Scheve of overvolle tanden kunnen niet alleen invloed hebben op je zelfvertrouwen, maar ook leiden tot diverse gezondheidsproblemen. Gelukkig zijn er tal van behandelingsmogelijkheden om je tanden weer recht en goed geplaatst te krijgen. In deze blog duiken we dieper in de oorzaken, gevolgen en mogelijke oplossingen voor scheve of overvolle tanden.
Wat zijn scheve tanden?
We spreken van scheefstand van tanden, ook wel malocclusie genoemd, wanneer tanden in de boven- en/of onderkaak niet juist op elkaar aansluiten. Deze afwijking kan variëren van licht gedraaide tanden tot ernstige gevallen waarbij tanden elkaar overlappen. Scheefstand kan niet alleen het uiterlijk van je glimlach beïnvloeden, maar ook leiden tot functionele problemen, zoals moeite met kauwen en spraakproblemen.
Oorzaken van scheve tanden
Er zijn verschillende factoren die bijdragen aan scheve of overvolle tanden. Deze oorzaken kunnen zowel genetisch als omgevingsgerelateerd zijn.
Genetica
Veel mensen erven de vorm en grootte van hun kaak en tanden van hun ouders. Genetische factoren bepalen de grootte en vorm van je kaak en tanden. Wanneer je bijvoorbeeld een kleine kaak erft van de ene ouder en grote tanden van de andere, kan dit leiden tot overlappende of gedraaide tanden.
Gewoonten en gedragingen
Bepaalde kinderlijke gewoonten, zoals langdurig duimzuigen of het gebruik van een fopspeen op latere leeftijd, kunnen bijdragen aan scheve tanden. Deze gewoonten oefenen druk uit op de tanden en kunnen hun positie beïnvloeden. Ook tongpersen en infantiel slikken worden als ware oorzaken gezien, in plaats van enkel erfelijke factoren. Daarnaast kunnen allergieën, astma en open mondgedrag bijdragen aan een onjuiste ontwikkeling van de kaken.
Gebrek aan ruimte in de kaak
Een te kleine kaak kan leiden tot een gebrek aan ruimte voor alle tanden, wat resulteert in gedraaide of overlappende tanden. Dit probleem kan verergeren door vroegtijdig verlies van melktanden of een vertraagde doorbraak van het permanente gebit, waardoor de omringende tanden de beschikbare ruimte innemen.
Tandverlies
Het verliezen van tanden door tandbederf of tandvleesproblemen kan ruimte creëren in de mond, waardoor de omliggende tanden gaan verschuiven en scheef gaan staan.
Gebitsproblemen tijdens de groei
Problemen met de groei en ontwikkeling van het gebit kunnen ook bijdragen aan scheefstand. Dit omvat onregelmatigheden zoals afwijkingen in tandgrootte, die kunnen leiden tot een verkeerde positie van de tanden.
Ongelukken en valpartijen
Bij ongelukken en valpartijen gebeurt het ook vaak genoeg dat een tand scheef komt te staan. Vooral bij jonge kinderen, van wie het gebit fragieler is, kan dit gebeuren. Wanneer een kind bijvoorbeeld op zijn mond valt, kunnen tanden verschuiven of zelfs beschadigd raken.
Gevolgen van scheve of overvolle tanden
Scheve of overvolle tanden kunnen niet alleen een esthetisch probleem zijn, maar ook invloed hebben op je mondgezondheid. Wanneer de kaken niet goed op elkaar aansluiten, ontstaat er een onjuiste beet. Verder zijn scheve tanden lastiger schoon te houden. Omdat ze overlappen, creëren ze krappe, moeilijk bereikbare ruimtes waarin tandplak en etensresten zich ophopen.
Mondgezondheidsproblemen
Wanneer tandplak en bacteriën zich ophopen in de moeilijk bereikbare ruimtes tussen de tanden, vergroot de kans op tandvleesproblemen. Denk daarbij aan gingivitis en parodontitis. Tot slot oefenen scheve tanden extra druk uit op andere delen van het gebit. Dit leidt tot overmatige slijtage van bepaalde tanden en verhoogt het risico op gaatjes.
