De Bijbel bespreekt de abortuskwestie niet expliciet, maar de Schrift bevat talrijke principes die Gods standpunt over abortus duidelijk maken. Volgens Jeremia 1:5 kent God ons al voordat Hij ons in de baarmoeder vormt. Psalm 139:13-16 beschrijft Gods actieve rol in onze schepping en vorming in de baarmoeder. Exodus 21:22-25 stelt dezelfde straf voor iemand die de dood van een baby in de baarmoeder veroorzaakt als voor een moordenaar, wat aangeeft dat God een ongeboren baby als een volwaardig menselijk wezen beschouwt.
Voor christenen is abortus geen kwestie van het recht van een vrouw om te kiezen. Een veelgehoord argument tegen het christelijke standpunt is de situatie van verkrachting en/of incest. Hoewel deze situaties vreselijk zijn, rechtvaardigt het ene kwaad het andere niet. Een kind dat voortkomt uit dergelijke omstandigheden kan ter adoptie worden aangeboden aan een liefdevol gezin of door de moeder alleen worden opgevoed.
Een ander bezwaar is de situatie waarin het leven van de moeder gevaar loopt. Dit is een complexe vraag en betreft minder dan een tiende van een procent van alle abortussen wereldwijd. Er zijn meer vrouwen die een abortus ondergaan omdat ze "hun lichaam niet willen bederven" dan vrouwen die hun leven willen redden. God wordt gezien als een God van wonderen die het leven van moeder en kind kan redden, zelfs wanneer medisch gezien onwaarschijnlijk. Uiteindelijk kan deze beslissing alleen genomen worden door de man, zijn vrouw en God.
94% van alle abortussen wereldwijd vinden plaats om redenen anders dan het gevaar voor het leven van de moeder. Het overgrote deel hiervan is gebaseerd op de beslissing van een vrouw en/of haar partner dat ze de baby niet willen. Dit wordt als een extreem kwaad beschouwd. Zelfs in de moeilijkere 6% van de gevallen zou abortus nooit de eerste optie moeten zijn. Voor mensen die een abortus hebben ondergaan, is de zonde van abortus, net als elke andere zonde, vergeeflijk door geloof in Christus (Johannes 3:16; Romeinen 8:1; Kolossenzen 1:14).
Demografische Trends en Maatschappelijke Discussie
De afgelopen drie jaar is het aantal abortussen met ruim 27% gestegen. Er is weerstand tegen het bekendmaken van de redenen waarom vrouwen voor abortus kiezen, en onderzoek wordt tegengewerkt. Dit leidt tot de suggestie dat de samenleving meer abortussen moet accepteren.
Religieuze Invloed op Abortusbeleid en Toegang
Wereldwijd is 13 procent van de moedersterfte te wijten aan onveilige abortussen, met name in Afrikaanse landen waar dit percentage nog hoger ligt. Jaarlijks sterven 67.000 vrouwen aan de gevolgen hiervan. Zelfs in landen waar abortus onder bepaalde omstandigheden is toegestaan, zoals bij zwangerschap na verkrachting, worden de wetten niet altijd uitgevoerd. Dit komt deels door onwetendheid bij zorgpersoneel en ambtenaren, maar ook door de invloed van religieuze leiders.
In sommige landen hebben kerken een "wurggreep" op beleidsmakers. Een voorbeeld hiervan is een Keniaanse minister van volksgezondheid die zorg na abortus aankondigde om complicaties aan te pakken; zij werd aangevallen door de Rooms-Katholieke kerk en haar positie was "bezegeld". Vrouwen zitten hierdoor vast, mede omdat de Kerk zich ook verzet tegen het gebruik van voorbehoedsmiddelen. Er is een oproep aan religieuze instanties om oplossingen te bieden in plaats van enkel afwijzing.
In de Nigeriaanse staat Imo werd een wetsvoorstel dat slachtoffers van incest en verkrachting het recht op abortus wilde geven, tegengehouden. Momenteel is er zelfs een campagne om abortus voor vrouwen in levensgevaar te verbieden. Kerkleiders in Oost-Congo houden abortus tegen, vanuit de overtuiging dat zij "heiliger dan de Heilige Geest" zijn.
Volgens de Joint Christian Council in Uganda en de Nigerian Christian Coalition wordt het recht op abortus in geval van verkrachting of wanneer de moeder gevaar loopt, een recht dat in 2003 in Maputo werd erkend, beschouwd als een "westers importproduct". Tegenstanders van abortus worden betaald en gestuurd door Amerikaanse fundamentalistische christenen. Zo sprak een Amerikaans Congreslid zich samen met Nigeriaanse gelovigen uit tegen het protocol van Maputo, met de opmerking dat het niet Amerikaanse vrouwen zijn die sterven.
