Het zwangerschapsverlof, ook wel voorbevallingsrust genoemd, is een periode van verlof die vrouwelijke werknemers ontvangen tijdens hun zwangerschap. Na de bevalling gaat dit verlof over in bevallingsverlof of nabevallingsrust. De vrouwelijke werknemer heeft recht op zwangerschapsverlof vanaf zes weken voor de dag na de vermoedelijke datum van bevalling. Als de uitgerekende datum bijvoorbeeld op 1 juni valt, heeft zij recht op zwangerschapsverlof van 21 april tot en met 1 juni (42 dagen, 6 weken). Het zwangerschapsverlof duurt tot en met de dag van de bevalling. Bij een bevalling die later plaatsvindt dan verwacht, kan het zwangerschapsverlof langer duren dan zes weken. Bij een vroege bevalling kan het zwangerschapsverlof korter zijn dan vier weken.
Aansluitend aan het zwangerschapsverlof heeft de vrouw recht op bevallingsverlof. Het bevallingsverlof duurt minimaal tien weken. Is de periode van zwangerschapsverlof korter geweest dan zes weken, dan worden de gemiste weken toegevoegd aan het bevallingsverlof. Hierdoor is het totale verlof altijd minimaal zestien weken. Bij een late bevalling kan het totale verlof langer dan zestien weken duren: als er bijvoorbeeld zes weken zwangerschapsverlof gepland is, maar het kind wordt een week na de verwachte bevallingsdatum geboren, dan heeft het zwangerschapsverlof zeven weken geduurd; daarna volgt nog tien weken bevallingsverlof. De totale verlofperiode is dan dus zeventien weken. Als de vrouw na afloop van het bevallingsverlof medisch gezien nog niet tot werken in staat is, heeft zij na afloop van dat verlof recht op een uitkering krachtens de ziektewet. Deze materie wordt voornamelijk geregeld door de Gecoördineerde Wet van 14-07-1994 betreffende de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen (B.S. 27-08-1994). Tevens is er een Koninklijk Besluit met dezelfde titel en van dezelfde datum hieromtrent. Het betreft Titel V - Moederschapsverzekering, met name de artikelen 111 tot en met [artikelnummer].
De Vroege Geschiedenis van Zwangerschapsbescherming
De geschiedenis van zwangerschaps- en geboorteverlof in Nederland kent een lange ontwikkeling, waarbij de bescherming van werkende vrouwen centraal stond. Een opmerkelijk, zij het tragisch, medisch incident uit 1796 illustreert de uitdagingen van die tijd. Op woensdag 28 september 1796 begonnen bij Haasje Been de weeën. Dokter Kerbert, die de bevalling begeleidde, was huiverig voor een goede afloop. Zijn inwendig onderzoek wees erop dat een normale bevalling onwaarschijnlijk was. Na ruim veertien uur durende weeën haalde Kerbert zijn collega Pieter van der Smissen erbij voor advies. Samen concludeerden zij dat een keizersnede de enige optie was om het kind te redden. Echter, echtgenoot Jacob Dovis weigerde toestemming te geven voor deze risicovolle ingreep. Haasje werd op een uitgeklapte tafel gelegd en Kerbert maakte een insnijding van 24 centimeter. Opmerkelijk is dat Haasje de ingreep onderging zonder verdoving. Zij gaf geen krimp, maar overleefde de ingreep niet. Zij overleed twee dagen later, op 30 september. Het meisje daarentegen, liep het wel goed af.
In haar proefschrift Ziek, zwak of zwanger. Vrouwen en arbeidsongeschiktheid in Nederlandse sociale verzekeringen, 1890-1940, beschrijft Marian van der Klein hoe de bescherming van vrouwelijke werknemers soms averechts kon uitpakken. 'Dat de kraamverzekering van Nederlandse arbeidsters in de Ziektewet van 1929 werd geregeld is vele hedendaagse feministen een doorn in het oog: zwangerschap is geen ziekte,' schrijft Van der Klein. Toch had juist de vooroorlogse vrouwenbeweging zich sterk gemaakt voor deze wettelijke regeling. Het resultaat was indrukwekkend: in de Ziektewet werd bepaald dat vrouwen tijdens de zwangerschap 80 (indien ongetrouwd) tot 100 (indien getrouwd) procent van hun loon zouden krijgen doorbetaald. Als onbedoeld gevolg van deze wet werd de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt echter verzwakt.
De Introductie van de Ziektewet en Zwangerschapsverlof
In 1913 nam het Nederlandse parlement de Ziektewet aan, waarin voor het eerst betaald zwangerschapsverlof voor werkende vrouwen was opgenomen. Door veel onenigheid over de uitvoering en de kosten duurde het echter nog tot 1930 voordat de Ziektewet van kracht werd. Onderdeel van de Ziektewet was het recht op zwangerschapsverlof. De invoering van dit recht is mede te danken aan de inzet van verschillende vrouwenorganisaties en vrouwenrechtenactivisten. Zij streden voor betere arbeidsomstandigheden en meer bescherming van werkende vrouwen, die destijds vaak werden blootgesteld aan zware arbeid en risico's voor hun gezondheid en die van hun ongeboren kind.
