Een miskraam is het verlies van een niet-levensvatbare vrucht. Wanneer dit verlies plaatsvindt in de eerste twee tot vier maanden van de zwangerschap, wordt dit een vroege miskraam genoemd. Een late miskraam treedt op na de vierde maand, maar vóór de periode waarin de vrucht levensvatbaar is; deze komen minder vaak voor.
Een van de eerste en meest voorkomende verschijnselen van een miskraam is vaginaal bloedverlies. Dit wordt een dreigende miskraam genoemd. Het is echter belangrijk te weten dat bloedverlies niet altijd duidt op een miskraam; in ongeveer de helft van de gevallen blijkt het een andere oorzaak te hebben.
Oorzaken van een Miskraam
Vroege Miskraam
De oorzaak van een vroege miskraam is vrijwel altijd een stoornis in de aanleg van het vruchtje. Het vruchtje is niet vitaal en de natuur vindt een logische oplossing: het groeit niet verder en wordt afgestoten. Een zwangerschap bestaat uit een vruchtzak en een embryo. Bij een normale zwangerschap ontwikkelt het embryo zich tot een baby. Bij een miskraam is er soms sprake van alleen een vruchtzak, zonder embryo. Hoewel soms het woord 'windei' wordt gebruikt, is dit onjuist: er is wel degelijk een embryo in aanleg, maar er is heel vroeg iets misgegaan, waardoor het embryo niet tot ontwikkeling komt of niet verder groeit.
Chromosoomafwijkingen
De meest voorkomende oorzaak van een miskraam is een chromosoomafwijking die tijdens de bevruchting is ontstaan. Chromosomen bevatten het erfelijk materiaal. Meestal gaat het hier niet om erfelijke afwijkingen, maar om een spontane, toevallige afwijking. Hierdoor zijn er meestal geen gevolgen voor een volgende zwangerschap.
Bij de meeste vrouwen wordt geen specifieke oorzaak gevonden voor een miskraam. Als u nog nooit eerder een miskraam heeft gehad, is verder onderzoek meestal niet nodig. Pas na meerdere miskramen wordt onderzocht of er een onderliggende oorzaak is.
Symptomen van een Miskraam
Zwangerschapsverschijnselen zoals gespannen borsten en ochtendmisselijkheid kunnen afnemen vlak voor een miskraam. U kunt ook last krijgen van vaginaal bloedverlies of menstruatieachtige pijn. Gelukkig blijkt bij de helft van de vrouwen met bloedverlies of buikpijn dat er geen sprake is van een miskraam en verloopt de zwangerschap ongestoord.
Belangrijk: Bloedverlies in het begin van de zwangerschap duidt niet altijd op een miskraam. Andere oorzaken kunnen zijn: afwijkingen van de baarmoedermond (poliep, ontsteking), een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, het afsterven van een tweelingvrucht, of een bloeding naast het vruchtzakje. Soms wordt bloedverlies verklaard als een innestelingsbloeding.
Diagnostiek: Onderzoeken
Echografie
Een echo kan uitsluitsel geven over de status van de zwangerschap. Met een echo wordt een beeld van de baarmoeder gemaakt. Hierop is vaak te zien of het hartje klopt. Als het hartje klopt, is de kans op een miskraam zeer klein, hoewel niet uitgesloten. Een echo kan ook aantonen of de vruchtzak leeg is of dat het hartje niet meer klopt. Bij een zwangerschap van minder dan twee weken over tijd kan een echo nog geen duidelijkheid bieden; een herhaling na één tot twee weken is dan vaak nodig.
Het is belangrijk te realiseren dat echoscopisch onderzoek de uitkomst van de zwangerschap niet verandert. Een miskraam is een veelvoorkomend en natuurlijk verschijnsel. Daarom hanteren artsen en verloskundigen over het algemeen een afwachtende houding.
Behandeling van een Miskraam
Een miskraam wordt veroorzaakt door een stoornis in de aanleg van het kindje of het afsterven van de vrucht, waardoor directe behandeling nooit mogelijk is. Er zijn echter drie manieren waarop een miskraam kan verlopen of worden afgehandeld:
- Afwachten totdat de miskraam spontaan optreedt.
- Het gebruik van medicijnen om de miskraam op gang te zetten.
- Curettage: een chirurgische ingreep waarbij het zwangerschapsweefsel wordt verwijderd.
