De perimenopauze is de natuurlijke overgangsperiode in het leven van een vrouw, die leidt tot de menopauze, gekenmerkt door de laatste menstruatie en het einde van de vruchtbare levensfase. Deze periode wordt gekenmerkt door hormonale schommelingen en diverse lichamelijke en emotionele veranderingen.
Wat is Perimenopauze?
Tijdens de perimenopauze ondergaat het lichaam van een vrouw een reeks veranderingen die de overgang naar de menopauze markeren. De lichaamsproductie van de belangrijkste vrouwelijke hormonen, oestrogeen en progesteron, stijgt en daalt. Deze hormonale schommelingen resulteren in verschillende lichamelijke en emotionele klachten, zoals stress, stemmingswisselingen, depressie, prikkelbaarheid, slechte concentratie en geheugenverlies.
Wanneer Begint de Perimenopauze?
De perimenopauze begint meestal acht tot tien jaar voor de menopauze. Hoewel bij de meeste vrouwen de perimenopauze start als ze 40 à 50 jaar is, kan ze ook eerder starten. Sommige vrouwen merken de vroege symptomen, zoals onregelmatige menstruatie, echter al op als ze 40 zijn.
Verschil tussen Premenopauze en Perimenopauze
Het is belangrijk om de termen premenopauze en perimenopauze te onderscheiden:
- Premenopauze: De tijd tussen de eerste menstruatie en het begin van de perimenopauze.
- Perimenopauze: De overgang naar de menopauze.
- Menopauze: De laatste menstruatie.
Vanaf 35 jaar begint de productie van de eierstokfollikels (met eicellen) af te nemen. In de premenopauze begint dat proces te versnellen en wordt de werking van de hormonen daarbovenop onregelmatig. Pas op, een onregelmatige ovulatie is niet synoniem voor onvruchtbaarheid.
Symptomen van de Perimenopauze
De klachten van de perimenopauze zijn bij iedereen anders, waardoor het soms maanden of zelfs jaren duurt voordat vrouwen beseffen dat ze in de overgang zitten. Symptomen komen langzaam op en zijn bovendien erg uiteenlopend en algemeen, waardoor ze niet snel gelinkt worden aan de perimenopauze.
Meest Voorkomende Symptomen
Het meest uitgesproken symptoom is onregelmatige en (naar verloop van tijd) uitblijvende maandstonden. Enkele andere veel voorkomende en vroege symptomen van de perimenopauze zijn:
- Opvliegers: Een plotseling gevoel van warmte in het gezicht en op de borst, vaak gepaard gaand met zweten.
- Vaginale droogheid: Een afname van vocht in het vaginale gebied.
- Verandering in menstruatiecyclus: De menstruatie kan onregelmatig, korter, langer, zwaarder of lichter worden.
- Verlies van libido: Verminderd seksueel verlangen of interesse.
- Vertraagde stofwisseling en gewichtstoename: Door een daling van het oestrogeen hoopt vet zich, zoals bij mannen, eerder op de buik dan op de heupen en billen op. Dit in combinatie met stress en een stofwisseling die met de jaren trager wordt, kan leiden tot gewichtstoename.
- Depressie en angst: Gevoelens van verdriet, hopeloosheid of nervositeit.
- Geestelijke gezondheidssymptomen: Waaronder 'brain fog', angst en verlies van zelfvertrouwen.
- Nachtelijk zweten: Overmatig zweten tijdens de nacht.
- Stemmingswisselingen: Snelle stemmingswisselingen, variërend van gevoelens van geluk tot verdriet of prikkelbaarheid.
De ernst en de duur van deze symptomen kunnen van persoon tot persoon verschillen.
Oorzaken van Symptomen
De hormonale veranderingen tijdens de perimenopauze, met name de daling van de oestrogeenspiegel, zijn de primaire oorzaak van veel van deze symptomen. Oestrogeen heeft invloed op verschillende lichaamsfuncties, waaronder de regulatie van de lichaamstemperatuur, de vochtigheid van de slijmvliezen, de stemming en de botdichtheid.
Specifieke Klachten Gerelateerd aan Hormonale Veranderingen
- Onregelmatige menstruatie: De menstruatiecyclus begint op de eerste dag van de ongesteldheid en duurt ongeveer 28 dagen. Bij de meeste vrouwen is de oorzaak van een vervroegde overgang onbekend. Op korte termijn kunt u klachten krijgen zoals hierboven beschreven.
- Veranderingen in de menstruatie: Er kan meer of minder tijd tussen de menstruaties zitten dan je gewend was. Je kunt erger ongesteld worden en meer bloed verliezen. Ook andere klachten bij ongesteldheid kunnen veranderen, zoals buikpijn, rugpijn of hoofdpijn.
- Vaginale veranderingen: De huid van de vagina wordt dunner. Door veel bloedverlies kun je bloedarmoede krijgen. Door opvliegers en veel zweten 's nachts kun je slecht slapen.
- Invloed op de geestelijke gezondheid: Door opvliegers overdag kun je bang zijn dat het gebeurt op een onhandig moment.
- Seksuele veranderingen: Door langzamer vochtig worden van de vagina kun je te snel seks hebben, als je vagina nog niet vochtig is. Dat kan pijn doen.