De Ziektewet van 1929 verzekerde werkende vrouwen die in verwachting raakten tegen loonderving. Tegenwoordig gaat de FNV een stap verder en vindt dat alle kosten van het moederschap door de overheid moeten worden gecompenseerd. Toch zijn nog steeds veel bazen beducht voor de al dan niet latente kinderwens van hun vrouwelijke werknemers. Sommige werkgevers argumenteren dat het weinig zin heeft te investeren in de carrières van jonge vrouwelijke werknemers als zij na een paar jaren werken kiezen voor het moederschap. Dat kan worden ondervangen door regelingen te treffen die het vrouwen makkelijker maken hun werk te combineren met de zorg voor het gezin. Dan denk ik aan zaken als zorgverlof en voldoende kinderopvang. Volgens Tineke van der Kraan, directeur van de FNV Vrouwenbond, ligt in Nederland de overheid echter dwars. 'Die wil wel dat vrouwen meer buitenshuis werken, maar investeert bijvoorbeeld te weinig in crèches en overblijven op school.'
De Wet arbeid en zorg (WAZO) en de Ontwikkeling van Ouderschapsverlof
De Wet arbeid en zorg, beter bekend als de WAZO, heeft in de loop der jaren een behoorlijke verandering ondergaan. Vóór de invoering van de WAZO-regeling in 2001 waren er in Nederland verschillende regelingen die betrekking hadden op verlof bij zwangerschap, bevalling, adoptie en zorgtaken. De WAZO werd in 2001 door de toenmalige paarse coalitie onder leiding van premier Kok ingevoerd. Met de WAZO werd beoogd om de versnipperde regelingen te ondervangen in één samenhangende regeling die beter aansloot bij de behoeften van werknemers en werkgevers op het gebied van arbeid en zorg.
Op 1 december 2001 trad de wet arbeid en zorg (WAZO) in werking. Hierin waren twee betaalde geboorteverlofdagen voorzien. Voordat deze wet tot stand kwam, waren er wel regelingen opgenomen in verschillende CAO's. Op 17 juni 2007 (Vaderdag) diende Tweede Kamerlid Ineke van Gent (GroenLinks) een initiatiefwetsvoorstel in om het kraamverlof te verruimen van twee dagen naar twee weken. Volgens GroenLinks is de periode van twee dagen te kort voor de vader om zich aan het kind te hechten.
Animatie vóór de computer
Geboorteverlof en de Rol van de Partner
Geboorteverlof (ook wel partnerverlof, vaderschapsverlof of kraamverlof) is het recht op verlof vlak na de bevalling van de partner. Nederlandse werknemers hebben op grond van de Wet arbeid en zorg recht op vijf dagen geboorteverlof. De werkgever moet gedurende die vijf dagen het salaris doorbetalen. Het geboorteverlof moet opgenomen worden binnen vier weken na de bevalling. Naast het recht op geboorteverlof bestaat in Nederland recht op calamiteitenverlof en ander kort verzuimverlof voor de bevalling zelf en de aangifte van de geboorte.
Per 1 juli 2020 kunnen partners bovendien tot 5 weken aanvullend geboorteverlof opnemen. Zij krijgen dan een uitkering ter hoogte van 70% van hun dagloon tot maximaal 70% van het maximumdagloon. Het UWV betaalt deze weken verlof. De werknemer moet deze verlofweken opnemen binnen 6 maanden na de geboorte van het kind. Sinds de invoer van de Wet Invoering Extra Geboorteverlof (WIEG) zijn de uitgaven en de hoeveelheid aanvragen met betrekking tot de WAZO-uitkeringen flink toegenomen. In de WIEG wordt de partner voor het eerst meegenomen, wat zorgt voor een betere verdeling van de zorgtaken.
De Wet van 14 november 2018 tot wijziging van de Wet arbeid en zorg en enige andere wetten in verband met het geboorteverlof en het aanvullend geboorteverlof teneinde bij te dragen aan de ontwikkeling van de band tussen de partner van de moeder en het kind en tevens de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt te vergroten alsmede uitbreiding van het adoptie- en pleegzorgverlof (Wet invoering extra geboorteverlof) (WIEG) heeft het geboorteverlof per 1 januari 2019 uitgebreid van twee dagen naar vijf dagen. Ook is bepaald dat werknemers per 1 juli 2020 recht hebben op aanvullend geboorteverlof voor de duur van vijfmaal de wekelijkse arbeidsduur.
Op 23 februari 2010 stemde de commissie vrouwenrechten en gendergelijkheid van het Europese Parlement in met een richtlijn die 14 dagen vaderschapsverlof verplicht stelt. Op 21 oktober 2010 stemde ook het Europees Parlement in met de richtlijn. In december van datzelfde jaar wees de Raad van Ministers (waaronder Henk Kamp namens het Nederlandse kabinet-Rutte I) het voorstel echter af. Het Europees Parlement heeft op 4 april 2019 definitief ingestemd met EU-wetgeving waarin de partner recht heeft op minimaal tien dagen kraamverlof na de bevalling van zijn of haar vrouw. Werkgevers moeten over die periode minstens het loon betalen dat wordt uitgekeerd bij ziekte. Uiterlijk in april 2022 moet deze nieuwe richtlijn zijn ingevoerd door de Europese landen.
Huidige Discussies en Toekomstige Ontwikkelingen
Waar Nederland in 1930 nog een voorloper was op het gebied van zwangerschapsverlof, gaan er vandaag de dag steeds meer geluiden op dat Nederland wat achterblijft. Zo wordt bijvoorbeeld gepleit voor een uitbreiding van het betaalde ouderschapsverlof, om ouders meer mogelijkheden te bieden om werk en zorgtaken te combineren. Een aantal werkgevers probeert het goede voorbeeld te geven door eigen beleid te ontwikkelen rondom het zwangerschapsverlof. Het ligt in lijn der verwachting dat de overheid het zwangerschapsverlof blijft afstemmen en aanpassen op de wensen vanuit de samenleving.
tags: #zwangerschapsverlof #door #de #jaren #heen