Als u zwanger wilt worden of al in verwachting bent, is een gezonde voeding cruciaal. Hoewel de 'Voedingswijzer' normaal gesproken volstaat, is de inname van foliumzuur een belangrijk aandachtspunt. Dit essentiële nutriënt kan het risico op bepaalde afwijkingen bij uw kind aanzienlijk verkleinen.
Het Belang van Foliumzuur voor het Centrale Zenuwstelsel
In de eerste weken van een zwangerschap ontwikkelt zich bij het kind de aanleg voor het centrale zenuwstelsel. Dit proces, waaruit later de hersenen en het ruggenmerg voortkomen, is van vitaal belang. Een goed verloop voorkomt afwijkingen, bekend als neurale buisdefecten. Een van de meest bekende hiervan is een open ruggetje (spina bifida), wat kan leiden tot lichamelijke handicaps en een verstandelijke achterstand. Een andere ernstige afwijking is anencefalie, waarbij het kind zonder hersenen wordt geboren. Gelukkig is de kans op dergelijke afwijkingen klein. In Nederland wordt een neuraal buisdefect bij ongeveer 1 op de 2.600 levend geborenen vastgesteld.
Het gebruik van extra foliumzuur kan helpen om een deel van deze geboorteafwijkingen te voorkomen. Het is echter belangrijk te benadrukken dat foliumzuur geen garantie biedt voor een gezonde baby; andere factoren, waaronder erfelijke aanleg, spelen ook een rol.
Wat is Foliumzuur en Waar Vindt U Het?
Foliumzuur, ook wel bekend als vitamine B11, is een wateroplosbare vitamine die van nature voorkomt in verse groenten, fruit, aardappelen, peulvruchten, volkorenproducten en zuivel. Net als andere vitamines is het ook verkrijgbaar in tabletvorm. Bij een gezonde en gevarieerde voeding krijgt u normaal gesproken voldoende foliumzuur binnen. In Nederland zijn momenteel nog geen voedingsmiddelen op de markt die verrijkt zijn met extra foliumzuur, hoewel dit in het buitenland, zoals de Verenigde Staten, al wel het geval is.
De natuurlijke vorm van foliumzuur, ook wel folaat genoemd, wordt beter door het lichaam opgenomen dan de synthetische vorm die in supplementen wordt gebruikt. Echter, foliumzuur uit voeding gaat grotendeels verloren bij verhitting. Stomen of bereiden in de magnetron minimaliseert dit verlies, maar toch is het niet altijd mogelijk om de verhoogde behoefte aan foliumzuur enkel via voeding te dekken.
Aanbevelingen voor Foliumzuur Inname
Foliumzuur is aanbevolen voor alle vrouwen die zwanger willen worden en voor vrouwen die net zwanger zijn, zelfs als zij al gezonde kinderen hebben. Als u eerder een kind heeft gekregen met een neuraal buisdefect, loopt u een verhoogd risico en is het essentieel om dagelijks een hogere dosis foliumzuur te slikken. In zo'n geval is het raadzaam om vóór een volgende zwangerschap contact op te nemen met uw arts.
Bij andere risicofactoren voor het krijgen van een kind met een neuraal buisdefect, zoals suikerziekte bij de zwangere, gebruik van anti-epileptica tijdens de zwangerschap, of een familiegeschiedenis van open rug of schedel, is een hoge dosering foliumzuur niet altijd noodzakelijk. Raadpleeg hiervoor altijd uw arts.
Wanneer Beginnen met Foliumzuur?
Het is verstandig om al met extra foliumzuur te beginnen voordat u zwanger wordt. Bijvoorbeeld wanneer u stopt met het gebruik van voorbehoedsmiddelen omdat u een kinderwens heeft. Aangezien de exacte datum van bevruchting niet altijd te voorspellen is, komt het gebruik van foliumzuur het beste tot zijn recht als u hier minstens vier weken vóór de bevruchting mee begint. Zo zorgt u ervoor dat er voldoende foliumzuur in uw lichaam aanwezig is op het cruciale moment van de ontwikkeling van het ongeboren kind, met name de eerste 4 weken na de bevruchting.
Het advies is om dagelijks 400 microgram (µg) foliumzuur in te nemen zodra u een actieve kinderwens heeft en stopt met anticonceptie. Ook na een positieve zwangerschapstest dient u dagelijks 400 µg foliumzuur te blijven innemen gedurende de eerste drie maanden van de zwangerschap.
Vervolg Gebruik en Dosering
Ook als het niet meteen lukt om zwanger te raken, is het belangrijk om foliumzuur te blijven slikken. Het advies is om dit vol te houden tot acht weken na de bevruchting, wat overeenkomt met de eerste tien weken van de zwangerschap, gemeten vanaf de eerste dag van de laatste menstruatie. Hoewel de noodzaak na deze periode afneemt, zijn er geen risico's verbonden aan het langer doorgebruiken van foliumzuur.
De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid foliumzuur voor volwassenen is 300 microgram. Voor zwangere vrouwen adviseert de Gezondheidsraad dagelijks 400 microgram. Een hogere dosering kan worden voorgeschreven bij een verhoogd risico, zoals eerder genoemd. Het slikken van meer dan de aanbevolen hoeveelheid is niet schadelijk, maar ook niet nodig. Een teveel aan foliumzuur uit supplementen kan echter een tekort aan vitamine B12 maskeren, wat de opsporing van een B12-tekort kan bemoeilijken.