De Keuze
U krijgt altijd een counselingsgesprek om u te helpen een weloverwogen keuze te maken, gebaseerd op persoonlijke voorkeur. Soms is een tussenoplossing mogelijk, zoals eerst afwachten en bij uitblijven van resultaat alsnog kiezen voor curettage. Elke benadering heeft voor- en nadelen die u kunt bespreken met uw verloskundige of arts.
Afwachten
Bloedverlies in de tweede of derde maand van de zwangerschap is vaak het eerste teken. Meestal komt een miskraam na dit bloedverlies binnen enkele dagen op gang, maar dit kan soms ook een week of langer duren. Geleidelijk ontstaat krampende pijn in de baarmoeder en neemt het bloedverlies toe, vergelijkbaar met een hevige menstruatie. In de loop van enkele uren komt de vruchtzak los uit de baarmoeder en wordt via de vagina uitgedreven. Na een normale miskraam is de pijn vrijwel direct over en vermindert het bloedverlies snel. Het resterende bloedverlies is dan te vergelijken met de laatste dagen van een menstruatie.
Voordelen van afwachten
- Het wordt gezien als de natuurlijke gang van zaken.
- Biedt de mogelijkheid om het verdriet thuis te beleven.
- Geen risico op (zeldzame) complicaties bij een curettage.
- Medisch gezien kan afwachten geen kwaad en heeft het geen gevolgen voor een nieuwe zwangerschap.
Nadelen van afwachten
- Onzekerheid over het precieze moment waarop de miskraam op gang komt, wat het normale leven kan verstoren.
- Emotioneel zwaar, zeker als zwangerschapsverschijnselen nog aanwezig zijn.
- Kleine kans op een incomplete miskraam, waarbij niet al het zwangerschapsweefsel wordt uitgedreven, wat alsnog een curettage noodzakelijk maakt.
Medicijnen
Met behulp van medicijnen, ingenomen via de vagina, kan een miskraam worden opgewekt. Het verloop is vergelijkbaar met een spontane miskraam: krampen en bloedverlies, gevolgd door het verlies van het vruchtje. Bij ongeveer 80% van de vrouwen is deze methode succesvol.
Het protocol omvat meestal het innemen van mifegyne (om de baarmoedermond te verzachten) gevolgd door misoprostol (om weeën op te wekken). Na het innemen van mifegyne worden na 24 uur de eerste misoprostoltabletten vaginaal ingebracht. Als de miskraam niet optreedt of incompleet lijkt, kan na 24 uur een tweede dosis misoprostol worden toegediend. Een controleafspraak na twee weken is gebruikelijk om via een echo te beoordelen of de miskraam volledig is. Indien nodig kan alsnog een curettage worden gepland.
Mogelijke bijwerkingen van de medicatie zijn misselijkheid, braken, diarree, rillingen, duizeligheid en hoofdpijn. Pijnstillers zoals paracetamol, ibuprofen of naproxen kunnen worden gebruikt om de krampen te verlichten.
Het is niet verplicht om de miskraam op te vangen om te controleren of deze compleet is. Indien het embryo zichtbaar is en u dit wenst, kunt u het bewaren om afscheid te nemen. Het weefsel wordt niet standaard opgestuurd voor verder onderzoek, aangezien dit zelden meerwaarde biedt na een echo.
Curettage
Een curettage is een kleine, vaginale ingreep waarbij de baarmoederholte chirurgisch wordt gereinigd. Dit kan gebeuren met een dun slangetje (vacuümcurette) of een curette (een soort lepeltje). De ingreep duurt doorgaans 5 tot 10 minuten en vindt meestal poliklinisch plaats onder lokale verdoving of een korte narcose.
De voordelen van een curettage zijn dat deze snel duidelijkheid biedt en een einde maakt aan de onzekerheid en de fysieke klachten. Nadelen kunnen de (kleine) risico's op complicaties zijn, zoals het syndroom van Asherman (verklevingen in de baarmoeder), perforatie van de baarmoederwand, of een incomplete curettage waarbij alsnog weefsel achterblijft.
Medische Hulp en Waarschuwingstekens
Het is raadzaam om medische hulp in te schakelen in de volgende situaties:
- Hevig bloedverlies: meer bloedverlies dan bij een forse menstruatie dat langer dan een halve dag aanhoudt, of bij symptomen als sterretjes zien of het gevoel flauw te vallen.
- Aanhoudende klachten: na een miskraam of curettage blijven krampende pijn en/of fors bloedverlies bestaan, wat kan duiden op een incomplete miskraam.