Problemen met kauwen of bijten
Scheefstaande tanden kunnen de normale kauwfunctie verstoren. Dit kan resulteren in ongemak of pijn tijdens het eten. Bovendien kunnen tanden die niet goed op elkaar passen slijtage van het tandoppervlak veroorzaken, wat leidt tot verdere gebitsproblemen.
Tandvleesproblemen
Scheefstaande tanden kunnen leiden tot ontstoken of terugtrekkend tandvlees. Omdat scheve tanden moeilijker te reinigen zijn, kan tandplak zich ophopen rond de tandvleesrand, wat ontstekingen en bloedingen kan veroorzaken, vooral tijdens het poetsen of flossen.
Gevoeligheid van de tanden
Een ander symptoom zijn gevoelige tanden. Tanden die scheef staan kunnen gevoeliger zijn voor temperatuursveranderingen en bepaalde voedingsmiddelen. Dit komt doordat de blootgestelde worteloppervlakken gevoeliger zijn voor externe prikkels, wat ongemak of pijn kan veroorzaken.
Slechte adem
Een ander symptoom van scheefstand is een chronisch slechte adem. Dit wordt vaak veroorzaakt door de ophoping van voedselresten en bacteriën in moeilijk bereikbare gebieden tussen scheve tanden, wat leidt tot een onaangename geur.
Invloed op spraak en slikken
Wanneer een kind een open beet heeft, bestaat het risico dat een infantiel slikpatroon in stand wordt gehouden. Daarbij beweegt de tong tijdens het slikken naar voren (tussen de tanden) in plaats van naar boven richting het gehemelte, en zo ontstaat er een tongpersgewoonte. Hierdoor wordt er te veel kracht op de tanden gezet, waardoor deze in dezelfde positie of nog verder uit elkaar gaan staan. Ook wanneer de speen niet in de mond zit, hangt de mond gewoonlijk open en verslappen de spieren. Dit noemen we open mondgedrag. Kinderen die praten met de tong tussen hun tanden, gaan lispelen.
Hoe scheve of overvolle tanden te voorkomen
Er zijn enkele stappen die je kunt nemen om scheef of overvol te tanden te voorkomen:
- Bezoek je tandarts regelmatig voor controles om tandproblemen vroegtijdig op te sporen.
- Vermijd slechte gewoonten zoals duimen of het gebruik van een fopspeen op latere leeftijd.
- Zorg voor een goede mondhygiëne om tandbederf en tandverlies te voorkomen.
- Leer je kind om met de mond toe en met de tong tegen het gehemelte te slapen.
Behandelopties voor scheefstand van tanden
Gelukkig zijn er verschillende behandelingen die kunnen helpen om scheve of overvolle tanden te corrigeren en je mondgezondheid te verbeteren.
Orthodontie (beugel)
Een van de meest voorkomende behandelingen voor scheve of overvolle tanden is orthodontie. Braces of aligners kunnen helpen de tanden in de juiste positie te brengen en de algehele uitlijning van je gebit te verbeteren.
Soorten beugels
- Onzichtbare beugels (aligners): Deze transparante beugels bestaan uit een serie dunne, doorzichtige hoesjes, die over je tanden heen worden geschoven. Deze beugel valt niet op en je kunt alle dagelijkse bezigheden blijven doen. Ze zijn comfortabel om te dragen en maken een zachte en nauwkeurige tandverplaatsing mogelijk. De bijna onzichtbare beugel wordt meestal vanaf 18 jaar geplaatst, omdat vanaf deze leeftijd je kaak is uitgegroeid.
- Vaste beugels (slotjesbeugel): Dit is het bekendste type beugel dat orthodontisten gebruiken om je tanden recht te zetten. Deze beugel is voor bijna alle verbeteringen geschikt. De slotjesbeugel zorgt ervoor dat je tanden en kiezen afzonderlijk van elkaar worden rechtgezet.
- Uitneembare beugels (plaatbeugel/blokbeugel): Een plaatbeugel, ook wel losse beugel genoemd, bestaat uit een kunsthars plaatje dat tegen het gehemelte aanzit, met ijzeren haakjes en een metalen draadje. Deze beugel zet tanden door een verende kracht rechter. Een blokbeugel zit als een blok tussen je tanden en wordt gebruikt om de groei van de boven- en onderkaak te beïnvloeden.
