Dagelijks werk ik met ouders en help ik hen met de slaap van hun baby’s en kinderen. Er is inmiddels veel informatie te vinden over slaap, maar welke informatie is juist? Door alle info en quick fixes die aangeboden worden, lijkt de slaap van kinderen maakbaar. Helaas is de theorie anders dan de praktijk. Elk kind is uniek en heeft misschien wel een andere slaapbehoefte dan een gemiddeld kind. En dat is oké. Maar toch vraag jij je misschien af wat normaal is en hoe je de slaap van je kindje kunt verbeteren.
Ik wil graag een inkijkje geven in mijn praktijk. Zodat jij als ouder een realistisch beeld krijgt over de slaap van andere kinderen en vragen die andere ouders hebben. Hopelijk geeft dat een stukje herkenning, waardoor je je niet meer alleen voelt. Hieronder deel ik ervaringen en vragen van ouders rondom de slaap van hun kind van 19 tot 23 maanden.
Slaapproblemen bij Kinderen van 19-23 Maanden
'Heeft veel moeite met doorslapen', 19 maanden
Wij lopen tegen twee uitdagingen aan: Merel kan eigenlijk alleen op ons /in onze armen in slaap vallen. We leggen haar heel slaperig of in slaap in haar bedje, maar Merel heeft veel moeite met doorslapen. Zodra ze in de nacht wakker wordt (meestal tussen 00:00 en 02:30), kunnen we haar nauwelijks weer terugkrijgen in haar eigen bed. In ons bed slapen werkt soms goed. Maar is net 19 maanden de laatste weken merken we dat ze erg onrustig is als ze ’s nachts wakker wordt en als we haar proberen weg te leggen. Dan leggen we haar weer tussen ons in. Dat willen we liever niet.
'We moeten bij hem blijven anders gaat hij krijsen', 20 maanden
Sinds een paar maanden geleden wordt onze zoon van 20 maanden regelmatig ’s nachts wakker. Voordat de nachten slecht werden viel hij vaak nog zelf weer in slaap, maar dat kan hij nu dus niet meer. We troosten hem dan kort en dan slaapt hij verder, in blokken van ongeveer 2 a 2.5 uur. Daarnaast moeten we bij het naar bed gaan, bij hem blijven tot hij slaapt en dan wegsluipen, anders gaat hij krijsen.
We denken dat hij heel erg verlatingsangst heeft, met name bij zijn moeder. Als moeder hem op bed legt, gaat hij steeds haar aandacht vragen met spelletjes en geluiden.
'Hij is al paar maanden 5.00 uur wakker', 21 maanden
Mette is 21 maanden wordt al een paar maanden om 5:00 wakker. We hadden hem eind okt net zo ver dat hij soms rond 6:00 wakker werd, totdat de tijd werd verzet. En nu is het zelfs iedere ochtend 4:15 of 5:00. We zijn nu sinds een week aan het experimenteren om zijn ochtendslaapje eraf te halen, omdat het middagslaapje wat korter werd. Hij sliep overigens wel altijd nog goed ’s ochtends (9:30-10:00).
’s Middags ging hij altijd om 13:00 naar bed, maar sinds het ochtendslaapje eraf is (waar hij nog best moeite mee heeft) is dat nu soms al 12:15. Hij slaapt dan ongeveer 2,5 uur. ’s Avonds gaat hij om 18:30-18:45 naar bed. Het duurt dan ongeveer 1 uur voordat hij in slaap valt. Dit gaat bijna altijd zonder problemen. De nacht zelf gaat meestal ook goed, hoewel de laatste week hij ’s nachts wel iets onrustiger is (hij maakt dan geluiden maar komt wel zelf weer in slaap). We willen dus graag jouw hulp om hem later wakker te laten worden (liefst niet voor 6:00).
'Kan uren wakker zijn', 22 maanden
Thijs van 22 maanden valt bij ons, z’n ouders in slaap. Hij kan niet zelf in slaap vallen en wordt ’s nachts wakker. Kan dan uren wakker zijn. Lief reageren, boos worden, laten huilen, negeren, niets lijkt te helpen.
