Zweten is een normaal fysiologisch proces dat dient om de lichaamstemperatuur te reguleren. Dit gebeurt vooral bij warmte, tijdens inspanning, bij spanning of emoties. Hoewel zweten essentieel is, ervaren sommige mensen meer zweten dan anderen, wat tot ongemak kan leiden, mede door zweetplekken en geur. Er zijn diverse factoren die overmatig zweten kunnen veroorzaken, variërend van levensstijl tot onderliggende medische aandoeningen.
Normaal Zweten en Lichaamstemperatuur
Wanneer het warm is of wanneer u veel beweegt, gaat het lichaam zweten om oververhitting te voorkomen. Dit proces vindt plaats via zweetkliertjes in de huid, die vocht afscheiden. Het verdampen van dit vocht op de huid onttrekt warmte aan het lichaam, waardoor de temperatuur gereguleerd blijft.
Zweet zelf is geurloos. De kenmerkende zweetgeur ontstaat wanneer bacteriën op de huid het zweet afbreken tot geurstoffen. Tijdens de puberteit ontwikkelen zich extra zweetkliertjes, met name in de oksels, rond de lippen, tepels, penis en vagina. Deze produceren niet alleen zweet, maar ook persoonlijke geurstoffen.
Bepaalde voedingsmiddelen en dranken, zoals pittig gekruid eten, koffie, alcohol, en erg zure of zoete dranken, kunnen tijdelijk leiden tot extra zweten.
Factoren die Overmatig Zweten Beïnvloeden
Hoewel zweten normaal is, kan het soms als vervelend worden ervaren. Dit kan worden versterkt door externe invloeden zoals reclame. Medicijnen, zoals Tamoxifen (een anti-oestrogeen dat de werking van oestrogeen tegengaat en wordt voorgeschreven bij hormoongevoelige borstkanker), kunnen ook invloed hebben op zweten.
Idiopathische Hyperhidrosis
Bij sommige mensen is er geen specifieke medische oorzaak voor overmatig zweten. Dit kan te maken hebben met erfelijkheid. Kenmerken van deze aandoening, ook wel idiopathische hyperhidrosis genoemd, zijn:
- Zweten voornamelijk in de oksels, handen, voetzolen of het gezicht.
- Gelijkmatige hoeveelheid zweet aan beide zijden van het lichaam (bijvoorbeeld linker- en rechteroksel).
- De klachten bestaan al minimaal zes maanden.
Daarnaast kunnen de volgende factoren wijzen op idiopathische hyperhidrosis:
- Het begon in de puberteit.
- Overmatig zweten komt voor in de familie.
- Het zweten is erg hinderlijk.
- Er is minstens één keer per week last van.
- Er wordt 's nachts niet extra veel gezweet.
Als aan deze criteria wordt voldaan, is er waarschijnlijk geen speciale onderliggende oorzaak voor het overmatige zweten.
Mogelijke Speciale Oorzaken van Zweten
Er is een verhoogde kans op een speciale oorzaak van zweten indien één of meer van de volgende klachten aanwezig zijn:
- Het zweetpatroon is veranderd ten opzichte van voorheen.
- Er wordt gezweten buiten de normale omstandigheden van sporten, warmte, spanning of emoties.
Praktische Tips bij Overmatig Zweten
Als overmatig zweten hinderlijk is, kunnen de volgende tips helpen:
Hygiëne
Dagelijks wassen met zeep, gevolgd door goed afspoelen en afdrogen, helpt bacteriën te verminderen die geur veroorzaken. Wassen vermindert echter niet de hoeveelheid zweet.
Kleding en Schoenen
- Draag dagelijks schone kleding.
- Kleding met verschillende kleuren kan zweetplekken minder zichtbaar maken.
- Luchtige, wijde kleding bevordert verdamping van zweet en voorkomt oververhitting.
- Kies voor ondergoed en sokken van natuurlijke materialen zoals katoen, wol of linnen.
- Bij zweetvoeten is het aan te raden zoveel mogelijk op blote voeten te lopen of open schoenen te dragen.