Historische en Juridische Context van Abortus
Hoewel de christelijke kerk abortus altijd heeft afgekeurd, begon de strenge juridische vervolging van de praktijk pas in de 19e eeuw. De praktijk en wetgeving verschillen sterk per land, en er is geen eenduidige norm in het internationaal recht.
Amnesty International heeft in 2020 haar beleid geactualiseerd en erkent het recht van elke persoon die zwanger kan worden op abortus, op een manier die hun rechten, autonomie, waardigheid en behoeften respecteert. Amnesty roept op tot volledige decriminalisering van abortus, universele toegang tot abortus, en pleit voor post-abortuszorg en op bewijs gebaseerde informatie. Volgens de internationale mensenrechtenwetgeving heeft iedereen recht op leven en gezondheid, en het recht om gevrijwaard te zijn van geweld. Beslissingen over het eigen lichaam zijn aan het individu zelf, en dwang is verboden. Abortus tot een misdrijf maken schendt mensenrechten.
De Verenigde Naties stellen dat het recht op leven begint bij de geboorte. Beslissingen over abortus worden zelden lichtvaardig genomen. Onveilige abortussen zijn wereldwijd een van de belangrijkste doodsoorzaken voor zwangere personen. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vinden er jaarlijks 25 miljoen onveilige abortussen plaats, voornamelijk in ontwikkelingslanden. Beperking van legale toegang dwingt mensen tot clandestiene, onveilige abortussen, met name degenen die zich geen reizen of privézorg kunnen veroorloven.
In landen met beperkte abortuswetgeving staan wetten doorgaans uitzonderingen toe, zoals bij zwangerschap als gevolg van verkrachting of incest, ernstige foetale afwijkingen, of risico voor het leven of de gezondheid van de zwangere persoon. Ondanks een wereldwijde trend naar hervorming, handhaven sommige landen, zoals Nicaragua en El Salvador, draconische wetten die abortus onder vrijwel alle omstandigheden verbieden. In andere landen wordt activisme gevoerd om eerder vastgelegde abortusrechten in te perken. In 2022 trok het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten het landelijk recht op abortus terug, wat een klap was voor gendergelijkheid.
Abortuscijfers en Wetgeving in Nederland
In Nederland is het aantal abortussen relatief laag: 8,5 op elke duizend vrouwen tussen 15 en 44 jaar. Ongeveer 80% van deze vrouwen is op het moment van de abortus minder dan acht weken zwanger. Abortus wordt niet uitgevoerd bij een zwangerschap langer dan 20 weken.
Wereldwijd hebben meer dan dertig landen hun abortuswetten in de afgelopen zestig jaar gewijzigd. In 75 landen [2023] is abortus mogelijk, na een bedenktijd en soms niet later dan 12 weken. In de meeste Europese landen is abortus onder voorwaarden legaal. Polen heeft echter strenge abortuswetgeving. In Ierland was er in 2018 een grote meerderheid voor het intrekken van het grondwettelijke verbod op abortus.
Internationale Mensenrechten en Abortus
De toelaatbaarheid van abortus als reproductief recht is wereldwijd een twistpunt. Het VN-comité voor de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (CEDAW) verklaart consequent dat restrictieve abortuswetgeving discriminatie van vrouwen inhoudt. Het comité heeft geen voorstellen overgenomen om het recht op leven toe te kennen aan ongeborenen, en stelt dat het recht op leven bij de geboorte begint.
Het Mensenrechtencomité van de Verenigde Naties heeft bepaald dat staten maatregelen mogen nemen om vrijwillige abortus te reguleren, maar geen strafrechtelijke sancties mogen opleggen aan vrouwen, meisjes of medische hulpverleners. Het recht op leven, gezondheid, en vrijwaring van geweld zijn universele rechten. Dwang, laat staan met geweld, is verboden. Het dwingen van een ongewenste zwangerschap te voltooien schendt het recht op privacy en lichamelijke autonomie.
Niet alleen cisgender vrouwen en meisjes, maar ook intersekse personen, trans mannen en jongens en mensen met andere genderidentiteiten die zwanger kunnen worden, hebben toegang nodig tot abortusdiensten. Belemmeringen hiervoor zijn onder andere een gebrek aan toegang tot gezondheidszorg, stigmatisering en vooringenomenheid. 28 procent van de trans mensen en non-binaire personen meldt lastiggevallen te worden in medische omgevingen, en 19 procent wordt medische zorg geweigerd vanwege hun genderidentiteit. Onder mensen van kleur zijn deze cijfers nog hoger door intersectionele discriminatie.
