Het Polycysteus Ovarium Syndroom (PCOS) is een veelvoorkomende hormonale aandoening die een belangrijke oorzaak is van onvruchtbaarheid bij vrouwen, met name door chronische anovulatie, wat betekent dat de eierstokken geen eitjes vrijgeven.
Wat is PCOS?
PCOS wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van meerdere kleine, met vocht gevulde blaasjes (follikels) in de eierstokken. Deze follikels bevatten eicellen die niet volledig zijn ontwikkeld. De exacte oorzaak van PCOS is onbekend, maar het wordt aangenomen dat een hormonaal onevenwicht hierbij een rol speelt. Letterlijk betekent PCOS: meerdere (poly) vochtblaasjes (cysten) in de eierstok (ovarium).
Bij vrouwen met PCOS blijft de eisprong vaak uit of vindt deze onregelmatig plaats. Dit resulteert in een onregelmatige of infrequente menstruatie. In een normale menstruatiecyclus vinden ongeveer dertien tot veertien menstruaties per jaar plaats; bij PCOS zijn dit er minder dan acht.
Diagnose van PCOS
De diagnose van PCOS wordt gesteld door een arts, die de medische geschiedenis van de patiënt grondig doeneemt om andere mogelijke oorzaken van de symptomen uit te sluiten. Vaak wordt er bloedonderzoek gedaan om de hormoonwaarden (FSH, LH, testosteron, oestrogeen, progesteron en eventueel prolactine) te meten, meestal op de derde dag van de cyclus. Een echo van de eierstokken kan eveneens worden uitgevoerd om de kenmerkende cystes te identificeren. Normaal gesproken worden in elke eierstok drie tot acht eiblaasjes (3-10 mm in doorsnede) gezien tot halverwege de cyclus. Bij PCOS is dit beeld vaak anders.
Het is belangrijk op te merken dat naar schatting meer dan de helft van de vrouwen met polycysteuse eierstokken geen symptomen vertoont. Sommige vrouwen ontdekken pas dat ze PCOS hebben wanneer ze problemen ondervinden om zwanger te worden. Indien symptomen aanwezig zijn, kunnen deze variëren van mild tot ernstig.
PCOS en Vruchtbaarheid
Onvruchtbaarheid als gevolg van PCOS wordt veroorzaakt door de onregelmatige of afwezige ovulatie. Wanneer er geen eisprong plaatsvindt, komt de eicel niet los van de eierstok om bevrucht te worden en zich in de baarmoeder te nestelen.
Veel vrouwen met PCOS hebben meer moeite om zwanger te worden. Dit komt omdat ze minder vaak en onregelmatig een eisprong hebben. Het is niet altijd te voorspellen wanneer een eisprong zal plaatsvinden. Als er af en toe een eisprong is, bestaat er een kans om zwanger te worden zonder behandeling.
Ovulatietesten bij PCOS
Ovulatietesten zijn ontworpen om de eisprong te detecteren door een toename van het Luteïniserend Hormoon (LH) in de urine te meten. Vlak voor de eisprong piekt dit hormoon. Een positieve test geeft aan dat de eisprong binnen 24 tot 48 uur zal plaatsvinden.
Echter, bij vrouwen met PCOS kunnen ovulatietesten misleidende resultaten geven. Dit komt doordat een aanzienlijk percentage van de vrouwen met PCOS (40-50%) een continu verhoogd LH-niveau heeft. Hierdoor kan de test te vroeg of te laat een verhoogd LH-niveau aangeven, waardoor de ovulatie niet betrouwbaar wordt gedetecteerd.
De Clearblue Ovulatietest Geavanceerd Digitaal meet zowel LH als oestrogeen. Hoewel dit meer vruchtbare dagen kan identificeren, kunnen vrouwen met PCOS ook een verhoogd oestrogeenniveau hebben, wat de resultaten kan beïnvloeden.
Uitdagingen met Ovulatietesten bij PCOS
- Continu verhoogd LH: De test kan geen significante stijging detecteren wanneer het basale LH-niveau al hoog is.
- Onregelmatige cyclus: Het is lastig te bepalen wanneer men met het testen moet beginnen bij een onregelmatige cyclus. Een algemene richtlijn is om ongeveer twee weken voor de verwachte menstruatie te starten.
- Ochtendurine: Het gebruik van ochtendurine wordt afgeraden omdat deze te geconcentreerd kan zijn.
Bij een aanhoudend positieve test of wanneer de testlijn niet donkerder wordt dan de controlelijn, kan dit duiden op een continu verhoogd LH-niveau, waardoor het meten van de eisprong met deze testen moeilijk of onmogelijk is.
