De allereerste schooldag is een langverwachte, maar vaak ook vermoeiende en voor veel ouders zenuwslopende gebeurtenis. Het is een belangrijke mijlpaal voor je peuter, waar je samen naartoe leeft. De wereld van je peuter wordt een stuk groter met alles wat nieuw is: de juf of meester, de omgeving, de vriendjes, het speelgoed, maar vooral ook de routine en het dagritme.
Het is belangrijk om zowel jezelf als je kind de tijd te geven om te wennen. Neem samen de tijd om die eerste dag voor te bereiden. Juf Elly, die al veel peuters in haar klasje mocht verwelkomen, deelt graag tips voor een warme en vlotte start.
Voorbereiding op School
Een peuter die voor het eerst naar school gaat, zal in de klas veel ontdekken. Toch is het geen slecht idee om ook thuis al die eerste schooldag ter sprake te brengen. Vertel over school en maak duidelijk dat kindjes naar de klas gaan zonder mama en papa. Hoewel het lijkt alsof ze gisteren nog in de wieg lagen en straks flink met een gevulde boekentas de schoolpoort doorstappen, zijn 'instappertjes' nog klein.
‘Ook in de peuterklas zetten we al volop in op zelfredzaamheid’, zegt juf Elly. ‘Zelf de jas uitdoen en aan de kapstok hangen, zelf de broek naar beneden doen, zelf de brooddoos of de drinkfles openen… laat het hen thuis maar zelf doen.’ Toon het goed voor, doe het eerst samen en laat hen dan alleen proberen. Dat het niet meteen lukt, is niet erg; dat hoort bij het leren.
Thuis al eens samen de boekentas vullen, de jas aantrekken met de gekende jassentruc, de brooddoos openen of je peuter bij je nemen om een boekje te lezen, kan helpen om de overgang voor je peuter iets vlotter te laten verlopen. ‘Voorlezen is sowieso een goed idee’, zegt juf Elly. Geregeld samen lezen helpt hun woordenschat uit te breiden en leert kleine kinderen ook luisteren, wat ze op school ook zullen leren.
Zorg ervoor dat je peuter zijn of haar naam al goed kent. Het lijkt evident, maar in de klas is het voor de juf of meester handig wanneer de peuter reageert wanneer hij zijn naam hoort.
Structuur en Routine
School biedt structuur, wat vaak goed is voor jonge kinderen. Na een langere vakantieperiode is het voor iedereen weer aanpassen. Een regelmatig slaapritme zorgt voor een frissere start. Het aftellen naar school kan je kind extra spanning en druk geven. Een weekkalender thuis na de schoolstart kan een goed idee zijn.
De schoolstart is het begin van een boeiende ontdekkingstocht, maar ook weer een les in loslaten. Plan genoeg tijd in om hier samen naartoe te leven. Gebruik die tijd ook om te observeren wat je kindje al kan. Handen wassen, broekje naar beneden doen… geef het lijstje met wat je kindje al kan en nog niet kan, gerust aan de juf of meester.
Lukken bepaalde dingen nog niet, of is je kindje nog niet volledig zindelijk, zeg je peuter duidelijk dat dat helemaal niet erg is. Elk kind ontwikkelt op zijn eigen tempo. In de klas krijgen ze straks alle tijd om te groeien.
Toelatingsvoorwaarden en Instapdata
De toelatingsvoorwaarden bepalen of een kleuter mag starten in het gewoon kleuteronderwijs. De leeftijd is daarbij belangrijk: kleuters mogen starten vanaf 2,5 jaar. Voor 5-jarigen is er leerplicht.
Instapdatum tussen 2,5 en 3 jaar
Als een kind tussen 2,5 en 3 jaar is, mag het naar de kleuterklas in het gewoon onderwijs op:
- De 1ste schooldag na elke schoolvakantie: na de zomer-, herfst-, kerst-, krokus- en paasvakantie
- De 1ste schooldag van februari
- De 1ste schooldag na Hemelvaartsdag
Wordt het kind 2,5 jaar op een instapdatum, dan mag het al vanaf die dag naar school. Een school kan kiezen voor een instapklasje voor kleuters tussen 2,5 en 3 jaar of één klas voor kleuters van 2,5 jaar en ouder. Je krijgt altijd de eerstvolgende instapdatum op het moment van de berekening.
Voorbeelden:
- Als je kind 2,5 jaar is op de dinsdag na de krokusvakantie, mag het pas starten op de 1ste schooldag na de paasvakantie. Op de 1ste schooldag na de krokusvakantie is je kind nog niet oud genoeg.
