Dracht en bevalling bij katten: een uitgebreide gids

Inleiding: Wat te doen als uw poes drachtig is

Als u vermoedt dat uw poes drachtig is, is het belangrijk om haar zo goed mogelijk te begeleiden tijdens de dracht en bevalling. Met de juiste informatie en voorbereiding kunt u zorgen voor een zo ongestoord mogelijk verloop. Het noteren van de datum van dekking kan een handig houvast bieden, hoewel dit niet altijd volledig betrouwbaar is.

In tegenstelling tot mensen, die een maandelijkse cyclus hebben, ovuleren katten pas na dekking. Vaak zijn meerdere dekkingen nodig om een eisprong te bewerkstelligen, maar bij 50% van de poezen is één dekking voldoende. De eerste dag van de interactie tussen kater en poes wordt doorgaans gebruikt als startdatum voor de drachtlengte.

Vaststellen van de dracht

Er bestaat geen snelle urinetest om een dracht bij katten vast te stellen. Een dierenarts kan echter vanaf ongeveer 24 dagen dracht kleine vruchtblaasjes voelen in de buik van de poes. De aanwezigheid van veel ontlasting kan dit onderzoek bemoeilijken. Rond 3,5 tot 4 weken na dekking kunnen de tepels van de poes zichtbaar gezwollen zijn. Een echo van de buik, mogelijk vanaf dag 23, kan de dracht bevestigen, al is het tellen van het aantal kittens hiermee niet betrouwbaar. Een röntgenfoto, die pas vanaf dag 42 mogelijk is, kan hierbij helpen, maar wordt niet altijd aangeraden. Een nest kan variëren van 1 tot 9 kittens, met een gemiddelde van 4.

Zwangerschap en verzorging

Voeding tijdens de dracht

Een drachtige poes heeft behoefte aan een goed uitgebalanceerd dieet. De eerste 5 weken van de zwangerschap is extra voeding meestal niet nodig. Na de 35e dag is het verstandig om langzaam over te stappen op kittenvoer. De hoeveelheid voer kan wekelijks met 10-15% worden verhoogd tot aan de bevalling. Vlak voor de bevalling kan een iets kleinere portie voeding worden gegeven. Het voer moet continu beschikbaar zijn (ad libitum) of in 3-4 maaltijden per dag worden aangeboden.

Ontworming

Het is raadzaam om de poes vlak voor of na de bevalling eenmaal te ontwormen. Controleer altijd de bijsluiter om er zeker van te zijn dat het ontwormingsmiddel veilig is tijdens de dracht. Preventieve ontworming voor de dracht is belangrijk, aangezien kittens via de moedermelk besmet kunnen raken met spoelwormlarven. Veilige opties tijdens de dracht zijn onder andere Milbemax tabletten, Profender pipetten of Stronghold® pipetten (ook tegen vlooien).

Vaccinatie

Hoewel vaccinatie voor de dracht wordt aangeraden om de kittens via antistoffen in de moedermelk te beschermen, is vaccinatie tijdens de dracht zelf niet wenselijk.

De naderende bevalling

Nestelgedrag

Een drachtige poes zal op zoek gaan naar een rustige, beschutte en tochtvrije plek om te bevallen. Het plaatsen van een ruime doos met dekens enkele weken voor de uitgerekende datum kan haar helpen wennen aan de plek. Houd er rekening mee dat een poes alsnog een andere plek kan kiezen; probeer haar hierin niet te storen, aangezien rust essentieel is. Stress kan de bevalling verlengen.

Als u niet wilt dat uw poes op een ongewenste plek bevalt, zorg er dan voor dat deze ruim voor de uitgerekende datum ontoegankelijk is.

Signalen van de naderende bevalling

Ruim voor de bevalling kunt u een toename in de buikomvang van de poes en opgezette melkklieren opmerken. Dit kan enkele dagen duren. Het verlies van helder, taai slijm kan erop wijzen dat de ontsluiting en bevalling binnen 24 uur zullen plaatsvinden. Tijdens de bevalling zelf kunnen weeën gevoeld worden en kan de poes hyperventileren.