Behandelingsmogelijkheden bij PCOS
De behandeling van PCOS is gericht op het opwekken van de eisprong en het verhogen van de kans op zwangerschap, evenals het beheersen van symptomen en het verminderen van gezondheidsrisico's op lange termijn.
Leefstijlveranderingen
Afvallen is een cruciale eerste stap, vooral voor vrouwen met overgewicht. Een gezond gewicht kan de hormonale balans herstellen en de kans op een spontane eisprong vergroten. Een combinatie van gezonde voeding, voldoende beweging en deskundige begeleiding kan hierbij helpen. Afvallen verhoogt ook de effectiviteit van medische behandelingen.
Gezond leven is altijd belangrijk bij een kinderwens: gezond eten, geen alcohol drinken en niet roken. Voldoende rust en tijd voor jezelf en je partner zijn eveneens essentieel.
Medische Behandelingen
1. Medicatie om ovulatie op te wekken:
- Clomifeen citraat (Clomid): Dit anti-oestrogeen medicijn wordt voorgeschreven vanaf de derde tot en met de zevende dag van de cyclus. Het stimuleert de hypofyse om meer FSH aan te maken, wat de rijping van eiblaasjes en ovulatie kan bevorderen. Ongeveer 80% van de vrouwen krijgt een eisprong, en ruim de helft wordt zwanger. Er is een licht verhoogde kans op een meerlingzwangerschap.
- Letrozol: Dit medicijn remt de aanmaak van oestrogeen, wat indirect de aanmaak van FSH en LH kan stimuleren, en daarmee de ovulatie. Het wordt soms voorgeschreven bij verminderde vruchtbaarheid.
- Injecties met Follikel Stimulerend Hormoon (FSH) of Humaan Menopauzaal Gonadotrofine (HMG): Deze injecties stimuleren direct de groei van eiblaasjes. De dosering kan worden aangepast op basis van echoscopische controles. Een injectie met HCG zet de eisprong in gang. Deze behandeling heeft een hogere slagingskans dan clomifeen, maar ook een grotere kans op meerlingen en overstimulatie.
bevruchting + embryonale fase
2. Intra-uteriene Inseminatie (IUI):
Indien medicatie niet tot zwangerschap leidt, kan IUI worden overwogen. Hierbij worden de beste zaadcellen na voorbewerking direct in de baarmoeder ingebracht.
3. In Vitro Fertilisatie (IVF):
IVF, ook wel reageerbuisbevruchting genoemd, is een optie wanneer andere behandelingen niet succesvol zijn. De eicellen worden uit de eierstokken gehaald en bevrucht met zaadcellen in een laboratorium.
4. Laparoscopische Elektrocoagulatie van de Eierstokken (LEO):
Dit is een chirurgische ingreep via een kijkoperatie waarbij kleine gaatjes in de eierstokken worden gebrand. Dit kan de hormoonproductie beïnvloeden en soms een eigen cyclus opwekken.
5. Metformine:
Dit medicijn, oorspronkelijk voor diabetes type II, kan helpen bij vrouwen met PCOS die een verhoogde insulineniveau hebben. Het verlaagt de insulinespiegel, wat de testosteronproductie kan verminderen en de ovulatie kan verbeteren. Deze behandeling bevindt zich nog in een onderzoeksfase.
Behandeling van Overige Symptomen
Overbeharing en Acne: Deze symptomen kunnen worden aangepakt met medicatie zoals cyproteronacetaat (vaak in de Diane-35 pil) of cosmetische behandelingen zoals laserepilatie. De pil kan ook helpen de werking van mannelijke hormonen te verminderen.
Complicaties en Risico's
Vrouwen met PCOS, vooral die met overgewicht, hebben een verhoogd risico op:
- Hart- en vaatziekten
- Diabetes mellitus type II (suikerziekte)
- Hoge bloeddruk
- Kanker van het baarmoederslijmvlies (endometriumcarcinoom)
Deze risico's hangen vaak samen met overgewicht en insulineresistentie.
Vrouwen die zwanger worden na een behandeling voor PCOS hebben een iets grotere kans op een miskraam.
Emotionele Impact van PCOS
De onzekerheid rondom zwangerschap, de intensieve behandelingen, mogelijke bijwerkingen van medicatie en de impact van symptomen zoals overbeharing en acne kunnen emotioneel zwaar zijn. Het is belangrijk om gevoelens te bespreken met een partner, vrienden, familie of een professional. Praten met andere vrouwen met PCOS kan ook steun bieden.