Gedurende het eerste jaar van een baby's leven vormen borstvoeding of flesvoeding de primaire bron van voeding. Naarmate een kind ouder wordt, maakt het echter de overstap naar vaste voeding, waardoor de behoefte aan flesvoeding geleidelijk afneemt. Deze gids biedt informatie over het afbouwen van flesvoeding en hoe dit proces het beste kan worden aangepakt.
De Overgang naar Vaste Voeding
In de eerste maanden is een baby volledig afhankelijk van vloeibare voeding, aangezien het nog niet kan kauwen. Alle benodigde voedingsstoffen moeten via melk worden verkregen. Dit patroon verandert wanneer een baby tussen de 4 en 6 maanden oud is. De eerste vaste hapjes dienen voornamelijk als bijvoeding en zijn nog geen vervanging voor melk. Het doel is dat de baby geleidelijk leert eten en drinken, en uiteindelijk een volwaardig eetpatroon ontwikkelt met vaste voeding en vocht uit een eigen beker.
De eerste fruit- en groentehapjes zijn vooral gericht op het laten proeven. Naarmate de baby meer went aan vast voedsel, zal de interesse toenemen en zal de baby steeds meer en verschillende maaltijden gaan nuttigen.
Wanneer en Hoe Flesvoeding Afbouwen?
Het afbouwen van melk of opvolgmelk verloopt bij elk kind anders. Een goed moment om te beginnen met afbouwen is wanneer een flesvoeding vervangen kan worden door een volwaardige maaltijd. Als een kind bijvoorbeeld de fruithap overdag goed eet, kan een melkvoeding worden weggelaten. Hetzelfde geldt als de baby 's avonds met de pot mee-eet of 's ochtends boterhammen eet met een beker water of pap.
Hoewel er geen strikte richtlijn is, kan het aantal melkvoedingen rond de 8 maanden worden teruggebracht tot twee of drie. Dit hangt mede af van de hoeveelheid melk die de baby per fles drinkt. Sommige baby's drinken gemakkelijk 180 ml, terwijl anderen na 120-150 ml verzadigd zijn. Gemiddeld drinken baby's rond de 8 maanden zo'n 600 ml flesvoeding per dag. De overige voedingen worden dan vervangen door maaltijden en een beker vocht, bij voorkeur water of lauwe kruidenthee (zoals kamille of rooibos).
Voorbeeld van een Schema (Richtlijn)
Het volgende schema is een richtlijn en kan per kind verschillen:
- 08:00 uur: 1 boterham met 150 ml flesvoeding (+5 schepjes).
- 10:30 uur: 1.5 portie fruit of een potje fruit (ca. 150g).
- 13:00 uur: 1 boterham met 150 ml flesvoeding (+5 schepjes).
- 16:00 uur: Wat fruit of een ander tussendoortje.
- 18:00/18:30 uur: Maaltijd (met de pot mee) van 200 tot 250 gram.
- 20:00 uur: 150 ml flesvoeding (+5 schepjes).
Let op: Dit schema is een voorbeeld. De hoeveelheid en frequentie van voedingen kan variëren per kind.
De Laatste Fles: Het Afbouwen van de Avondfles
In veel gezinnen is de avondfles de laatste fles die wordt gegeven. Deze fles kan rustgevend werken voor het slapengaan en wordt op een gegeven moment meer een gewoonte dan een noodzaak. Het consultatiebureau adviseert om vóór het eerste jaar te stoppen met deze laatste voeding. In de praktijk drinken veel baby's echter langer een fles, wat ook prima is. Het is belangrijk om hierin het eigen gevoel te volgen en goed naar het kind te kijken.
Als een kind na de eerste verjaardag nog behoefte heeft aan een fles, kan deze worden vervangen door gewone melk, eventueel gecombineerd met plantaardige melk. Het abrupt weglaten van de avondfles kan leiden tot slaapproblemen of onrust 's nachts. Er zijn verschillende methoden om de avondfles geleidelijk af te bouwen:
- Voeding eerder geven: Geef de avondfles steeds iets eerder op de avond, zodat het voedingsschema langzaam wordt aangepast en de fles vanzelf uit de routine verdwijnt. Overdag kan meer water worden aangeboden.
