Het moment waarop je besluit te stoppen met borstvoeding geven aan je baby is een persoonlijke keuze, en er is geen pasklaar antwoord op de vraag wanneer het 'juiste' moment is. Verschillende factoren spelen hierbij een rol, waaronder de aanbevelingen van gezondheidsorganisaties, de ontwikkeling van je baby en je eigen gevoel.
Aanbevelingen van gezondheidsorganisaties
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en andere gezondheidsinstanties adviseren om baby's de eerste zes maanden uitsluitend met moedermelk te voeden. Na deze periode wordt aangeraden om borstvoeding te blijven geven in combinatie met aanvullende voeding, tot de leeftijd van minimaal twee jaar. Moedermelk is niet alleen voedzaam, maar fungeert ook als een natuurlijk troostmiddel en bevat belangrijke immuniteitverhogende bestanddelen die toenemen wanneer je kind ziek is.
Sommige antropologen suggereren dat de natuurlijke leeftijd om te stoppen met borstvoeding zelfs hoger ligt dan twee jaar, mogelijk tussen de twee en zeven jaar, gebaseerd op factoren zoals de ontwikkeling van tanden en lichaamsgewicht.
Het proces van spenen
Spenen is het proces waarbij je de borstvoeding geleidelijk afbouwt en vervangt door andere voedingen en dranken. Idealiter begin je hiermee rond de leeftijd van zes maanden, wanneer je baby naast moedermelk ook vaste voeding krijgt.
Na zes maanden heeft je baby behoefte aan hogere niveaus van bepaalde voedingsstoffen, zoals ijzer, zink, vitamine B en D, die niet uitsluitend uit moedermelk of eigen reserves gehaald kunnen worden. Vaste voeding dient in het begin echter als een aanvulling, waarbij moedermelk nog steeds de belangrijkste bron van voedingsstoffen blijft. Zelfs tussen 11 en 16 maanden kan de helft van de dagelijkse calorie-inname van je baby nog steeds uit melk bestaan.
Het is belangrijk te onthouden dat moedermelk, ongeacht de leeftijd van je baby, een uitstekende bron van voeding blijft. De beslissing om te stoppen met borstvoeding is aan jou als moeder; laat je hierbij niet onder druk zetten door de meningen van anderen.
Geleidelijk afbouwen: waarom en hoe?
Het is sterk aan te raden om geleidelijk te stoppen met borstvoeding. Abrupt stoppen kan leiden tot stuwing, verstopte melkklieren of mastitis. Bovendien vormt het een te grote verandering voor het spijsverterings- en immuunsysteem van je baby, en kan het emotioneel belastend zijn voor zowel moeder als kind.
Strategieën voor geleidelijk afbouwen
- Vervang één voeding per dag: Begin met het vervangen van één borstvoeding door een flesje kunstvoeding of, indien de baby ouder is dan zes maanden, een vaste maaltijd. Het is aan te raden om hiervoor een voeding midden op de dag te kiezen en, indien mogelijk, iemand anders de fles te laten geven om de associatie met de moeder te doorbreken.
- Lichaam aanpassen: Geef je lichaam enkele dagen de tijd om zich aan te passen aan de verminderde melkproductie. Als je borsten vol en gevoelig aanvoelen, kun je een kleine hoeveelheid melk afkolven om het ongemak te verlichten, zonder de productie te stimuleren.
- Herhaal het proces: Zodra je lichaam gewend is aan het nieuwe volume, kun je dagelijks één borstvoedingsbeurt minder geven, totdat je volledig gestopt bent.
Sommige moeders kiezen ervoor om gedeeltelijk te spenen, waarbij slechts enkele voedingen worden vervangen door kunstvoeding, om zo de intimiteit en gezondheidsvoordelen van borstvoeding te behouden.
Wanneer stoppen met borstvoeding na zes maanden?
Na de introductie van vaste voeding rond zes maanden, zal je baby waarschijnlijk vanzelf minder gaan drinken aan de borst. Binnen een jaar drinken veel baby's nog maar enkele keren per dag aan de borst, aangevuld met maaltijden en snacks.