Het geboorteproces

De bevalling

Binnen enkele uren na het verschijnen van het eerste vruchtwater dient het eerste kitten geboren te zijn. Bij groen vruchtwater is het cruciaal dat het eerste kitten binnen een uur geboren wordt, anders dient de dierenarts gewaarschuwd te worden. Als de poes hard perst, moet het eerste kitten binnen 45 minuten geboren worden. De tijd tussen de geboorte van kittens kan variëren; rustige periodes van 1 tot 2 uur zijn normaal, maar als de poes weer hard perst, moet het volgende kitten binnen 30 minuten geboren worden. Bij twijfel is het altijd verstandig de dierenarts te bellen.

Een poes die voor het eerst bevalt, kan soms schrikken van de geboorte. In zeldzame gevallen kan ze een kitten proberen te begraven. Zorg ervoor dat het kitten hierbij geen verwondingen oploopt. Leg het eerste kitten eventueel tijdelijk apart in een warme omgeving. Na de geboorte van het tweede kitten gedragen de meeste poezen zich rustiger en tonen ze hun moederschap.

Na de bevalling

De navelstreng scheurt meestal spontaan af. Indien deze bloedt, kan deze worden afgebonden met een stevige garendraad of tandenflostouw, ontsmet met alcohol. De placenta wordt meestal na elk kitten uitgedreven. Het aantal placenta's moet overeenkomen met het aantal kittens; achtergebleven placenta's kunnen ernstige problemen veroorzaken. Het is aan te raden de poes niet meer dan 3 placenta's te laten eten om diarree te voorkomen.

Als de poes na de bevalling onrustig blijft, laat haar dan controleren om er zeker van te zijn dat alle kittens en placenta's geboren zijn. Om de kittens uit elkaar te houden, kunt u ze markeren met nagellak. Weeg de kittens tweemaal daags nauwkeurig en noteer de gewichten. Een kitten dient zijn geboortegewicht binnen 8-10 dagen te verdubbelen; afvallen is een teken dat er iets mis is. Neem in zo'n geval direct contact op met de dierenarts.

De moederpoes na de bevalling

Als de moederpoes nog geen wormkuur heeft gehad, dient ze deze nu te ontvangen. Bijvoeren met melk is meestal niet nodig en kan juist diarree veroorzaken. De uitvloeiing na de bevalling hoort niet troebel of stinkend te zijn; deze is gedurende de eerste 3 dagen roodbruin en tot de 10e dag helder slijmig. Een vermoeide poes die veel slaapt en haar kittens goed verzorgt, is normaal gedrag.

Omdat de poes direct na de bevalling mogelijk niet wil weggaan bij haar kittens om te eten, is het handig om voedsel aan te bieden in de kraamdoos. De ontlasting van de poes kan tijdelijk wat dun zijn door het eten van de nageboorten, en haar eetlust kan verminderd zijn. Dit zou binnen enkele dagen weer normaal moeten worden.

Controleer de melkklieren op harde knobbels. Zachte massage en het aanleggen van grotere kittens aan de betreffende tepels kunnen helpen. Blijven de knobbels aanwezig of zijn ze pijnlijk, neem dan contact op met de dierenarts.

Verzorging van pasgeboren kittens

Gedurende de eerste weken zijn kittens volledig afhankelijk van hun moeder. Ze hebben hulp nodig bij het plassen en poepen. Het drinken van moedermelk stimuleert de weeën en bevordert de geboorte van volgende kittens. Kittens nemen de eerste 2 dagen antistoffen op uit de moedermelk, die essentieel zijn voor hun immuunsysteem.

Kittens drinken elke 2-3 uur bij de moeder, die daarna hun achterste likt om het plassen en poepen te stimuleren. Tot 10-14 dagen leeftijd kunnen kittens nog niet horen of zien. Als de oogjes na deze periode nog niet open zijn, gezwollen zijn of er viezigheid uit komt, raadpleeg dan de dierenarts. Hoewel ze in deze fase nog niet goed kunnen zien, is geur en contact met mensen belangrijk. Voorkom echter te veel hanteren om rust te bewaren.

