De Niet-Invasieve Prenatale Test (NIPT) is een bloedonderzoek dat ten vroegste vanaf de 12e week van de zwangerschap kan worden uitgevoerd. Deze test onderzoekt het DNA van uw baby, dat via de placenta in uw bloed terechtkomt. De NIPT heeft een hoge gevoeligheid voor het opsporen van bepaalde chromosoomafwijkingen, zoals het syndroom van Down (trisomie 21), het syndroom van Patau (trisomie 13) en het syndroom van Edwards (trisomie 18). De test kan ook grotere afwijkingen op andere chromosomen detecteren, afhankelijk van het type NIPT dat wordt uitgevoerd.
Wat is de NIPT en hoe werkt het?
De NIPT is een screeningstest die het risico op bepaalde foetale chromosoomafwijkingen inschat. Vanaf enkele weken na de start van de zwangerschap is het DNA van de foetus terug te vinden in het bloed van de moeder. Dit DNA is afkomstig van cellen van de placenta. Bij de NIPT wordt de hoeveelheid foetaal DNA in het bloed van de moeder geanalyseerd. Als er bijvoorbeeld te veel fragmenten van chromosoom 21 aanwezig zijn, is er een verhoogde kans dat de baby het syndroom van Down heeft.
De betrouwbaarheid van de NIPT hangt mede af van de foetale fractie, het aandeel foetaal DNA in het bloed van de moeder. Een foetale fractie van meer dan 2,5% wordt als zeer betrouwbaar beschouwd voor de detectie van trisomie 21. Factoren zoals het gewicht van de moeder en de zwangerschapsduur kunnen invloed hebben op deze fractie. Een te lage foetale fractie kan leiden tot een niet-betrouwbaar resultaat of het falen van de test.
Voor wie is de NIPT bedoeld?
Vanaf 1 juli 2017 wordt de NIPT in België terugbetaald door het RIZIV voor elke zwangere vrouw, ongeacht haar leeftijd of familiegeschiedenis. De test en de bijhorende consultatie kosten €331, waarvan een zeer klein deel ten laste van de patiënt is.
De NIPT kan echter niet worden uitgevoerd in de volgende gevallen:
- Zwangerschapsduur onder de 12 weken.
- Minder dan 3 maanden geleden een bloedtransfusie, transplantatie, immuuntherapie of stamceltherapie ondergaan.
- Echografische afwijkingen of gekende familiale genetische afwijkingen (andere dan trisomie 13, 18 of 21). In deze gevallen is een invasieve procedure meer aangewezen.
Voordelen en nadelen van de NIPT
Voordelen:
De NIPT is een niet-invasieve test, waarvoor enkel een bloedstaal van de moeder nodig is. Dit betekent dat er geen risico op een miskraam is, in tegenstelling tot invasieve testen zoals de vruchtwaterpunctie of de vlokkentest, die een klein risico op miskraam met zich meebrengen (0,1 - 0,2%).
Nadelen:
In ongeveer 5% van de gevallen faalt de NIPT door een te lage foetale fractie of een slechte kwaliteit van het staal. Afhankelijk van de oorzaak van het falen, kan de test herhaald worden. Indien herhaling niet zinvol is, zal de arts een invasieve procedure voorstellen.
Het is belangrijk te beseffen dat de NIPT een screeningstest is en geen diagnostische test. Een afwijkend NIPT-resultaat moet altijd bevestigd worden door een invasieve test, bij voorkeur een vruchtwaterpunctie. Anderzijds bestaat er bij een normaal NIPT-resultaat nog steeds een kleine kans (minder dan 1%) dat de baby toch een chromosoomafwijking heeft.
Verschillende soorten NIPT en hun resultaten
Naast de detectie van het syndroom van Down (trisomie 21), kan de NIPT ook het syndroom van Patau (trisomie 13) en het syndroom van Edwards (trisomie 18) opsporen. Grotere afwijkingen op andere chromosomen kunnen eveneens met de NIPT worden gedetecteerd, afhankelijk van het type test.
Gerichte NIPT vs. Uitgebreide (genoomwijde) NIPT:
- Gerichte NIPT: Test specifiek op trisomie 13, 18 en 21. Dit type test biedt een hoge positieve predictieve waarde en laat toe om zich goed voor te bereiden op de mogelijke resultaten.
- Uitgebreide (genoomwijde) NIPT: Naast trisomie 13, 18 en 21, kan deze test ook andere chromosoomafwijkingen opsporen, zoals deleties of duplicaties van kleinere stukjes chromosoom. Dit kan leiden tot de detectie van afwijkingen waarvan de betekenis nog niet volledig gekend is, of die mogelijk weinig belang hebben voor het kind. Er is ook een grotere kans dat een afwijkend resultaat enkel betrekking heeft op de placenta en niet op de foetus zelf.