Als je de borstvoeding verder wilt afbouwen, kun je dit geleidelijk doen door één voedingsbeurt per keer te laten vallen en je baby opvolgmelk aan te bieden (indien jonger dan 12 maanden). Koemelk mag pas na de leeftijd van één jaar gegeven worden.
Er zijn verschillende manieren om je baby af te leiden van de verandering. Je kunt bijvoorbeeld een drankje en een snack aanbieden, je dagelijkse routine aanpassen, een spelletje spelen of een voedingsmoment vervangen door knuffeltijd. Het kan zijn dat je baby meer tijd nodig heeft om aan de verandering te wennen, maar geduld is hierbij essentieel.
Natuurlijk spenen: het tempo van de baby
Als je ervoor kiest om je peuter zelf het tempo te laten bepalen, staat dit bekend als spenen geleid door de baby of natuurlijke speenleeftijd. Dit proces verloopt vaak langzaam en geleidelijk. Je baby zal korter en minder vaak aan de borst drinken, en sommige kinderen verliezen na verloop van tijd simpelweg hun interesse.
In dit scenario heeft je lichaam voldoende tijd om zich aan te passen, waardoor stuwing waarschijnlijk uitblijft. Emotioneel kan het echter een uitdaging zijn, dus zorg voor voldoende knuffeltijd en momenten van verbinding.
Stoppen met borstvoeding om medische redenen of bij snelle terugkeer naar werk
Soms is het nodig om sneller met borstvoeding te stoppen, bijvoorbeeld om medische redenen of vanwege een scheiding van jou en je baby. In dergelijke gevallen is het belangrijk om melk af te kolven om stuwing te voorkomen. Gebruik hiervoor een borstkolf of kolf handmatig, maar kolf alleen genoeg om het ongemak te verlichten.
Je lichaam zal zich na verloop van tijd aanpassen aan de verminderde productie. Het stofje feedback inhibitor of lactation (FIL) in moedermelk geeft aan je lichaam door dat de productie verlaagd moet worden. Het kan enkele dagen tot weken duren voordat de borsten zich volledig hebben aangepast.
Pijn kan verlicht worden met paracetamol of ibuprofen (raadpleeg hiervoor altijd een zorgprofessional). Bij plotseling stoppen, bijvoorbeeld door medicijngebruik, kan het afkolven helpen om de melkproductie geleidelijk te laten stoppen.
Borstvoeding tijdens een nieuwe zwangerschap
Borstvoeding kan als een natuurlijk anticonceptiemiddel werken, maar biedt geen garantie. Het is mogelijk om zwanger te raken terwijl je nog borstvoeding geeft. Zwangere vrouwen die borstvoeding geven, kunnen ervoor kiezen om twee kinderen van verschillende leeftijden tegelijkertijd borstvoeding te geven. Je lichaam zal melk produceren om aan de behoeften van beide kinderen te voldoen.
Veranderingen in de samenstelling van moedermelk tijdens de zwangerschap kunnen ervoor zorgen dat je oudere kind minder interesse toont voor de borst. Als je kind jonger is dan een jaar wanneer je begint met spenen, is het belangrijk om de gewichtstoename in de gaten te houden. Raadpleeg een zorgprofessional voor advies, vooral bij eerdere vroeggeboorten, miskramen of bloedingen.
Laatste overwegingen bij het stoppen met borstvoeding
Ongeacht het moment en de methode die je kiest om te stoppen met borstvoeding, wees lief voor jezelf en je baby. Het is een grote fysieke, hormonale en emotionele verandering voor jullie beiden.
Het leren drinken uit een fles of beker, en het wennen aan nieuwe voedingen en smaken, kan tijd kosten. Uiteindelijk zal elk kind eraan wennen. Bouw je melkproductie zorgvuldig af en vervang de intieme momenten van borstvoeding door veel knuffels en aandacht.
Als je twijfelt of hulp nodig hebt bij het afbouwen, vraag dan advies aan je verpleegkundige, vroedvrouw of lactatiekundige. Zij kunnen je begeleiden bij het maken van een persoonlijk afbouwschema.