- Koorts: verhoging van de temperatuur boven de 38°C tijdens of kort na een miskraam, wat kan wijzen op een ontsteking in de baarmoeder.
- Ongerustheid: bij twijfel of zorgen over het verloop van de miskraam.
Herstel na een Miskraam
Lichamelijk Herstel
Het lichamelijk herstel na een spontane miskraam of curettage verloopt doorgaans vlot. Gedurende de eerste één tot twee weken kunt u nog bloedverlies en bruinige afscheiding hebben. Het wordt aangeraden om te wachten met seksuele gemeenschap totdat het bloedverlies volledig is gestopt. Het lichaam is daarna doorgaans voldoende hersteld om opnieuw zwanger te worden. Er is geen medische reden om te wachten met een volgende zwangerschapspoging; een miskraam bemoeilijkt het zwanger worden op zich niet. De volgende menstruatie treedt meestal na ongeveer zes weken op.
Emotioneel Herstel
Veel vrouwen ervaren een psychisch moeilijke periode na een miskraam. Het verlies betekent een einde aan de toekomstplannen en fantasieën rond het verwachte kind. Gevoelens van verdriet, schuldgevoel, ongeloof, boosheid en een gevoel van leegte zijn veelvoorkomend. Het is belangrijk te beseffen dat schuldgevoelens zelden terecht zijn; een miskraam is een natuurlijke reactie van het lichaam op een fout in de vroege ontwikkeling. De wetenschap dat zwanger worden mogelijk is gebleken, kan steun bieden. Het verwerkingsproces is voor iedereen anders en kan variëren van enkele maanden tot langer.
Het kan voor de omgeving soms lastig zijn om te begrijpen wat u doormaakt. Goedbedoelde, maar niet altijd helpende, opmerkingen kunnen de gevoelens van verdriet bagatelliseren. Praten met anderen die hetzelfde hebben meegemaakt, kan ondersteunend zijn. Verschillen in beleving en verwerking tussen partners kunnen druk op de relatie leggen; open communicatie is hierbij essentieel.
Vrouwen die na een miskraam opnieuw zwanger worden, ervaren vaak een mix van blijdschap en angst. Gelukkig verloopt een volgende zwangerschap meestal goed.
Statistieken en Preventie
Kans op een Miskraam
Vroege miskramen komen relatief vaak voor: ongeveer 1 op de 10 zwangerschappen eindigt in een miskraam. In Nederland betekent dit jaarlijks zo'n 20.000 vrouwen. Naar schatting wordt een kwart van alle vrouwen ooit met dit probleem geconfronteerd. De kans op een miskraam neemt toe met de leeftijd:
- Onder 35 jaar: circa 1 op 10 zwangerschappen.
- Tussen 35 en 40 jaar: 1 op 5 tot 6 zwangerschappen.
- Tussen 40 en 45 jaar: 1 op 3 zwangerschappen.
- Boven de 45 jaar: de helft van de zwangerschappen.
Eén miskraam verhoogt de kans op een volgende miskraam meestal niet significant.
Volgende Miskraam Voorkomen
Hoewel een miskraam niet met zekerheid te voorkomen is, wordt aangeraden om zo gezond mogelijk te leven bij een kinderwens: gevarieerd eten, matig alcoholgebruik, niet roken en geen medicijnen zonder overleg met een arts gebruiken. Dagelijks gebruik van een tablet foliumzuur (0,4 mg) wordt geadviseerd voor alle vrouwen met een zwangerschapswens; dit vermindert niet de kans op een miskraam, maar wel de kans op een baby met een open rug.
Anti-D Immunoglobuline
Indien u een late miskraam heeft gehad (met medicatie of curettage) en een rhesusnegatieve bloedgroep heeft, wordt u geïnjecteerd met anti-D immunoglobuline. Dit voorkomt dat uw lichaam antistoffen aanmaakt tegen het rhesusfactor van de vrucht, wat problemen kan geven bij een volgende zwangerschap.
Specifieke Voorzieningen
Early Pregnancy Unit
Voor problemen in de vroege zwangerschap, zoals bloedverlies, (mogelijke) miskramen of herhaalde miskramen, kunt u terecht bij een early pregnancy unit. Hier werkt een team van gynaecologen en fertiliteitsartsen.
Veel ziekenhuizen hechten waarde aan persoonlijke begeleiding en proberen afspraken zoveel mogelijk bij een vaste behandelaar in te plannen.