- Is de 1ste schooldag na de zomervakantie maandag 2 september? Dan mag je kind starten als het ten laatste op die datum 2,5 jaar is. Wordt je kind pas 2,5 jaar op dinsdag 3 september? Dan mag het starten op de 1ste schooldag na de herfstvakantie.
Vanaf 3 jaar
Zodra het kind 3 jaar oud is, mag het op elke schooldag starten in de kleuterklas.
Langer in het Kleuteronderwijs Blijven
Soms is een kind nog niet klaar om naar het lager onderwijs te gaan. Een kind dat 6 jaar wordt vóór 1 januari van het lopende schooljaar, kan nog 1 schooljaar gewoon kleuteronderwijs volgen. 7-jarigen kunnen geen gewoon kleuteronderwijs meer volgen.
Kind van 6 nog niet klaar voor lager onderwijs
Sommige kinderen zijn nog niet klaar voor het lager onderwijs. Ze moeten eerst bepaalde kennis, vaardigheden en attitude leren om te starten met lezen, schrijven en rekenen. Dit betekent ‘schoolrijp zijn’. Als het kind een aantal vaardigheden nog niet genoeg kan, is dat geen reden tot paniek. Het is wel belangrijk om signalen serieus te nemen en erover te spreken met de leraar. Contacteer het centrum voor leerlingenbegeleiding (CLB) bij vragen en twijfels over de overstap naar het 1ste leerjaar. Het CLB bekijkt dan samen wat er nodig is.
Advies om langer kleuteronderwijs te volgen
De klassenraad kan adviseren om het kind langer in de kleuterklas te houden. Het advies is niet bindend: ouders beslissen zelf of ze het advies opvolgen. De school geeft dit advies in het belang van het kind. Bespreek de redenen met de kleuteronderwijzer, zodat je een goede beslissing kunt nemen. Als een kind langer in de kleuterklas blijft, moet het elke schooldag aanwezig zijn. Vindt de klassenraad dat het kind klaar is voor de lagere school? Dan mogen ouders toch beslissen om het kind nog langer in de kleuterklas te houden.
Eerste schooldag | Terug naar school | Verhalen voor kleuters
Praktische Tips voor een Vlotte Start
De eerste schooldag kan zowel voor ouders als kinderen spannend zijn. Hier zijn enkele praktische tips:
- Vooraf een kijkje nemen: Als de mogelijkheid er is, ga dan vooraf een kijkje nemen in de klas en maak kennis met de juf of meester. Veel scholen organiseren op het einde van de vakantie een 'kijkdag'.
- Praten over school: Praat op voorhand over het klasgebeuren, maar niet té veel. Vertel je kind wat er allemaal gebeurt en wanneer je 'terug' komt. Dit is erg belangrijk voor je zoon of dochter.
- De daglijn begrijpen: Als je de daglijn kent, kun je aan de hand daarvan aan je kind vertellen wanneer je komt (bv.: na de speeltijd zitten de kindjes nog even in de kring voor een spelletje en dan komen de mama's en de papa's).
- Schooltas samenstellen: Maak de schooltas/boekentas van je kind samen. Zo weet je kind wat hij of zij bij zich heeft. Zorg voor iets van herkenning, zoals een etiketje met de naam, een herkenbaar figuurtje op de brooddoos, een sleutelhanger aan de boekentas of een kaartje met zijn foto.
- Aangepaste schooltas: Kies een schooltas van het juiste formaat, met een gemakkelijke sluiting (velcro of ritssluiting). Let ook op het gewicht van de tas.
- Fruit en drank: Als je kind fruit mee naar school neemt, snijd het dan vooraf in hapklare stukjes. Geef dingen mee die je kind lust. Zorg voor een degelijke drinkfles met een sluiting die je kind zelf kan hanteren.
- Reservekleedjes: Handig voor als er een 'ongelukje' gebeurt.
Het Afscheid
Elke school heeft zijn eigen gewoonten rond het afscheid nemen. Sommige kinderen stappen zonder twijfel de klas binnen, anderen klampen zich angstig vast aan papa of mama, en weer anderen beginnen al te huilen aan de schoolpoort. Je kind moet vertrouwen ontwikkelen in de juf of meester, zich 'thuis' leren voelen in de klas en ervaren dat het 'leuk' is op school.