Perimenopauze en Ovulatie
In de jaren voor de eigenlijke menopauze hebben vrouwen vaak al cyclussen zonder eisprong. Dit worden dan anovulaire cyclussen genoemd. Om je cyclus op gang te houden, is een ovulatie met een eitje belangrijk. Bij een pijnlijke ovulatie ervaar je een min of meer scherpe pijn die lijkt op het doorkomen van de menstruatie. De pijn concentreert zich vaak aan de linker- of rechterkant ter hoogte van de eileiders en kan uitstralen naar de onderrug. De pijn houdt doorgaans niet langer dan een paar uur aan, maar er zijn natuurlijk uitzonderingen.
Bevestigen van Ovulatie
Je kunt je lichaamstemperatuur opmeten. Als je een eisprong hebt, zal je lichaamstemperatuur met minimaal 0,2 graden gestegen zijn na de eisprong. Meestal zijn je borsten dan ook gevoeliger.
Diagnose van Perimenopauze
Een arts kan de diagnose perimenopauze vaak stellen op basis van je symptomen. Een bloedtest om de hormoonspiegels te controleren kan ook helpen, maar je hormoonspiegels blijven veranderen tijdens de perimenopauze. Het kan nuttiger zijn om meerdere bloedtests te laten doen op verschillende tijdstippen om ze te kunnen vergelijken.
Zelftests en Medisch Advies
In winkels kun je 'menopauze zelftests' kopen die het follikelstimulerend hormoon (FSH) in je urine meten. Die niveaus kunnen echter schommelen, dus is het raadzaam om sowieso een arts te consulteren die met verschillende factoren rekening kan houden, zoals je gezondheidsgeschiedenis en de symptomen die je ervaart.
Bloedonderzoek op de derde dag van de menstruatie kan worden nagegaan of het FSH verhoogd en het oestrogeen verlaagd is. Dit onderzoek geeft niet aan hoe lang het nog zal duren tot de menstruaties stoppen, en het heeft daarom niet veel zin.
Begeleiding en Behandeling
Perimenopauze is een natuurlijk onderdeel van het leven. De symptomen kunnen echter verlicht worden door enkele veranderingen in je levensstijl.
Levensstijlveranderingen
- Gezond dieet: Eet onbewerkt en vezelrijk voedsel.
- Lichaamsbeweging: Regelmatige lichaamsbeweging, zoals yoga, wandelen, traplopen, hardlopen, tennissen, dansen en touwtje springen, is belangrijk om je botten te versterken en je gewicht onder controle te houden.
- Vermijden van triggers: Vermijd voedingsmiddelen of activiteiten die opvliegers uitlokken.
- Voldoende slaap: Slaap op vaste tijden.
- Hydratatie: Drink genoeg water.
- Stressmanagement: Wees lief voor jezelf als je minder energie hebt.
Medische Behandelingen
Als de symptomen aanhouden of verergeren, raadpleeg dan een arts. Medicijnen met hormonen kunnen klachten verminderen of laten verdwijnen en het risico op botontkalking en hart- en vaatziekten verlagen. Er zijn veel verschillende behandelingen met hormonen (hormoontherapie). Samen met uw arts kunt u kiezen welke behandeling het beste bij u past.
Hormoontherapie
Oestrogenen moeten gecombineerd worden met progesteron of progestageen. Als het baarmoederslijmvlies alleen door oestrogenen zou worden gestimuleerd, bestaat er namelijk een licht verhoogd risico op baarmoederslijmvlieskanker en een grote kans op onregelmatig bloedverlies (doorbraakbloedingen). Progesteron zorgt ervoor dat het baarmoederslijmvlies wordt afgestoten (onttrekkingsbloeding). Als u al langer dan een jaar niet meer hebt gemenstrueerd, kan een continu schema van oestrogenen en progesteron geprobeerd worden, zodat u helemaal geen bloedingen meer hoeft te hebben.
Vaginale en Urinewegklachten
Vaginale klachten, zoals droogheid, afscheiding of pijn bij het vrijen, of urinewegklachten ten gevolge van frequente blaasontstekingen kunnen meestal behandeld worden met vaginale zetpillen, crème, tabletten of een ring.
Natuurlijke en Plantaardige Middelen
Homeopathische middelen tegen overgangsklachten of middelen op plantaardige basis (soja, rode klaver) geven soms voldoende verbetering van uw klachten.
Vervroegde Overgang
Wanneer uw menstruatie voor uw veertigste jaar stopt terwijl deze voorheen normaal geweest is, bent u te vroeg in de overgang gekomen. Dit verschijnsel noemen we ook 'primaire ovariële insufficiëntie'(POI) of 'prematuur ovarieel falen'(POF). Bij een vervroegde overgang maken uw eierstokken te weinig hormonen, zoals oestrogeen en progesteron.
Gevolgen van Vervroegde Overgang
Vrouwen die vervroegd in de overgang komen, hebben een grotere kans op botontkalking (osteoporose) en hart- en vaatziekten. Daarom is het belangrijk om gezond te leven en de gezondheid regelmatig te laten controleren.
Kinderwens bij Vervroegde Overgang
Vrouwen in de vervroegde overgang hebben vaak geen regelmatige menstruatiecyclus meer. Soms is er nog wel een eisprong, waardoor een klein percentage vrouwen toch zwanger raakt. Heeft u een kinderwens? Bespreek dit dan met uw gynaecoloog.
Conclusie
De perimenopauze is een natuurlijke fase in het leven van een vrouw. Door veranderingen in levensstijl en, indien nodig, medische begeleiding, kunnen de symptomen van de perimenopauze verlicht worden, zodat vrouwen ook in deze periode actief en volop in het leven kunnen staan.