- Verhouding water en schepjes aanpassen: Verminder geleidelijk het aantal schepjes voeding, terwijl de hoeveelheid water in de fles gelijk blijft. Bijvoorbeeld, van 180 ml met 6 schepjes naar 180 ml met 5 schepjes.
- Minder aanbieden: Bied steeds een kleinere hoeveelheid aan, bijvoorbeeld een half flesje.
Zo maak je een flesje klaar | Kraamvragen | Alf. 1 | Kruidvat
Wanneer is Mijn Kind Klaar voor het Afbouwen?
Hoewel één jaar een richtlijn is, is het verstandig om vooral de behoeften van het kind te volgen. Signalen dat een kind klaar is voor het afbouwen van de avondfles zijn onder andere:
- De fles niet meer leegdrinken.
- De fles weigeren.
- De fles wegduwen of op andere manieren aangeven dat de fles niet gewenst is.
Kinderen kunnen op deze leeftijd steeds beter hun eigen grenzen en wensen aangeven.
Belang van het Gebit
Wanneer een kind met de pot mee-eet en zelfstandig uit een beker drinkt, wordt goede mondhygiëne essentieel. Het tandenpoetsen dient te beginnen vanaf het eerste tandje, bij voorkeur 's ochtends bij het wakker worden en 's avonds voor het slapengaan. Het langdurig gebruik van de fles, met name de avondfles, kan de spraakontwikkeling belemmeren en gaatjes veroorzaken.
Vitamine D en K
Alle baby's hebben extra vitamine D nodig voor sterke botten, tanden en een goede weerstand. Baby's die uitsluitend borstvoeding krijgen, hebben de eerste 12 weken 150 microgram vitamine K per dag nodig voor een goede bloedstolling. Kunstvoeding bevat reeds toegevoegde vitamine K. Als een baby minimaal 500 ml kunstvoeding per dag drinkt, is extra vitamine K niet nodig. Bij minder dan 500 ml kunstvoeding kan aanvulling nodig zijn.
Borstvoeding bevat van nature alle benodigde voedingsstoffen in de juiste hoeveelheden.
Oefenen met de Fles
Vanaf ongeveer vier weken oud kan worden geoefend met drinken uit de fles. Dit is een goed moment om dit aan te leren, vooral als ouders van plan zijn om binnenkort weer te gaan werken, de baby naar een kinderdagverblijf gaat of er gestopt wordt met borstvoeding. Oefenen kan door één keer per dag, tussen twee voedingen door, een klein beetje afgekolfde moedermelk uit een flesje te geven.
Wanneer Kunstvoeding Gebruiken?
Kunstvoeding, ook wel volledige zuigelingenvoeding genoemd, is verkrijgbaar in verschillende merken en soorten, bijvoorbeeld voor hongerige baby's of baby's die veel spugen. Het is belangrijk om de fles altijd goed schoon te maken met een heet sopje of in de vaatwasser op minimaal 55°C om ziekte te voorkomen. De voeding dient te worden klaargemaakt volgens de aanwijzingen op de verpakking. Bij loden waterleidingen wordt aangeraden om water uit de winkel te gebruiken.
De fles mag worden opgewarmd tot 30-35°C. Houd er rekening mee dat per 24 uur ongeveer 150 ml kunstvoeding per kilogram lichaamsgewicht nodig is, waarbij deze hoeveelheid afneemt naarmate de baby ouder wordt.
Vragen over Voeding en Ontwikkeling
Voor vragen over de ontwikkeling of opvoeding van een kind kan contact worden opgenomen met 030 - 286 33 00 (optie 2). Een jeugdverpleegkundige zal binnen twee werkdagen terugbellen. De organisatie is bereikbaar van maandag tot en met vrijdag tussen 08:30 en 17:00 uur.