'Moeite met inslapen in de avond', 23 maanden
Keano (23 maanden) wordt nog meerdere keren per nacht wakker, de hoeveelheid varieert sterk. Hij heeft ook moeite met inslapen in de avond. Ik wil graag weten hoe we hem sneller kunnen laten slapen, want soms zijn we uren bezig. En ook hoe we hem kunnen helpen met langer doorslapen. Omdat mama hem meestal naar bed doet, maar papa moet dat ook succesvol kunnen doen (dit wisselt nu sterk).
Slaapproblemen tussen 19 - 24 Maanden: Wat is Normaal?
Wanneer je kind anderhalf jaar is, kun je nog steeds slaapproblemen ervaren of krijg je juist nieuwe slaapuitdagingen erbij. Dat kan frustrerend zijn wanneer er ouders om je heen zijn waarvan de kinderen al goed doorslapen. Je merkt vast dat je kindje zich emotioneel sterk aan het ontwikkelen is. Hij of zij kan overspoeld worden door intense emoties. Zeker als het bedtijd is, merk je dat je kindje je veel moelijker kan loslaten. Separatieangst is dan groot.
Je gaat nu goed het temperament van je kind merken. Rond deze leeftijd is er een piek van nachtangsten. Opeens kunnen kinderen vroeger wakker worden dan dat je gewend was. Veel kinderen kunnen lang wakker zijn in de nacht en intens krijsen.
Aanpak Slaapcoach voor Kinderen van Anderhalf Jaar
Elke situatie en elk gezin is anders en vraagt een andere aanpak. In mijn gesprekken en coaching gebruik ik mijn 5-stappenplan. In deze situaties heb ik mij gericht op onder andere deze punten:
- Ouders krijgen een realistisch beeld over slaap en ontwikkeling van het kind op deze leeftijd.
- Het is belangrijk om medische oorzaken uit te sluiten met een arts.
- We onderzoeken de reden waarom het kind wakker wordt in de nacht en welke behoefte achter dit gedrag en emoties zit.
- We onderzoeken samen wat ouders nodig hebben qua ondersteuning m.b.t. slaaptekort. Ik zoek vaak hulp in de omgeving zodat ouders ontlast kunnen worden en een paar uur achter elkaar kunnen doorslapen.
- Ik bespreek de mogelijkheden van slaaptraining.
- Ik ben geen voorstander van methoden waarbij je je baby laat huilen. Daarom bespreek ik alleen de responsieve aanpak.
Slaaptips voor een Kind van 19-23 Maanden
Hieronder geef ik linkjes naar belangrijke artikelen die jou kunnen helpen wanneer je kind anderhalf jaar is. Hier krijg je meer inzicht en begrip over normaal slaapgedrag en leer je hoe je je dreumes kunt helpen bij slapen:
- Lees hier het uitgebreide artikel over de slaapregressie bij 18 maanden.
- Is je kind al bijna 2 jaar? Lees dan: mijn peuter wil niet slapen wat kan ik doen?
- Besef dat het enorm varieert wanneer kinderen gaan doorslapen, hier krijg je een eerlijk overzicht.
- Het huilen van je dreumes kan diverse redenen en betekenissen hebben. Lees in dit artikel waarom kinderen huilen (in hun slaap).
- Lees hier meer over nachtangsten en nachtmerries bij kinderen.
- Lees hier meer over de overgang van 2 naar 1 slaapje.
- Vragen over borstvoeding en nachtvoedingen verwijs ik vaak naar een lactatiekundige.
- Hier tref je een overzicht van alle slaapregressies.
- Lees hier meer over mogelijke redenen waarom je kind niet wil slapen.
- Wil je kind niet naar bed en ervaar je strijd? Lees hier de beste liefdevolle tips voor bedtijd.
- Is je kind vroeg wakker?