Maak het afscheid zo kort mogelijk, maar neem wel duidelijk afscheid. Sluip niet langzaam weg. Te lang blijven staan maakt het vaak moeilijker. Bij groot verdriet is de juf of meester er om hen op te vangen. Heel vaak is het verdriet na korte tijd voorbij.
Het kan zijn dat de eerste schooldag zonder tranen verloopt en je je kind de tweede dag huilend naar school moet slepen. Dat is normaal, nu weet je kind wat er gaat komen. Hier is het erg belangrijk dat je kind weet wat er gaat komen en dat je terugkomt.
Soms helpt het om iets vertrouwds mee te geven met je kind, zoals een knuffeldoekje of een popje. Informeer even bij de klasleerkracht wat er mogelijk is.
Na een Zware Schooldag
Je kijkt uit naar het moment dat je je kind mag gaan halen. Vaak krijg je op de vraag 'Wat heb je allemaal gedaan vandaag?' het antwoord 'Niets' of 'Gespeeld'. Je kind heeft zoveel indrukken opgedaan en is waarschijnlijk moe, waardoor hij of zij niet veel meer wil vertellen. Dring dan niet verder aan; doorheen de eerste weken zul je wel meer en meer te weten komen over het klasgebeuren.
Misschien was de eerste schooldag niet zo'n fijne ervaring, geef het een kans. Soms moet je even doorbijten en volhouden. Niet elk kind went zo gemakkelijk aan een nieuwe situatie. Praat er zeker over met de juf of meester.
Enorme Verandering en Wennen
Voor het eerst naar school gaan is voor je kind een enorme verandering. Geef je kind de tijd om hieraan te wennen. Geef er genoeg aandacht aan. Het kan zijn dat je kind dat altijd zo goed doorsliep nu plots 's nachts wakker wordt of moeilijker inslaapt. Ook dat is niet abnormaal. Je kind heeft heel wat te verwerken, maar hier went het wel aan.
Als je de mogelijkheid hebt om sommige 'rustmomenten' in te bouwen voor je kind is dit zeker zinvol (bv. woensdagnamiddag thuis blijven of in de namiddag een grootouder die je kleintje ophaalt). Zeker in de winterperiodes is dit aan te raden, de speelplaatsmomenten zijn soms voor de jongste kleuters het lastigst, als ze dan eens een middagje thuis kunnen zijn is dit voor hen zeker goed!
Elk kind zal het schoolgebeuren op zijn eigen manier beleven. Geef je kind tijd en ruimte om te groeien. Je kind krijgt er vaardigheden (taalverwerving, sociale vaardigheden, motorische ontwikkeling, zelfredzaamheid...) en de eerste wereldverkennende inhouden aangeboden. Probeer je kind met regelmaat naar school te laten komen.
Inschrijven in het Kleuteronderwijs
Het moment waarop je je kind mag inschrijven, hangt af van kleuterschool tot kleuterschool. Je kunt best ruim op tijd informeren naar de inschrijvingsprocedure in de school van je keuze, al rond de leeftijd van 9 à 12 maanden. Sommige scholen maken gebruik van een gemeentelijk of regionaal inschrijvingsplatform, met specifieke data en stappen. Vaak wordt er voorrang gegeven aan kinderen van het personeel of broers en zussen van kinderen die al ingeschreven zijn op de school.
Aarzel niet om tijdig te informeren naar het pedagogisch project van de school van je keuze, zodat je kunt nagaan of dit aansluit bij je eigen waarden en visie. Bij de inschrijving zul je het schoolreglement moeten ondertekenen, waarin gegevens staan zoals de schooluren, buitenschoolse opvang, leefregels, pedagogische visie, regels rond afwezigheden, maaltijden en schooluitstappen.
Regionale Weetjes en Instapdata
Kinderen mogen in België vanaf 2,5 jaar naar school en zijn pas vanaf 5 jaar werkelijk schoolplichtig. In de Nederlandstalige scholen in Brussel en Vlaanderen zijn er jaarlijks 7 instapdata naar de 1ste kleuterklas:
- De 1ste schooldag na elke schoolvakantie: zomer-, herfst-, kerst-, krokus- en paasvakantie
- De 1ste schooldag van februari
- De 1ste schooldag na Hemelvaartsdag
Kinderen van 3 jaar kunnen elke schooldag starten in de kleuterklas en zijn niet meer afhankelijk van de officiële instapdata.