- Schoenen van leer of linnen laten meer lucht door.
- Inlegzolen kunnen zweet absorberen.
Deodorant en Antiperspirant
Deodorant met aluminiumzouten kan het zweten tijdelijk verminderen op de aangebrachte plek. Onderzoek heeft aangetoond dat deodorant met aluminiumzouten of parabenen de kans op borstkanker niet vergroot, zelfs niet na het verwijderen van okselhaar.
Deodorant zonder aluminiumzouten heeft geen effect op de hoeveelheid zweet.
Medische Behandelingen voor Overmatig Zweten
Wanneer algemene tips onvoldoende helpen, kan een arts een lotion of crème met aluminiumzouten voorschrijven. Deze middelen blokkeren de zweetkliertjes, waardoor de zweetproductie op de behandelde plek afneemt.
Gebruik van Lotions en Crèmes met Aluminiumzouten
- Scheer de huid 24 uur voor het aanbrengen niet, om irritatie te voorkomen.
- Het droogblazen van de huid met koude lucht kan de kans op irritatie verminderen en de hechting van het middel verbeteren.
- Breng de lotion of crème voor het slapengaan aan, zodat het 's nachts kan inwerken.
- Spoel de volgende ochtend de huid af met water en zeep.
- Wacht na het aanbrengen 24 uur met scheren.
- Gebruik het middel gedurende een week dagelijks. Indien effectief, kan het gebruik worden voortgezet op een paar avonden per week of naar behoefte.
Mogelijke Bijwerkingen en Oplossingen
De zure aard van deze lotions en crèmes kan leiden tot verkleuring van kleding en metaal, en huidirritatie (prikken, jeuken). Bij irritatie kan de frequentie van gebruik worden verminderd. Het gebruik van een verzachtende crème zoals lanette crème 's ochtends na het afspoelen kan helpen de huid te kalmeren.
Alternatieve Behandelingen
Als de behandeling met aluminiumzouten na vier weken onvoldoende helpt of als de bijwerkingen te ernstig zijn, kan de huisarts andere opties bespreken:
- Behandeling met pillen oxybutynine: Dit medicijn kan de zweetproductie verminderen, maar heeft mogelijke bijwerkingen zoals een droge mond, obstipatie, misselijkheid, slaperigheid en hoofdpijn. Autorijden is de eerste dagen na start niet toegestaan. Dit is niet voor iedereen geschikt en dient niet te worden gebruikt bij inspanning, sporten of warm weer. De behandeling duurt drie maanden.
- Behandeling met warmte die zweetklieren vernietigt: Dit kan een optie zijn, waarvoor de huisarts kan doorverwijzen naar een huidarts.
- Botuline A-toxine (Botox): Dit wordt geïnjecteerd om de zenuwen te verlammen die de zweetklieren aansturen, waardoor het zweten vermindert. Het wordt ook gebruikt bij cosmetische ingrepen en andere medische aandoeningen.
Nachtzweten: Wat is het en wat zijn de oorzaken?
Nachtzweten wordt gedefinieerd als recidiverende of persisterende episodes van overmatig zweten gedurende de nacht, die minimaal twee weken aanhouden en zodanig zijn dat nachtkleding of beddengoed verschoond moet worden. Het is belangrijk op te merken dat nachtzweten niet wordt veroorzaakt door externe factoren zoals een te warme slaapkamer of verkeerd beddengoed.
Hoewel nachtzweten hinderlijk kan zijn en de nachtrust kan verstoren, is het op zichzelf niet direct gevaarlijk. De exacte prevalentie is onbekend door het gebrek aan een uniforme medische definitie, maar schattingen lopen uiteen.
Mogelijke Oorzaken van Nachtzweten
Er zijn diverse mogelijke oorzaken voor nachtzweten:
- Menopauze: Opvliegers tijdens de menopauze zijn een veelvoorkomende oorzaak van nachtelijk zweten bij vrouwen.
- Idiopathische hyperhidrosis: Zoals eerder genoemd, chronisch overmatig zweten zonder aanwijsbare medische oorzaak.
