Wanneer je een kind krijgt, zijn er verschillende stappen en procedures die van belang zijn, zowel voor de geboorte als erna. Het erkennen van een kind is een belangrijke juridische stap die de band tussen ouder en kind vastlegt en gepaard gaat met rechten en plichten.
Erkenning van een kind vóór de geboorte
Het is mogelijk om een kind al vóór de geboorte te erkennen. Dit wordt ook wel 'de erkenning van de ongeboren vrucht' genoemd. Hiervoor is de aanwezigheid of schriftelijke toestemming van de aanstaande moeder vereist. Als de partner zwanger is van een meerling, geldt de erkenning voor alle kinderen waarvan zij op dat moment zwanger is. In de meeste gemeenten kan dit vanaf de zesde zwangerschapsmaand, maar het is raadzaam om dit bij de burgerlijke stand van je woonplaats te informeren. Voor een erkenning vóór de geboorte is een attest met de vermoedelijke bevallingsdatum nodig.
Erkenning van een kind tijdens of na de geboorte
Na de geboorte moet het kind aangegeven worden bij de gemeente waar het geboren is. Dit kan mondeling of schriftelijk gebeuren op de eerste werkdag volgend op de bevalling. Steeds meer ziekenhuizen bieden de mogelijkheid om de geboorteaangifte direct in het ziekenhuis te doen. De partner kan, na erkenning tijdens de zwangerschap, het kind na de geboorte alleen aangeven. Als de moeder nog niet in staat is om mee te gaan voor de aangifte, kan zij een schriftelijke toestemming geven. De erkenning kan ook plaatsvinden tijdens de aangifte van de geboorte, maar dit kan alleen in de gemeente waar de baby geboren is.
Een kind kan ook op een later moment erkend worden. Tot de leeftijd van 12 jaar is enkel de toestemming van de moeder nodig. Tussen 12 en 16 jaar is ook de toestemming van het kind vereist. Vanaf 16 jaar is enkel de toestemming van het kind zelf nodig. Indien de vader het kind wil erkennen en er wettelijke ouder van wil worden, kan dit met de toestemming van de moeder. De ambtenaar van de burgerlijke stand maakt een akte van erkenning op, wat gratis is. Voor een afschrift van deze akte zijn wel kosten verbonden.
Keuze van de voornaam en familienaam
De keuze van de voornaam is in principe vrij, maar de ambtenaar van de burgerlijke stand kan een naam weigeren indien deze aanleiding geeft tot verwarring of het kind en/of derden schaadt. Als ouder kun je vrij de familienaam kiezen voor pasgeborenen en adoptiekinderen. Deze vrije keuze geldt niet als je samen een meerderjarig kind hebt; alle gemeenschappelijke kinderen moeten dan dezelfde familienaam dragen. De naamsoverdracht wordt vastgelegd in de gemeente waar het kind geboren is en geldt voor alle gemeenschappelijke kinderen die nadien worden geboren.
Afstamming en ouderschap
De afstamming van moederszijde wordt vastgesteld door de vermelding van de naam van de moeder in de geboorteakte, wat verplicht is omdat anoniem bevallen in België onmogelijk is. Met de erkenning van je kind verklaar je dat er een band van vaderschap, moederschap of meemoederschap bestaat. Door erkenning krijg je dezelfde rechten en plichten ten opzichte van je kind als je partner. Een erkenning is niet altijd nodig; dit hangt af van de leeftijd van het kind en de omstandigheden.
Erkenning in het buitenland en internationale aspecten
Als je kind in het buitenland wordt geboren, kan erkenning plaatsvinden bij de lokale autoriteiten van dat land. Houd er rekening mee dat niet elke erkenning in het buitenland rechtsgeldig is in Nederland. Als je zelf in Nederland woont of de Nederlandse nationaliteit hebt en in het buitenland woont, kun je je kind ook in Nederland erkennen. Hiervoor ga je naar een gemeente in Nederland of machtig je iemand anders met een notarieel opgemaakte volmacht.