In het buitengewoon kleuteronderwijs zijn er geen instapdata. Om je kind in te schrijven heb je een verslag nodig waarin vermeld wordt welk type buitengewoon onderwijs jouw kleuter nodig heeft.
Zindelijkheid is momenteel nog geen vereiste om te starten in het kleuteronderwijs, maar wordt wel aangemoedigd, dit in samenwerking met de ouders.
De kleuters die tussen 2,5 jaar en 3 jaar met school starten, worden meestal opgevangen in een onthaalklas of instapklas. In deze klassen wordt de juf voor sommige taken geholpen door een kinderverzorgster. Sommige scholen kiezen er voor om de onthaalklas te mengen met een andere klas, zodat de kleinere kinderen gestimuleerd worden door de grotere kinderen en de werklast verdeeld wordt over verschillende juffen.
Gaat je kindje pas vanaf 5 jaar naar school? De lagere school gaat na of je kind minstens 290 halve dagen aanwezig was in een Nederlandstalige kleuterschool. Zo niet, zal de klassenraad beslissen of je kind een bijkomend jaar kleuteronderwijs moet volgen.
De Franstalige scholen in Brussel en Wallonië daarentegen, hebben geen vaste instapdagen zoals dit in het Nederlandstalig onderwijs het geval is. Bepaalde scholen verkiezen de eerste schooldag na een schoolvakantie, terwijl andere scholen de kleuters verwelkomen vanaf de dag dat ze 2,5 jaar zijn. Wettelijk bestaat er echter één uitzondering: kinderen geboren in maart mogen starten in september, ook al zijn ze op 1 september nog geen 2 jaar en zes maanden oud.
Kleuteronderwijs voor 5 jaar is in België geen verplichting, maar wordt steeds meer aangemoedigd. Kinderen leren er al spelend meer dan je denkt, van sociale en verbale vaardigheden tot motoriek. Als je kleuter naar school gaat, is het belangrijk dat hij of zij zoveel mogelijk aanwezig is en deelneemt aan de activiteiten.
Drempels voor de Kleuterschool
Sommige ouders aarzelen om hun peuter (regelmatig) naar school te sturen, bijvoorbeeld uit angst dat hun kind er niet goed verzorgd zal worden, omdat ze geen Nederlands spreken, of omdat ze niet weten hoe belangrijk kleuteronderwijs is. Er zijn tips om deze ouders te ondersteunen:
- Fysieke zorg: Laat ouders hun kind ’s ochtends in de klas afzetten. Voorzie een slaaphoekje en geef uitleg over het zindelijkheidsbeleid. Een aparte plek voor kleuters op de speelplaats is ook een goed idee.
- Ervaren leerkrachten: Zet een meer ervaren leraar in het instapjaar en coach beginnende leraren in de instapklas in omgaan met ouders en inzicht in de thuissituatie van kinderen. De kleuterjuf of -meester is immers de spilfiguur om het vertrouwen van de ouders in de school te vergroten.
- Toegankelijkheid: Zorg ervoor dat ouders de juf of meester van hun kind en de directeur kunnen aanspreken aan de schoolpoort. Regelmatig persoonlijk contact is het meest efficiënt om ouders te betrekken bij de school.
- Rekening houden met leefwereld: Houd rekening met de leefwereld van de ouders door bijvoorbeeld op bepaalde tijdstippen een tolk te voorzien op school, cultuurverschillen te verkleinen door te zorgen voor een diverse ouderraad, thuistaalprojecten te organiseren.
- Informatievoorziening: Geef ouders bij de inschrijving van hun kind het gratis pakket ‘Voor het eerst naar school. Tips en weetjes voor ouders en hun kleuters’ mee. Je kan er ook een vertaalfiche (in 13 talen) bijstoppen.
Voor zowel je kind als jezelf kunnen de eerste dagen op school spannend aanvoelen. Alles is nieuw: de omgeving, het ritme, nieuwe gewoontes thuis voor en na school. Het is normaal dat deze overstap wat veranderingen met zich meebrengt, zoals moeilijker slapen en druk gedrag. Geef een lievelingsknuffel mee om op moeilijke momenten troost te bieden.
Stel niet te veel vragen als je kind moe en prikkelbaar thuiskomt. De meeste problemen gaan vanzelf over. Praat bij ongerustheid met de leerkracht. Laat je kind met regelmaat naar school gaan, zodat het zich niet telkens opnieuw hoeft aan te passen aan het ritme, de afspraken en de klasgenootjes. De kleuterschool is de ideale basis voor een goede start in de lagere school.