Dagschema van Dreumes Sophia (circa 20 maanden)
Het dagschema van Sophia wordt over het algemeen geschreven vanuit ons gezin. Over het algemeen wordt Sophia tussen half 8 en 8 uur wakker. Ik laat Sophia altijd zelf wakker worden. Het komt bijvoorbeeld weleens voor dat zij om 9 uur nog slaapt, dan laat ik haar ook liggen. Ik geloof namelijk dat zij dan gewoon haar rust en slaap nodig heeft en dat zij zelf wakker wordt wanneer zij genoeg rust heeft gehad. Na het wakker worden krijgt Sophia een schone luier en schone kleding. Wanneer Sophia lekker fris is gaan wij naar de keuken en maak ik een boterham voor haar klaar. Vaak is dit een boterham met stroop, maar ook Ukkie chocoladepasta vindt zij heel erg lekker. Zij eet haar broodje zelf, in stukjes met een vorkje. De ochtenden brengen wij over het algemeen thuis door. Vaak is dit een mix van samen het huishouden doen en spelen. Samen het huishouden doen houdt meer in dat ik de was doe, of aan het schoonmaken ben, en dat Sophia daar een beetje omheen huppelt. Grappig is dat zij mij wel vaak wil nadoen. Zo pakt zij als ik de keuken schoonmaak, vaak zelf de bezem en een stofdoek. Rond een uurtje of half 11 maak ik een tussendoortje klaar. Vaak is dit een stuk fruit, en soms ook een koekje. Het hangt er gewoon van af en ik heb hier niet echt een richtlijn in. Wel houden wij ervan om veel fruit aan te bieden aan onze kinderen. Er is een tijd geweest dat Sophia en ik tussendoortje aten in de woonkamer. Omdat Sophia er de laatste tijd een echte puinhoop van kan maken wanneer zij de vrije hand krijgt, eten wij tussendoortjes nu altijd in de keuken. Om 12.00 uur halen wij Senna uit school en eten wij tussen de middag een boterham. Nadat wij Senna weer naar school hebben gebracht om 13.15 uur, breng ik Sophia naar bed. Na het slapen wat drinken en een stukje fruit. Tussen vijf uur en half zes is het tijd voor het avondeten. In een eerder eetdagboek liet ik al zien wat wij zo nu en dan eten. Sophia eet zelf met een vorkje en ik merk dat haar voorkeur ligt bij aardappels, vlees en groente. Wel grappig want Senna heeft weer meer dezelfde voorkeuren als zijn vader (pasta, rijst etc). Favoriet van Sophia zijn wortel en spruitjes. Oh en het toetje natuurlijk ;). Sophia zit gezellig bij ons aan tafel in haar Stokke Steps stoel. Na het avondeten spelen we vaak nog even samen. Het hangt er altijd van af hoe moe Sophia is, maar als wij haar in bad doen, dan vind ik dit het fijnst om voor het slapen te doen. Over het algemeen gaat Sophia tussen 18.30 uur en 19.00 uur lekker naar bed. Wij poetsen haar tandjes, doen haar een fris pyjamaatje aan, en daarna valt ze lekker in slaap. De nachten zijn overigens nog niet helemaal top, Sophia wordt ongeveer 2 a 3 keer wakker.
Stokke® Steps™ Baby Set - Instructions for use
Wat ik zelf heel erg fijn vind aan de Stokke Steps stoel is dat de stoel een blad heeft welke aan de stoel vast zit. Zo kan zij zelf gemakkelijk eten en niet continue uit haar stoel op tafel klimmen (wat zij eerder in de Stokke Tripp Trapp deed). Wij hebben deze stoel nu een paar weken in gebruik, maar de stoel kan al gebruikt worden vanaf de geboorte. Er zijn speciale producten verkrijgbaar die dit mogelijk maken (zoals de Stokke Steps Bouncer). Bij de stoel is een babyset verkrijgbaar die gemakkelijk in gebruik is. De ruggensteun is in hoogte en diepte verstelbaar en makkelijk zonder gereedschap te bevestigen op de stoel. De Stokke Steps Babyset is te gebruiken vanaf 6 maanden en zorgt voor een goede zithouding. De prijs van de babyset is € 89,-. Ook is er een eetblad te koop welke gemakkelijk te bevestigen is. De prijs hiervan is € 45,-. Tot slot nog een aantal praktische zaken. De stoel is namelijk heel gemakkelijk schoon te maken wat natuurlijk een groot pluspunt is. Daarnaast is de stoel gemaakt van stevig materiaal en is het een stoel die stevig op haar poten staat en daarmee veilig is.