Gezonde, tevreden kittens slapen en drinken. Piepend rondkruipen kan duiden op honger, of te warm of te koud hebben. Een warmtelamp kan uitkomst bieden, mits de kittens ook de mogelijkheid hebben om zich terug te trekken naar een koelere plek. Sommige poezen vergeten het likken van de achterkant van de kittens, wat problemen met plassen en poepen kan veroorzaken.

Bijvoeren met kunstmelk

Als kittens onvoldoende groeien of afvallen, is bijvoeding met kunstmelk noodzakelijk. Deze melk is verkrijgbaar bij de dierenartspraktijk. Bij problemen bij een deel van het nest, is het aan te raden het gehele nest bij te voeren, zodat de grotere kittens minder hongerig zijn en er meer moedermelk overblijft voor de zwakkere kittens.

De melk moet op lichaamstemperatuur zijn en kan met een flesje of spuitje worden gegeven. Laat de kittens zelf zuigen om verslikken te voorkomen. Indien een kitten niet zuigt, kan melk via een sonde rechtstreeks in de maag worden gegeven. Moederloze kittens of kittens waarvan de moeder geen melk geeft, moeten in de eerste week minimaal 8 keer per dag gevoerd worden.

Wormenkuur en inentingen

Kittens dienen voor het eerst ontwormd te worden op 3 weken leeftijd, waarna dit herhaald wordt op 5, 7 en 12 weken. Vervolgens maandelijks tot een half jaar leeftijd. Daarna wordt 4 keer per jaar ontwormen aanbevolen. De moederpoes dient tegelijkertijd met de kittens ontwormd te worden.

De eerste vaccinatie voor kittens vindt plaats op 9 weken leeftijd, met een herhaling op 12 weken.

Wanneer de dierenarts bellen?

Het is cruciaal om tijdig contact op te nemen met de dierenarts in de volgende situaties:

• Als er binnen 1 uur na het verschijnen van de eerste vruchtblaas geen kitten geboren is.
• Wanneer de poes langer dan 45 minuten perst zonder geboorte van een eerste kitten.
• Als de poes langer dan 30 minuten perst zonder geboorte van een tweede of volgend kitten.
• Indien er nog kittens in de baarmoeder aanwezig zijn, maar de poes al 2 uur niet meer geperst heeft.
• Bij plotselinge, extreme rusteloosheid, sloomheid of paniek bij de poes.
• Als er te weinig placenta's zijn geboren (tel ze goed na).
• Bij stinkende uitvloeiing of grote hoeveelheden bloedverlies uit de vagina.
• Wanneer de poes de kittens niet accepteert.

De dracht van een kat duurt gemiddeld tussen de 63-67 dagen (ongeveer negen weken). Een dierenarts kan helpen bij het inschatten van het bevallingsmoment als de datum van dekking onbekend is. Een dalende lichaamstemperatuur enkele uren voor de bevalling, het zichtbaar worden van de waterblaas, of groenige, bloederige afvloeiing zijn tekenen dat de bevalling spoedig zal beginnen. Persweeën worden zichtbaar door samentrekkingen van de buikspieren.

Complicaties en risico's

Hoewel de meeste bevallingen vlot verlopen, is het belangrijk bewust te zijn van mogelijke complicaties. Dystocie, een niet-vorderende bevalling, kan optreden door diverse oorzaken, zoals een te lange drachtduur (> 70 dagen), afwijkingen in het geboortekanaal, of een te grote of dode foetus. In dergelijke gevallen kan manuele hulp, medicatie of een keizersnede noodzakelijk zijn.

Sterfte van een vrucht kan leiden tot ernstige problemen, waaronder baarmoederontsteking. Bruine uitvloeiing, verminderde eetlust en koorts zijn alarmerende symptomen. Groene, stinkende uitvloeiing vóór de geboorte van het eerste kitten is een teken dat er direct ingegrepen moet worden.

Het is van vitaal belang dat de kittens warm genoeg blijven, aangezien een te lage lichaamstemperatuur de grootste doodsoorzaak is bij pasgeboren kittens. Gebruik geen warmtematje, maar een warmtelamp. Zorg ervoor dat kittens zelf de temperatuur kunnen reguleren. Geef nooit koeien- of geitenmelk, aangezien kittens deze voedingsstoffen niet goed kunnen verteren.

tags: #vochtblaas #bevalling #poes