Voorvechters van seksuele en reproductieve rechten en activisten voor lhbti+-rechten pleiten voor meer bewustzijn en streven naar abortusdiensten die beschikbaar, toegankelijk en inclusief zijn.
Abortus en Geloof: Diverse Perspectieven
Voor gelovige mensen die een ongewenste zwangerschap overwegen, kan de rol van geloof en religie complex zijn. Soms wordt er druk uitgeoefend door medegelovigen in de kerk.
Het Christelijke Perspectief
De Bijbel, het heilige boek van christenen, biedt inzichten in het ongeboren leven:
- Jeremia 1:5: God kent ons al voordat Hij ons in de baarmoeder vormt.
- Psalm 139:13-16: Beschrijft Gods actieve rol in onze schepping in de baarmoeder.
- Exodus 21:22-25: Stelt dezelfde straf voor voor het veroorzaken van de dood van een baby in de baarmoeder als voor moord, wat aangeeft dat God een ongeboren baby als een mens beschouwt.
Vanuit dit perspectief is abortus geen kwestie van het recht van een vrouw om te kiezen, maar een zaak van leven en dood. Het doodmaken van een ongeboren baby wordt beschouwd als een antwoord van onrecht op onrecht, ongeacht de omstandigheden zoals verkrachting of buitenechtelijke seks.
Ondersteuning en Alternatieven
Voor vrouwen die overwegen abortus te plegen vanwege geloofsovertuigingen of druk vanuit hun omgeving, zijn er alternatieven. Er wordt hulp aangeboden om oplossingen te zoeken, waarbij discretie gegarandeerd wordt. Dit kan variëren van opvang in een gezinshuis tot hulp bij adoptie of pleegzorg.
Voor degenen die worstelen met schuldgevoelens na een abortus, spreekt de Bijbel over vergeving (1 Johannes 1:9). Er is hulp beschikbaar om te praten over schuldgevoel, angst en verdriet.
De druk van familie of partner kan een rol spelen bij de beslissing tot abortus. Voorbeelden hiervan zijn de keuze tussen het kind en de familie, dreiging van verlating door een partner, of financiële problemen. In dergelijke situaties lijkt abortus soms de enige oplossing, maar wordt aangeraden om geen overhaaste beslissingen te nemen, informatie te zoeken, hulp te vragen en zich nooit te laten dwingen.
Filosofische en Medische Overwegingen
De discussie rond abortus is complex en raakt aan medische, psychiatrische, sociologische en ecologische aspecten. De katholieke ethiek verwerpt abortus consequent, wat een belangrijk verschilpunt vormt met andere hedendaagse opvattingen.
De discussie over abortus zou gevoerd moeten worden met filosofische argumenten, aangezien theologische principes niet altijd overtuigend zijn voor niet-gelovigen. Wetenschappelijke gegevens uit de geneeskunde, psychiatrie en sociologie moeten worden meegenomen in de bezinning.
De foetus wordt beschouwd als levend vanaf het moment van bevruchting, met een unieke genetische structuur, hartslag en hersenactiviteit. Vanaf de conceptie bestaat er een nieuw, individueel menselijk wezen. De discussie over "menselijk" versus "vermenselijkt" leven erkent dat volledig mens-zijn ook aanvaarding en erkenning door de samenleving vereist.
Abortus en menselijkheid: Waar het morele dilemma werkelijk over gaat | Glenn Cohen | Big Think
De abortuskwestie wordt soms benaderd vanuit een puur medisch perspectief, maar dit is onvoldoende omdat er ongecontroleerde filosofische vooronderstellingen worden binnengesmokkeld. De vraag of de foetus een individueel wezen is, is cruciaal. Hoewel er een levensverbondenheid is tussen de vrouw en de foetus, heeft de foetus vanaf het vroegste stadium een onderscheiden genetische structuur en weldra een afzonderlijke hartslag en hersenactiviteit. De DNA-code, hoewel een noodzakelijke voorwaarde voor menselijk leven, kan niet als afdoend criterium voor mens-zijn worden gehanteerd zonder de realiteit van het potentiële te erkennen.
De gedachte van het potentiële, dat een proces van ontwikkeling en groei impliceert, is relevant voor het moderne denken. Het menselijk leven is een dynamisch proces dat, indien niet afgebroken, leidt tot de ontwikkeling van een menselijk wezen. De foetus heeft "menselijk" leven, maar nog geen "vermenselijkt" leven, wat impliceert dat het voor volledige realisatie aanvaarding en erkenning door de samenleving vereist.