Genealogisch onderzoek is een bijzonder boeiende bezigheid die je veel leert over jouw voorouders en hun leefwereld. Als je graag jouw stamboom wilt opmaken, kom je ongetwijfeld met diverse vragen te zitten: waar begin ik mijn opzoekingen? Hoe ver kan ik terug in de tijd? Wie kan mij helpen?
Het is belangrijk om geduldig te blijven en je speurtocht te beginnen bij de informatie die je reeds over jezelf hebt verzameld. Verzamel alle beschikbare informatie, zoals geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten, oude foto's en andere familiedocumenten.
De Burgerlijke Stand als Bron van Informatie
Voor de akten van de burgerlijke stand is de wet op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van toepassing. Gegevens uit de burgerlijke stand worden na verloop van tijd openbaar: overlijdensakten na 50 jaar, huwelijksakten na 75 jaar en geboorteakten na 100 jaar.
De digitalisering van de registers van de burgerlijke stand van 1910 tot 1950 is in 2022 gestart in de Rijksarchieven van Bergen, Beveren en Leuven. Deze gegevens zijn momenteel echter nog niet online beschikbaar.
Wat vind je in een geboorteakte?
Een geboorteakte wordt opgemaakt na de aangifte van de geboorte en ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand van de geboorteplaats. In een geboorteakte vind je alle gegevens over de geboorte van een persoon:
- De geboortedatum, de geboorteplaats en het uur van geboorte.
- Het geslacht, de naam en de voornamen van het kind.
- In voorkomend geval, de verklaring van naamskeuze door de ouders.
- De naam, de voornamen, de geboortedatum en de geboorteplaats van de moeder, en van de vader of de meemoeder, indien hun afstamming vaststaat.
- In voorkomend geval, het aktenummer van de akte van prenatale erkenning, of de erkenning door de moeder, vader of de meemoeder.
Van doodgeboren kinderen bestaan geen geboorteakten. Elk kind dat 180 dagen werd gedragen moet wel aangegeven worden.
Verschil tussen een afschrift en een uittreksel
Onder bepaalde voorwaarden kun je een afschrift of een uittreksel van de geboorteakte aanvragen:
- Een afschrift vermeldt de oorspronkelijke gegevens van de akte en de historiek van de staat van de persoon op wie de akte betrekking heeft.
- Een uittreksel vermeldt daarentegen enkel de actuele gegevens van de akte, zonder vermelding van de historiek van de staat van de persoon op wie de akte betrekking heeft. Op een uittreksel is dus enkel de huidige toestand van de gegevens zichtbaar.
Wie kan een afschrift of uittreksel aanvragen?
Voor akten van geboorte wordt het recht op een afschrift of uittreksel beperkt tot:
- Jezelf.
- Je wettelijke vertegenwoordiger (bv. ouder, voogd, bewindvoerder).
- Personen die een gerechtvaardigd belang kunnen aantonen: de echtgeno(o)t(e), overlevende echtgeno(o)t(e) of wettelijk samenwonende, bloedverwanten in opgaande of neerdalende lijn in de eerste graad, uw erfgenamen.
Als de akte meer dan 100 jaar oud is, heeft iedereen recht op een afschrift of uittreksel.
Procedure voor het aanvragen van een geboorteakte
Je kunt een afschrift of een uittreksel van een geboorteakte aanvragen bij het gemeentebestuur, aan het loket van de dienst Burgerzaken. Sinds 2019 kun je een afschrift van een digitale akte opvragen bij eender welke Belgische gemeente, niet enkel bij je geboortegemeente.
Met behulp van je digitale sleutels (zoals eID of itsme, ...) kun je een afschrift of uittreksel van de akte ook online opvragen:
- Via Mijn Burgerprofiel (via de rechtstreekse link of door te navigeren naar de tab ‘Attesten en Toelatingen’ kun je de geboorteakte voor uzelf of uw kind aanvragen).
- Via het e-loket van je gemeente.
Sinds 31 maart 2019 worden akten van de burgerlijke stand uitsluitend digitaal geregistreerd. Dateert je akte van voor 31 maart 2019, dan is die misschien nog niet in digitale vorm beschikbaar. Sommige gemeenten digitaliseren oude archieven naarmate afschriften of uittreksels van de akten worden opgevraagd of wijzigingen worden aangebracht.
Geboorteakten uit het Buitenland
Als je in het buitenland bent geboren en de geboorteakte is niet overgeschreven in België, dan moet je de geboorteakte aanvragen bij de plaats van geboorte in het buitenland. Heb je de Belgische nationaliteit, dan kun je de akte van je geboorte ook laten overschrijven in de registers van de burgerlijke stand van je woonplaats in België. Om een buitenlandse geboorteakte in België over te schrijven, moet de akte eerst vertaald en gelegaliseerd worden.
Niet-Belgen die in het buitenland geboren zijn, kunnen enkel de akte in België laten overschrijven om in België te kunnen huwen of om de Belgische nationaliteit aan te vragen.
Gebruik van een afschrift of uittreksel in het buitenland
In de meeste gevallen moet het document eerst gelegaliseerd en eventueel vertaald worden.
Andere Bronnen voor Genealogisch Onderzoek
Kerkhoven zijn een waardevolle bron van informatie, al was het maar omdat grafstenen geboorte- en sterfdatum vermelden van jouw familieleden, evenals de naam van hun echtgeno(o)t(e).
