beschreven. Veel activiteiten uit het dagelijks leven worden tijdens het spelen geïmiteerd en daardoor geleerd:
- Een meisje kan haar pop in slaap wiegen, anticiperend op het verzorgen van een baby.
- Ze kan doen alsof ze een maaltijd kookt voor haar vriendinnetjes.
- Jongens rijden met hun 'autootjes' in het rond, waarbij ze zelfs het geluid van de motor nadoen, en oefenen zo voor het echte autorijden.
Factoren bij de keuze van speelgoed
Bij de keuze van speelgoed voor kinderen zijn er verschillende factoren waarmee rekening moet worden gehouden. Tegenwoordig is er een breed scala aan speelgoed beschikbaar, mede dankzij moderne technologische ontwikkelingen. Echter, niet al dit speelgoed is geschikt of betaalbaar.
Invloed van geweld in speelgoed
Sommige bronnen wijzen op de invloed van geweld in de maatschappij die zich weerspiegelt in speelgoed. Een artikel in de Londense Daily Telegraph bericht dat speelgoed tegenwoordig de zienswijze van een gewelddadige, wetteloze maatschappij onderstreept. Er is een trend te zien naar "wanstaltige, gespierde figuren met een agressief uiterlijk". De Nationale Vereniging van Schoolpsychologen in de Verenigde Staten bevestigt dat speelgoed dat geweld propageert, een negatieve invloed kan hebben op het leren en de ontwikkeling van kinderen.
Onderzoeken suggereren dat gewelddadige video- en computerspelletjes agressief en crimineel gedrag kunnen veroorzaken. Het is daarom van belang dat volwassenen die verantwoordelijk zijn voor een kind, goed overwegen welk speelgoed geschikt is.
Technologisch speelgoed versus creativiteit
Hoewel er veel technisch speelgoed te koop is, kan dit soms buiten het gezinsbudget vallen, snel verveeld raken, of simpelweg niet goed zijn voor de kinderen. Leanne, een alleenstaande moeder in Australië, merkt op dat haar kinderen meer plezier beleven en meer lichaamsbeweging krijgen met goedkoop speelgoed zoals een slaghout en een rubberen bal, dan met dure computerspelletjes die door reclame worden aangeprezen.
Creativiteit en fantasie zijn essentieel voor leuk spel, zelfs als het moderne speelgoed niet betaalbaar is. Kinderen kunnen veel plezier beleven aan het zelf maken van speelgoed:
- Een auto in elkaar zetten van stukjes oud ijzerdraad.
- Een trein maken van lege plastic flessen.
- Een vrachtwagen bouwen van stukjes hout.
- Een step maken om op te rijden.
Deze voorbeelden tonen aan dat leuk speelgoed niet duur hoeft te zijn, en dat het maken ervan ook een plezierige activiteit kan zijn.