Slaap bij een Kind van 20 Maanden: Wat is Normaal?
Een kind van 20 maanden zit in een drukke ontwikkelfase, en dat merk je vaak aan het slapen. Veel ouders zien opeens meer nachtelijk wakker worden, strijd bij het naar bed gaan of kortere dutjes. Als je kind 20 maanden is, kan slapen een dagelijks puzzelstukje worden: je dreumes wil zelf, protesteert bij het bed en lijkt ineens nooit meer moe. Dat is intens voor jullie allebei en kan je behoorlijk aan het twijfelen brengen.
Een kind van 20 maanden heeft gemiddeld tussen de 11 en 14 uur slaap per etmaal nodig, verdeeld over de nacht en meestal nog één dutje overdag. Sommige kinderen redden het prima met iets minder of juist iets meer. Het gaat vooral om hoe je kind overdag functioneert: is het redelijk vrolijk, kan het spelen en herstellen na een dutje, dan zit je vaak in de goede richting. Rond deze leeftijd slapen veel kinderen ongeveer 10 tot 12 uur per nacht. Een veelvoorkomend patroon is bijvoorbeeld van 19.30 tot 7.00, met één middagdutje van 1 tot 2 uur. Maar er zijn ook kinderen die iets later naar bed gaan en later opstaan. Het belangrijkste is dat er een redelijk vaste structuur in de dag zit en dat bedtijden niet dagelijks sterk wisselen.
Het is normaal dat een kind van 20 maanden nog af en toe wakker wordt in de nacht. Soms is er een slokje water, een korte knuffel of even geruststelling nodig. Veel ouders merken dat hun kind in deze fase meer grenzen opzoekt en ook in de nacht wil checken: "Ben je er nog?" Dat hoort bij de ontwikkeling, maar kan wel vermoeiend zijn. Rustige, voorspelbare reacties helpen je kind om zich weer veilig te voelen.
Dagschema en Dutjes: Hoeveel Slaap Heeft een Kind van 20 Maanden Nodig?
De meeste kinderen van 20 maanden zitten op één dutje overdag. Dat dutje valt vaak ergens tussen 12.00 en 13.30 en duurt idealiter 1 tot 2 uur. Sommige kinderen zijn al wat eerder toe aan één dutje, anderen hebben op 20 maanden nog af en toe twee korte dutjes nodig, bijvoorbeeld bij ziekte of na een drukke dag. Kijk daarom altijd naar de signalen van je kind in plaats van alleen naar de klok.
Een voorbeeldschema voor een kind van 20 maanden kan er zo uitzien: wakker rond 7.00, dutje van 12.30 tot 14.00 en dan bedtijd rond 19.30. Dit is geen vaste regel, maar een houvast. Merk je dat je kind structureel heel vroeg wakker wordt, dan kan het helpen om bedtijd of dutje iets te verschuiven. In het artikel over een kind dat te vroeg wakker wordt lees je daar meer over.
Soms lijkt het alsof je kind het dutje niet meer nodig heeft, omdat het protesteert bij het naar bed gaan. Toch hebben de meeste kinderen van 20 maanden echt nog baat bij die middagrust. Helemaal stoppen met een dutje kan juist voor meer oververmoeidheid zorgen en daarmee voor meer strijd en wakker worden in de nacht. Als je twijfelt, kun je een periode proberen het dutje iets korter te maken in plaats van het helemaal te schrappen.
Ontwikkeling, Sprongen en de 20 Maanden Sprong
Een kind van 20 maanden leert razendsnel: meer woorden, korte zinnetjes, klimmen, rennen, zelf willen kiezen en "nee" zeggen. Deze mentale en motorische groei maakt het hoofdje erg druk. Veel kinderen verwerken dat juist tijdens de nacht, waardoor ze onrustiger slapen, meer dromen of vaker wakker worden. Dat is vaak tijdelijk, maar kan wel een paar weken aanhouden.