Video 3 Verschillende soorten beugels
Invisalign
Invisalign is een populaire keuze voor volwassenen die hun tanden willen corrigeren zonder de zichtbare metalen brackets van traditionele beugels.
Facings
Facings verbeteren de esthetiek en corrigeren kleine scheefstanden. Ze leveren snel resultaten en zijn minder ingrijpend dan beugels, maar zijn niet geschikt voor ernstige scheefstanden en kunnen duurzaam zijn.
Kronen
Als laatste worden kronen gebruikt om scheefstanden te corrigeren. Ze zijn een duurzame oplossing, maar vereisen het verwijderen van een deel van het natuurlijke tandmateriaal. Dankzij het computersysteem CEREC kunnen deze kronen soms in slechts één dag geplaatst worden.
Langdurig gebruik van fopspenen
Langdurig gebruik van fopspenen (na de leeftijd van drie jaar) kan leiden tot problemen met de uitlijning van zowel de melktanden als de blijvende tanden en de kaken. Er zijn geen onderzoeken die bevestigen dat de ene fopspeen beter is dan de andere als het gaat om de stand van de tanden. Verschillende fopspenen hebben een verschillend effect op de tanden, maar geen enkele fopspeen is beter dan een andere.
Benamingen als een "orthodontische speen" doen vermoeden dat er speentjes zijn die minder nadelig zijn, maar dat is niet zo. Alles wat een goede tongpositie in rust verhindert (tegen het gehemelte dus), kan nadelig zijn voor de orofaciale groei. Deze benamingen hebben enkel commerciële doeleinden.
Hoe vroeger de tong de mogelijkheid krijgt om zijn natuurlijke rustpositie aan te nemen, hoe groter de kans dat de open beet zich nog kan herstellen voor de eerste tandenwissel. Het is de groei van de kaak die later voor het grootste probleem zorgt. Door de speen wordt de tong in de mondbodem gedrukt. Voor de ontwikkeling van de kaken hoort de tong met de punt achter de voortanden te liggen en de rest tegen het gehemelte. Dat lukt niet als er een speen tussen zit.
Als het kind het voor elkaar krijgt na een speenverslaving normaal te praten, slikken en ademen, herstelt de kaakgroei en het gebit. Maar als tijdens het slikken en praten de tong tussen de tanden blijft, gebeurt dit niet. Een beugel op latere leeftijd helpt dan ook niet altijd. Met een beugel zet je de tanden recht, maar als de gewoonte van de tong niet weg is, staan die tanden vier jaar later gewoon weer scheef.
Kosten en vergoedingen
Het corrigeren van scheefstand van tanden kan variëren in kosten, afhankelijk van de gekozen behandeling en de ernst van de scheefstand. Veel zorgverzekeraars bieden vergoedingen voor orthodontische behandelingen, vooral voor kinderen en jongeren. Het is belangrijk om uw verzekeringspolis te controleren om te zien welke behandelingen worden vergoed en onder welke voorwaarden. Volwassenen kunnen ook in aanmerking komen voor gedeeltelijke vergoedingen, afhankelijk van hun type verzekering.
Veelgestelde vragen
Kunnen tanden op latere leeftijd verschuiven?
Ja, tanden kunnen op latere leeftijd verschuiven door factoren zoals verlies van tanden, tandvleesaandoeningen en natuurlijke veroudering. Regelmatige tandartscontroles en goede mondhygiëne kunnen helpen om deze verschuivingen te minimaliseren.
Hoelang duurt een orthodontische behandeling?
De duur van een orthodontische behandeling varieert afhankelijk van de complexiteit van de scheefstand. Gemiddeld duren behandelingen met braces of aligners tussen de 12 en 24 maanden. Uw tandarts kan u een betere schatting geven op basis van uw specifieke situatie.
Zijn facings een blijvende oplossing?
Facings kunnen vele jaren meegaan, vooral als ze goed worden verzorgd. Porseleinen facings zijn duurzamer dan composiet facings, maar beide vereisen een goede mondhygiëne en regelmatige tandartsbezoeken om hun levensduur te maximaliseren.