De NIPT Harmony is een voorbeeld van een gerichte NIPT die een zeer hoge sensitiviteit (>99%) heeft voor het opsporen van trisomie 21, 18 en 13.
Wat betekenen de resultaten?
Verhoogd risico:
Een verhoogd risico is een sterke aanwijzing, maar betekent niet altijd dat de baby een afwijking heeft. De voorspellende waarde van de NIPT voor trisomie 21 bedraagt ongeveer 92%, voor trisomie 18 85% en voor trisomie 13 44%. Een afwijkend resultaat moet dus bevestigd worden met een invasieve test.
Vals-positieve en vals-negatieve resultaten:
- Vals-positief: De test stelt een afwijking vast, terwijl deze er bij de baby niet is. Dit kan gebeuren als het DNA van de placenta niet overeenkomt met dat van de foetus, als de moeder een afwijking draagt die foutief wordt geïnterpreteerd, of bij een 'vanishing twin' (een tweeling die vroeg in de zwangerschap afsterft).
- Vals-negatief: De NIPT wijst uit dat de foetus normaal is, terwijl deze toch een afwijking heeft. Dit kan voorkomen bij te weinig foetaal DNA in het bloed van de moeder, of als het DNA van de placenta niet overeenkomt met dat van de foetus.
NIPT bij een tweelingzwangerschap
De NIPT kan ook worden uitgevoerd bij een tweelingzwangerschap. Bij een eeneiige tweeling is het resultaat waarschijnlijk van toepassing op beiden. Bij een twee-eiige tweeling kan de hoeveelheid DNA van de ene foetus meer aanwezig zijn dan van de andere, wat de betrouwbaarheid kan beïnvloeden. Hoewel studies aantonen dat de betrouwbaarheid vergelijkbaar is met die van eenlingen, kan niet uitgesloten worden dat een afwijking gemist wordt. Bij een afwijkend resultaat bij een tweeling is steeds een dubbele vruchtwaterpunctie nodig.
Bij een 'vanishing twin' kan het DNA van de overleden foetus nog aanwezig zijn in het bloed van de moeder. Dit kan de resultaten beïnvloeden, hoewel de kans op het missen van een afwijking bij de levende foetus klein is.
Andere mogelijke resultaten van de NIPT
Maternale afwijkingen en kanker:
Tijdens de NIPT wordt ook het DNA van de moeder geanalyseerd. Hierdoor kunnen soms ook afwijkingen bij de moeder zelf worden vastgesteld, waaronder in zeldzame gevallen kanker. Deze bevindingen worden gerapporteerd indien ze van belang zijn voor de moeder en/of foetus.
Geslachtsbepaling:
De NIPT kan met grote waarschijnlijkheid het geslacht van de foetus bepalen. Dit is een optionele toevoeging aan de test. Het is belangrijk te weten dat ook hier fouten mogelijk zijn en het geslacht idealiter bevestigd wordt met een echo. De NIPT kan ook screenen voor numerieke afwijkingen van de geslachtschromosomen, zoals het syndroom van Turner, Klinefelter of Triple X. De betrouwbaarheid hiervan is echter lager dan voor trisomie 21, 18 en 13.
Wat als de NIPT een onduidelijk of mislukt resultaat geeft?
In ongeveer 5% van de gevallen is de NIPT niet duidelijk of mislukt deze. Dit kan komen door onvoldoende foetaal DNA of een slechte kwaliteit van het staal. Het laboratorium biedt in de meeste gevallen kosteloos een tweede analyse aan op een nieuw bloedstaal. Als ook deze analyse niet interpreteerbaar is, zal verder overleg met de arts plaatsvinden om de opties te bespreken, waaronder eventueel een invasieve test.
De NIPT-resultaten raadplegen
De resultaten van de NIPT zijn na ongeveer 10 werkdagen beschikbaar en kunnen worden geraadpleegd via CoZo (www.cozo.be of de CoZo-app). Een 'Laag risico' resultaat betekent geen verhoogd risico op de geteste syndromen. Een 'Verhoogd risico' resultaat zal de gynaecoloog telefonisch met u bespreken, alvorens het op CoZo gepubliceerd wordt. Na een diagnose via een vruchtwaterpunctie, volgt een verwijzing naar gespecialiseerde zorgverleners.
Belangrijke overwegingen
De NIPT is een waardevol instrument in de prenatale screening, maar het is cruciaal om de beperkingen ervan te begrijpen. Een afwijkend resultaat vereist altijd een bevestiging door een invasieve test. De keuze voor een NIPT, het type NIPT en de optionele toevoegingen zoals geslachtsbepaling, zijn persoonlijke beslissingen die u best neemt na grondige informatie en overleg met uw arts.