Rond deze leeftijd ervaren veel ouders wat voelt als weer een nieuwe fase of sprongetje. Je kind kan opeens aanhankelijker zijn, sneller boos worden en zich moeilijker laten troosten. Dat kan samenhangen met een bekende 20 maanden sprong. Tijdens zo'n periode heeft je kind extra behoefte aan nabijheid en voorspelbaarheid, juist ook rondom slapen.
In deze ontwikkelperioden helpt het om je verwachtingen wat bij te stellen. Je hoeft niet direct alles aan jullie slaapaanpak te veranderen, maar wel iets meer ruimte te geven voor troost, extra knuffels en misschien een paar minuten langer bij je kind blijven. Tegelijk is het belangrijk om de basis van je routine vast te houden, zodat je kind houvast houdt in alle veranderingen.
Separatieangst en Grenzen: Waarom Je Kind Ineens Protesteert
Rond 20 maanden zie je vaak een combinatie van separatieangst en beginnende peutergrenzen. Je kind begrijpt steeds beter dat jij weggaat als je de kamer uitloopt, maar nog niet dat je ook altijd weer terugkomt. Dat kan spanning geven bij bedtijd en bij nachtelijk wakker worden. Tegelijkertijd ontdekt je dreumes zijn eigen wil en test het wat er gebeurt als het "nee" zegt.
Dit protest is niet per se een teken dat er iets mis is met je aanpak. Het laat vooral zien dat je kind zich ontwikkelt en meer autonomie wil. Het helpt om duidelijk en liefdevol te blijven: je mag grenzen stellen én troosten. Bijvoorbeeld: je kondigt aan dat het bijna bedtijd is, je volgt een vast slaapritueel en blijft consequent in de volgorde en het moment van naar bed gaan.
Bij het inslapen kun je werken met zachte, geleidelijke stappen. Sommige ouders hebben baat bij een aanpak zoals de waiting approach methode, waarbij je je kind kort de kans geeft om zelf tot rust te komen, maar snel reageert als het huilen toeneemt. Belangrijk is dat je altijd alert blijft op de intensiteit van het huilen: kinderen lang laten huilen is nooit gewenst. Stop direct met een aanpak als je kind excessief huilt en kies voor meer nabijheid.
Zacht Aanleren van Meer Zelfstandigheid bij het Inslapen
Veel ouders vragen zich rond 20 maanden af of hun kind meer zelfstandig kan leren inslapen. Dat kan, maar het hoeft niet per se. Als jullie huidige manier voor iedereen werkbaar is en veilig voelt, is er geen noodzaak om iets te veranderen. Wil je wel naar meer zelfstandigheid, dan werken zachte, stapsgewijze methoden vaak het prettigst in deze leeftijdsfase.
Een bekende zachte aanpak is de zogenaamde chair methode. Daarbij ben je wel in de kamer, maar bouw je je aanwezigheid langzaam af. Je start bijvoorbeeld naast het bedje, geeft af en toe een aai of zachte woorden, en schuift na een paar dagen je stoel iets verder weg. Zo leert je kind dat jij er bent, ook als je niet direct naast het bed staat. Belangrijk: houd de stappen klein en ga pas verder als je kind zich redelijk veilig voelt bij de huidige stap.
Sommige ouders overwegen in deze fase meer gestructureerde slaaptraining dreumes. Als je daarmee aan de slag wilt, kies dan voor een aanpak met veel troost en aanwezigheid en vermijd methoden waarbij je je kind lang laat huilen. Controlled crying, waarbij je in vaste intervallen terugkomt, wordt soms genoemd als laatste optie, maar vraagt veel van zowel ouder als kind en is niet voor elke situatie passend. Stop altijd direct als het huilen heel heftig wordt of als je gevoel zegt dat dit niet klopt, en overleg bij twijfel met het consultatiebureau of de huisarts.