Waar Foliumzuursupplementen Verkrijgbaar Zijn
Foliumzuursupplementen van 0,4 tot 0,5 milligram zijn zonder recept verkrijgbaar bij de apotheek en drogisterij. Sommige multivitaminepreparaten bevatten ook foliumzuur. Het is aan te raden een vitaminepreparaat speciaal voor zwangeren te kiezen, omdat niet alle vitamines onschadelijk zijn; een teveel aan vitamine A kan bijvoorbeeld schadelijk zijn voor het ongeboren kind. Als u een multivitaminepreparaat speciaal voor zwangeren gebruikt, is een extra tablet met alleen foliumzuur doorgaans niet nodig.
Tabletten met een hogere dosis van 4-5 milligram worden alleen op recept verstrekt.
Verschillende Vormen van Foliumzuur: Foliumzuur vs. Folaat
Bij het kiezen van een foliumzuursupplement komt u vaak de termen 'folaat' en 'foliumzuur' tegen. Folaat is de natuurlijke, actieve vorm van vitamine B11, terwijl foliumzuur de synthetische vorm is die in supplementen wordt gebruikt. Folaat heeft een hogere biologische beschikbaarheid, wat betekent dat het beter door het lichaam wordt opgenomen. Hoewel het lichaam foliumzuur kan omzetten naar folaat, is deze omzetting niet altijd even efficiënt. Daarom wordt vaak aangeraden om te kiezen voor supplementen die folaat bevatten, met name de biologisch actieve vorm zoals Quatrefolic®.
Belangrijke Overwegingen bij Supplementen
Bij het kiezen van een foliumzuursupplement zijn er enkele punten waar u op kunt letten:
- Dosering: De aanbevolen dosering voor zwangere vrouwen is 400 µg per dag.
- Ingrediënten: Kies bij voorkeur voor supplementen met zo min mogelijk synthetische vul- en bindmiddelen.
- Vorm: Zuigtabletten kunnen een goede optie zijn voor een betere opname, hoewel ze vaak zoetstoffen bevatten. Tabletten kunnen soms moeilijker in te nemen zijn en maag- of darmklachten veroorzaken.
- Combinatie met andere vitamines: Een combinatie met vitamine B12 en vitamine B6 kan gunstig zijn, aangezien deze vitamines samenwerken in het lichaam en bijdragen aan de neurologische ontwikkeling.
Het is altijd raadzaam om advies in te winnen bij uw arts, vroedvrouw of apotheker over welk supplement het meest geschikt is voor uw persoonlijke situatie. Koop supplementen bij voorkeur bij gespecialiseerde winkels zoals apotheken, waar deskundig advies beschikbaar is, in plaats van bij drogisten of grootwarenhuizen waar de expertise mogelijk beperkter is.
Andere Belangrijke Voedingsstoffen tijdens de Zwangerschap
IJzer
Een voldoende gevarieerd voedingspatroon dekt doorgaans de behoefte aan ijzer. Een ijzertekort bij aanvang van de zwangerschap kan echter leiden tot bloedarmoede, wat zuurstoftekort voor de foetus kan veroorzaken en de groei en ontwikkeling kan verstoren. Uw gynaecoloog zal uw ijzerstatus controleren via bloedonderzoek en u adviseren indien nodig. IJzersupplementen mogen nooit zonder medische begeleiding worden ingenomen, aangezien ze bijwerkingen zoals constipatie kunnen veroorzaken.
Vetzuren (Omega-3)
Omega-3 vetzuren, zoals EPA en DHA, zijn essentieel voor de ontwikkeling van de baby en kunnen vroeggeboorten helpen voorkomen. Hoewel ze van nature in vette vis voorkomen, kan een supplement zinvol zijn als u minder dan één tot twee keer per week vis eet. Het voordeel van omega-3 supplementen tijdens de zwangerschap is echter nog niet volledig bewezen.
Multivitaminepreparaten
Hoewel een gezonde voeding de meeste benodigde voedingsstoffen levert, kunnen multivitaminepreparaten een aanvulling bieden bij onvoldoende inname of bij zwangerschapsbraken. Kies altijd voor preparaten die speciaal voor zwangere vrouwen zijn samengesteld, om een overschot aan potentieel schadelijke vitamines zoals vitamine A te vermijden.
Gezond Leven Rondom de Zwangerschap
Naast foliumzuur zijn er nog andere aspecten van een gezonde levensstijl die belangrijk zijn wanneer u zwanger wilt worden:
- Medicijngebruik: Bespreek uw medicijngebruik met uw arts en apotheker als u zwanger wilt worden. Soms kan de dosering worden aangepast of kan een veiliger alternatief worden voorgeschreven.
- Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA's): Bij een verhoogd risico op SOA's kan onderzoek worden gedaan naar de kans op het doorgeven van ziekten.
- Waterpokken: Als u geen waterpokken heeft gehad, is het belangrijk om besmetting te vermijden tijdens de zwangerschap, aangezien dit ernstige complicaties kan veroorzaken. Een vaccinatie kan worden overwogen.
- Reizen: Bij reizen naar gebieden met malaria, dient u de nodige voorzorgsmaatregelen te nemen.
- Alcohol, Drugs en Roken: Het gebruik van alcohol, wiet, hasj en andere drugs kan ernstige problemen veroorzaken tijdens de zwangerschap.
Het is aan te raden om al te beginnen met gezonde gewoonten voordat u stopt met voorbehoedsmiddelen, aangezien de eerste weken van de zwangerschap cruciaal zijn voor de ontwikkeling van uw kind. Uw huisarts, vroedvrouw of gynaecoloog kan u hierbij verder adviseren.