- Infecties: Tuberculose is de meest bekende infectie die met nachtzweten geassocieerd wordt. Ook bacteriële infecties zoals endocarditis, osteomyelitis, abcessen en HIV-infectie kunnen nachtzweten veroorzaken.
- Kanker: Nachtzweten kan een vroeg symptoom zijn van bepaalde vormen van kanker, met name lymfeklierkanker. Vaak gaan deze gepaard met andere symptomen zoals onverklaarbaar gewichtsverlies en koorts.
- Medicijnen: Gebruik van bepaalde medicijnen, waaronder antidepressiva (bij 8-22% van de gebruikers), antipsychotica, koortsverlagende middelen (aspirine, acetaminophen) en steroïden, kan nachtzweten veroorzaken of verergeren.
- Hypoglykemie: Een laag bloedsuikergehalte, vooral bij mensen die insuline of orale diabetesmedicijnen gebruiken, kan nachtelijk zweten veroorzaken.
- Hormonale stoornissen: Aandoeningen zoals hyperthyreoïdie kunnen leiden tot zweten en blozen.
- Neurologische aandoeningen: Aandoeningen zoals posttraumatische syringomyelia, beroerte en autonome neuropathie kunnen nachtzweten veroorzaken.
Behandeling en Leefstijladviezen bij Nachtzweten
De behandeling van nachtzweten is afhankelijk van de onderliggende oorzaak. Indien er geen medische oorzaak wordt gevonden, kunnen de volgende leefstijlaanpassingen helpen:
- Vermijd alcohol, cafeïne en drugs.
- Handhaaf een gezond gewicht.
- Optimaliseer slaapomstandigheden: gebruik lichtere dekens, draag een lichtere pyjama, zorg voor ventilatie in de slaapkamer (ventilator, airconditioning), of zoek een koelere slaapplek.
- Beperk stress door overdag te sporten.
- Vermijd gekruid eten en warme dranken vlak voor het slapengaan.
- Voedingsmiddelen rijk aan tryptofaan (zoals vijgen, dadels, bananen, yoghurt) kunnen een positief effect hebben, omdat tryptofaan wordt omgezet in serotonine en melatonine, wat slaperigheid bevordert.
Bij een bezoek aan de huisarts of specialist kan, afhankelijk van de symptomen (zoals koorts), lichamelijk onderzoek en bloedonderzoek worden uitgevoerd. Een gesprek over de ziektegeschiedenis is eveneens belangrijk.
Slijm in de Keel en Bloed
Het ervaren van veel slijm in de keel, vooral 's nachts, en het proberen uit te spugen ervan, kan leiden tot irritatie van de keel en zelfs lichte bloedingen in het slijm. Dit is niet direct een teken van longkanker, zeker niet bij niet-rokers of ex-rokers. Het veelvuldig schrapen van de keel kan de slijmproductie in stand houden en irritatie veroorzaken.
Het advies is om slijm op te hoesten of weg te spoelen met vocht. Bloed in opgehoest slijm, zonder duidelijke aanleiding, kan diverse oorzaken hebben en hoeft niet per se op longkanker te duiden. Echter, als deze symptomen aanhouden, is het raadzaam een huisarts te raadplegen voor verder onderzoek.
Wanneer een Arts Raadplegen?
Het is aan te raden een afspraak te maken bij de huisarts in de volgende situaties:
- Het overmatige zweten blijft ondanks het volgen van de tips erg hinderlijk en u wilt hier iets aan laten doen.
- Een gestarte behandeling met lotion of crème geeft veel bijwerkingen of helpt na twee weken nog onvoldoende.
- U zweet plotseling veel over het gehele lichaam, zonder duidelijke oorzaak.
- U zweet sinds kort 's nachts veel, zonder duidelijke aanleiding zoals warmte, angst of opvliegers.
- U zweet aan één kant van het lichaam (één oksel, hand, voet of lies) significant meer dan aan de andere kant.
De huisarts kan dan de mogelijke oorzaken onderzoeken en indien nodig doorverwijzen naar een specialist.