Zoekrobots en Databanken
De zoekrobot Zoeken naar personen bevat meer dan 42 miljoen namen uit geboorte-, doop-, huwelijks-, overlijdens- en begrafenisakten. De gegevens in deze zoekrobot zijn samengebracht door talrijke vrijwilligers. In de eerste plaats worden namen genoteerd, maar voor zover beschikbaar ook andere gegevens zoals geboortedatum en geboorteplaats. Regelmatig worden updates uitgevoerd.
De databank achter de zoekrobot Analyses van akten wordt gevoed door talrijke vrijwilligers, die geboorte-, doop-, huwelijks- en overlijdensakten op systematische wijze analyseren en beschrijven. De databank bevat meer dan 41 miljoen namen.
De zoekrobot bevat ruim 38,6 miljoen pagina's met geboorte-, doop-, huwelijks-, overlijdens- en begrafenisakten evenals de tienjarige tafels voor heel België. Alle bronnen zijn gratis raadpleegbaar.
Het Rijksarchief als Cruciale Hub
Het Rijksarchief bewaart meer dan 370 km aan archieven in 20 vestigingen over heel België. Ongeveer 2% van de collecties is online doorzoekbaar. Het is dus zeker de moeite waard om een bezoek te brengen aan een van de leeszalen om andere archiefbestanden te raadplegen waarin je inlichtingen over je familiegeschiedenis kunt terugvinden. Er is altijd een rijksarchiefleeszaal in je buurt!
Elke leeszaal van het Rijksarchief (behalve die van het Archief van het Koninklijk Paleis) heeft computers waarop je online archieven kunt raadplegen. Je krijgt er ook toegang tot bijna 112.000 gedigitaliseerde kaarten en plattegronden, die de steden en dorpen van jouw voorouders in beeld brengen.
Bovendien zijn de meeste parochieregisters en registers van de burgerlijke stand ouder dan 100 jaar beschikbaar op microfilm in de leeszalen van het Rijksarchief. Parochieregisters en burgerlijke stand zijn niet de enige bronnen om meer te weten te komen over jouw voorouders. Het Rijksarchief bewaart vele andere nuttige documenten voor je onderzoek, zoals notariële akten en gerechtelijke dossiers.
Met dit nieuwe genealogieportaal wil het Rijksarchief in de eerste plaats het genealogisch onderzoek faciliteren in 28.527 parochieregisters (tot 1796) en 36.780 registers van de burgerlijke stand (vanaf 1796), zowel gedigitaliseerde originelen als microfilms. Daartoe werd een nieuwe interface ontwikkeld die een snellere raadpleging en een vlottere weergave mogelijk maakt én waarmee je akten kunt downloaden.
Tienjarige Tafels en Parochieregisters
Als je het jaartal van een geboorte, huwelijk of overlijden van de gezochte persoon kent, kun je de jaarlijkse tafels doorploegen. Mocht dat niet het geval zijn, neem je het best de tienjarige tafels bij de hand. Dit zijn alfabetische lijsten met de namen van alle personen van wie in die tien jaar een geboorte-, huwelijks- of overlijdensakte opgemaakt werd. Die lijsten werden om de tien jaar door de griffier van de rechtbank in eerste aanleg aangemaakt.
Eenmaal de kaap van het jaar 1796 voorbij, moet je op de parochieregisters (doop-, trouw- en begraafboeken), opgemaakt door pastoors, overstappen. Vanaf de 16e eeuw werden de parochiegeestelijken verplicht om dopen, huwelijken en overlijdens/begrafenissen te registreren. Veel van deze registers vangen pas aan tussen 1610 en 1630 en talrijke registers gingen verloren.
Gemeentelijke en Heemkundige Kringen
Veel Belgische gemeenten hebben een genealogische en/of heemkundige kring. Hun leden hebben vast een antwoord op jouw vragen of kunnen je wegwijs maken in jouw onderzoek.
Het Bevolkingsregister
Het bevolkingsregister is een databank die elke Belgische gemeente beheert. Het bevat de persoonsgegevens van de personen die hun hoofdverblijfplaats hebben op het grondgebied van de gemeente. Dit register wordt voortdurend bijgewerkt door de gemeentelijke diensten op basis van levensgebeurtenissen (geboorte, huwelijk, verhuis, overlijden etc.) en officiële documenten.
Je kunt mondeling of schriftelijk altijd een uittreksel of getuigschrift aanvragen voor zover de inlichtingen betrekking hebben op uzelf. Bij de aanvraag moet je je identiteitskaart voorleggen. Elke persoon of instelling kan een uittreksel of getuigschrift krijgen uit de bevolkingsregisters van de gegevens van een andere persoon, mits de wettelijke bepalingen van toepassing zijn en de aard van de gevraagde gegevens overeenstemt met het motief.
Het Rijksregister van de Natuurlijke Personen
Het Rijksregister van de natuurlijke personen is een databank die de informatie over de identiteit en het adres van de personen die ingeschreven zijn in de gemeentelijke bevolkingsregisters, centraliseert.
Aandachtspunten bij het Onderzoek
Namen werden vaak ‘verfranst’. Dat gebeurde niet altijd op een logische manier. Zo kan Goedseels bijvoorbeeld als Goysels vermeld staan.
De handtekeningen onderaan de akten zeggen iets over de geletterdheid van je voorouders en eventueel ook die van hun sociaal netwerk als familie of vrienden getuigen waren. Een handtekening toont niet alleen of zij konden schrijven, maar ook hoe geoefend hun geschrift was.