Overgang naar Peuterbed: Is een Kind van 20 Maanden Daar Al Aan Toe?
Rond 20 maanden beginnen sommige kinderen uit hun ledikant te klimmen of proberen dat. Dat kan spannend zijn en roept de vraag op of het tijd is voor een peuterbed. Voor de meeste kinderen is een ledikant op deze leeftijd nog een veilige en fijne plek. Zolang je kind niet gevaarlijk uit bed klimt, is er vaak geen haast om over te stappen.
Mocht je kind wel veel klimneigingen hebben, dan is het goed om eerst te kijken hoe je de omgeving zo veilig mogelijk maakt. Controleer of het matras op de laagste stand staat en of er geen meubels naast het bed staan waar je kind op kan klimmen. Twijfel je over het moment van overstappen, dan kun je je inlezen in onderwerpen als wanneer kind in peuterbed of wat een passende peuterbed leeftijd is.
De overgang naar een groter bed geeft vaak tijdelijk meer vrijheid en dus ook meer uit-bed-gaan. Voor veel 20-maanden-kinderen is die vrijheid nog best ingewikkeld. Daarom is het soms rustiger om, als het kan, nog even te wachten met een peuterbed. Blijf je je zorgen maken over veiligheid of heb je een kind dat herhaaldelijk gevaarlijk klimt, bespreek dit dan met het consultatiebureau of de huisarts.
Praktische Slaaptips voor een Kind van 20 Maanden
Een voorspelbaar en rustig slaapritueel helpt je kind om de overgang van dag naar nacht te maken. Denk aan ongeveer 20 tot 30 minuten met steeds dezelfde stappen: opruimen, pyjama aan, tandenpoetsen, boekje lezen, knuffel en een vaste zin of liedje. In het artikel over een passend slaapritueel vind je meer ideeën voor de invulling hiervan.
Daarnaast helpt het om overdag voldoende beweging en daglicht te bieden. Ga bij voorkeur elke dag even naar buiten, zeker in de ochtend. Beperk schermen in de laatste anderhalf uur voor bedtijd, omdat prikkels en fel licht het inslapen kunnen verstoren. Probeer ook vaste eetmomenten aan te houden, zodat je kind niet oververmoeid én hongerig naar bed gaat.
Merk je dat je kind steeds later moe wordt of juist heel druk wordt rond bedtijd, dan kan het zijn dat het dutje te laat of te lang is. Soms helpt het om het dutje iets naar voren te halen of een kwartiertje in te korten. Als je twijfelt of het dutje nog nodig is, kan het artikel over een dutje overslaan helpen bij het maken van een afweging. Verander niet elke dag alles, maar geef een nieuwe routine minstens een aantal dagen de tijd.
Wanneer Extra Hulp Inschakelen bij Slaapproblemen?
Soms heb je als ouder alles geprobeerd en blijf je vastlopen. Je kind van 20 maanden wordt elk uur wakker, slaapt extreem weinig of is overdag voortdurend uitgeput. Ook kan het zijn dat je zelf zo moe bent dat het niet meer lukt om rustig en consequent te blijven. In zulke situaties is het heel begrijpelijk om extra hulp te zoeken.
Bij zorgen over de gezondheid of ontwikkeling van je kind is het altijd belangrijk om eerst contact op te nemen met het consultatiebureau of de huisarts. Zij kunnen met je meedenken, beoordelen of er aanvullend onderzoek nodig is en je zo nodig doorverwijzen. Twijfel je of iets nog binnen het normale hoort, dan kun je dat gewoon bespreken; je hoeft het niet eerst zelf op te lossen.
Voor ouders die vooral worstelen met structuur, gewoonten of het stap-voor-stap aanpakken van slaapproblemen, kan begeleiding door een van de beschikbare slaapcoaches helpend zijn. Een goede coach kijkt naar jullie hele situatie: het karakter van je kind, jullie gezin, opvoedstijl en eventuele medische aandachtspunten. Zo kun je een aanpak kiezen die zowel effectief als haalbaar en liefdevol voelt.