Bij het erkennen van een kind, met name wanneer er sprake is van internationale aspecten of wanneer een van de ouders geen Belgische nationaliteit heeft of niet in België is geboren, kunnen aanvullende documenten vereist zijn. Dit kan een bewijs van burgerlijke staat, een nationaliteitsbewijs, een bewijs van huidige verblijfplaats, de geboorteakte van de persoon die niet in België is geboren, en bij erkenningen na de geboorte, de geboorteakte van het kind omvatten. Indien documenten niet in een van de landstalen zijn opgesteld, is een vertaling door een beëdigd vertaler vereist. Soms kan een apostille of legalisatie nodig zijn.
Voorwaarden en documenten voor erkenning
Om een kind te erkennen, moet je aan een aantal voorwaarden voldoen. Zo moet je 16 jaar of ouder zijn. Afhankelijk van het moment van erkenning zijn verschillende documenten nodig:
- Altijd: Geldig identiteitsbewijs of paspoort (een verblijfskaart is geen identiteitsbewijs).
- Bij erkenning voor de geboorte: Attest met vermoedelijke bevallingsdatum.
- Bij erkenning na de geboorte: Geboorteakte van het kind.
Indien de erkenning plaatsvindt in een andere gemeente dan waar je woont of waar het kind geboren is, kan aanvullend bewijs van inschrijving of actuele verblijfplaats vereist zijn. In specifieke gevallen kan ook een bewijs van ongehuwde staat van de erkenner of de moeder gevraagd worden.
Ouderlijk gezag en specifieke situaties
Vanaf 1 januari 2023 wordt ouderlijk gezag automatisch geregeld op het moment van erkenning van je kind, zonder dat je apart gezag hoeft aan te vragen bij de rechtbank. Met het ouderlijk gezag kun je het vermogen van je kind beheren en rechtshandelingen in zijn of haar naam verrichten. Je bent dan ook automatisch voogd van je baby.
Voor homostellen gelden specifieke regels. Als twee vrouwen getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben, krijgt de duomoeder automatisch gezag als er geen vader is (bijvoorbeeld bij anonieme donor). Er moet dan nog een verklaring van juridisch ouderschap aangevraagd worden. Als de duomoeder niet getrouwd is met de biologische moeder of geen geregistreerd partnerschap heeft, moet de duomoeder het kind erkennen of adopteren.
Bij twee mannen ligt erkenning complexer, omdat er wettelijk maximaal twee juridische ouders zijn. De moeder krijgt automatisch gezag, dus slechts één van de twee mannen kan het kind erkennen. Na een rechterlijke beslissing kan de man ouderlijk gezag krijgen. Willen de mannen gezamenlijk gezag, dan kan de vader die het kind erkend heeft, het gezag aan de rechter overdragen. Na drie jaar alleen gezag kan een verzoek tot gezamenlijk gezag worden ingediend, mits de duovader minimaal één jaar voor het kind heeft gezorgd. Bij adoptie krijgen twee getrouwde mannen automatisch gezamenlijk gezag.
Procedure van erkenning
De procedure van erkenning verloopt in drie fasen:
- Aangifte en voorlegging documenten: Je doet aangifte en legt de vereiste documenten voor bij de burgerlijke stand.
- Opmaak akte: De ambtenaar van de burgerlijke stand maakt een akte van erkenning op.
- Acteren van de erkenning: De ambtenaar akteert de erkenning.
De ambtenaar van de burgerlijke stand moet de aangifte van erkenning opmaken binnen een maand na ontvangst van de documenten, met een mogelijke verlenging van twee maanden bij twijfel over de echtheid of geldigheid van documenten. De erkenner en de personen die toestemming moeten geven, moeten in principe aanwezig zijn bij het akteren van de erkenning.