Wanneer je na een zwangerschap weer vruchtbaar wordt en wanneer je eisprong plaatsvindt, is een veelgestelde vraag voor vrouwen die opnieuw zwanger willen worden of juist een nieuwe zwangerschap willen voorkomen. Het herstel van de menstruatiecyclus na de bevalling is een complex proces dat door verschillende factoren wordt beïnvloed, met name borstvoeding.
De menstruatiecyclus na de bevalling
Na de bevalling ondergaat het lichaam een periode van herstel. Direct na de geboorte treedt er bloedverlies op, bekend als lochia. Dit bloedverlies, dat kan aanhouden tot zes weken na de bevalling, bestaat uit bloed, baarmoederslijmvlies en afvalstoffen. De lochia is geen menstruatie, maar een natuurlijk onderdeel van het herstelproces van de baarmoeder.
De terugkeer van de menstruatiecyclus, en daarmee de eisprong, varieert sterk per vrouw. Dit is afhankelijk van factoren zoals de keuze voor borstvoeding of flesvoeding, en individuele hormonale reacties.
Borstvoeding en de eisprong
Wanneer een vrouw borstvoeding geeft, speelt het hormoon prolactine een belangrijke rol. Prolactine onderdrukt de aanmaak van hormonen die nodig zijn voor de rijping van een eicel en de ovulatie. Hierdoor kan de menstruatiecyclus uitblijven zolang exclusief borstvoeding wordt gegeven. In sommige gevallen kan de menstruatie zelfs pas na een jaar of langer terugkeren, of pas na het stoppen met (nacht)voedingen.
Gemiddeld wordt aangenomen dat vrouwen die borstvoeding geven zo'n vier tot zes maanden na de bevalling weer ongesteld worden. Dit valt vaak samen met de introductie van vaste voeding en langere slaapperiode van de baby, waardoor de behoefte aan borstvoeding afneemt en de prolactinespiegel daalt.
Ondanks de onderdrukkende werking van prolactine, is borstvoeding geen 100% betrouwbare anticonceptiemethode. Er is een kleine kans (ongeveer 2%) dat vrouwen die volledig borstvoeding geven toch zwanger raken. Dit is met name het geval wanneer de baby langer doorslaapt of wanneer er minder vaak gevoed wordt.
Flesvoeding en de eisprong
Als je flesvoeding geeft, zal de menstruatiecyclus sneller op gang komen. Zonder de stimulans voor prolactineproductie zal de hormoonhuishouding sneller terugkeren naar de pre-zwangerschapsstatus. Hierdoor kan de menstruatie al vijf tot zes weken na de bevalling optreden. Als je de eerste maanden na de bevalling zowel fles- als borstvoeding geeft, kan de menstruatie langer uitblijven, mogelijk twee tot drie maanden.
Vruchtbaarheid na de bevalling
Het is cruciaal om te begrijpen dat de eisprong plaatsvindt voordat de eerste menstruatie na de bevalling optreedt. Dit betekent dat je vruchtbaar bent vanaf het moment van de eerste eisprong, zelfs als je nog niet ongesteld bent geweest.
Een eisprong kan al vier tot zes weken na de bevalling plaatsvinden, ongeacht of je borstvoeding geeft of niet. Zonder anticonceptie bestaat de kans op een nieuwe zwangerschap dus al voordat je je eerste menstruatie na de bevalling hebt gehad.
Wanneer ben je weer vruchtbaar?
- Zonder borstvoeding: Je kunt al 4 tot 6 weken na de bevalling weer vruchtbaar zijn, met een eisprong die ongeveer 2 weken daarvoor plaatsvindt.
- Met borstvoeding: De vruchtbaarheid wordt langer onderdrukt, maar kan alsnog optreden, zeker wanneer de voedingen minder frequent worden of de baby vaste voeding gaat eten. De eisprong kan plaatsvinden voordat de eerste menstruatie optreedt, zelfs tot 6 maanden na de bevalling of langer.
Het is daarom sterk aan te raden om anticonceptie te overwegen, zelfs als je nog niet ongesteld bent geworden of borstvoeding geeft, als je niet direct weer zwanger wilt worden.
Anticonceptie na de bevalling
Het kiezen van de juiste anticonceptiemethode na de bevalling is belangrijk. Overleg met je verloskundige of huisarts over de mogelijkheden:
- Pil: Er zijn speciale pillen (zonder oestrogenen) die veilig gebruikt kunnen worden tijdens borstvoeding, vaak al vanaf 3 weken na de bevalling.
- Spiraaltje: Een spiraaltje (koper of hormonaal) kan meestal na 4 tot 6 weken na een vaginale bevalling worden geplaatst, wanneer de baarmoeder weer op normale grootte is.
- Condooms: Een veilige en direct beschikbare optie.
- Andere methoden: Zoals een anticonceptiestaafje of diafragma.
Bij een geplande keizersnede kan soms al voor het hechten een spiraaltje worden geplaatst.
Invloed van zwangerschap, miskraam of abortus op de vruchtbaarheid
Na een miskraam of abortus kan de menstruatiecyclus zich ook weer snel herstellen. De meeste vrouwen worden binnen 4 tot 6 weken weer ongesteld, met een eisprong ongeveer 14 dagen daarvoor. Dit betekent dat vruchtbaarheid binnen 2 tot 4 weken na een miskraam of abortus al kan terugkeren.
Hoewel er geen medische noodzaak is om te wachten met zwanger worden na een miskraam of abortus (tenzij er medische redenen zijn), wordt geadviseerd om te wachten met seks tot het bloedverlies gestopt is om infectie te voorkomen. Sommige vrouwen kiezen ervoor om te wachten tot de eerste menstruatie om hun cyclus beter te kunnen volgen.
Factoren die de vruchtbaarheid beïnvloeden
Naast de hormonale veranderingen na een zwangerschap, kunnen ook andere factoren de vruchtbaarheid beïnvloeden:
- Leeftijd: Vanaf ongeveer 35 jaar kan de vruchtbaarheid afnemen.
- Voeding: Een gezond dieet en supplementen zoals foliumzuur en vitamine D zijn belangrijk.
- Gewicht: Zowel ondergewicht als overgewicht kan de vruchtbaarheid beïnvloeden.
- Alcohol, roken en drugs: Deze middelen kunnen de vruchtbaarheid verminderen en de kans op complicaties vergroten.
- Stress: Langdurige stress kan de menstruatiecyclus verstoren.
- Werkomgeving: Blootstelling aan schadelijke stoffen of zwaar lichamelijk werk kan invloed hebben.
- Ziekte: Aandoeningen zoals PCOS en endometriose kunnen de vruchtbaarheid beïnvloeden.
- Medicijngebruik: Sommige medicijnen kunnen de vruchtbaarheid verminderen of schadelijk zijn tijdens de zwangerschap.
- Afwijkingen aan de geslachtsorganen: Structurele afwijkingen kunnen het zwanger worden bemoeilijken.
- Intensieve sportbeoefening: Topsport kan soms de vruchtbaarheid verminderen.
Menstruatiecyclus: Fasen en hormonale regulatie
PCOS en endometriose
Polycysteus Ovarium Syndroom (PCOS) kan leiden tot onregelmatige of uitblijvende menstruaties, en dus tot een gebrek aan eisprongen, wat zwanger worden bemoeilijkt. Endometriose, waarbij baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder groeit, kan pijn veroorzaken en littekenweefsel vormen dat de vruchtbaarheid kan belemmeren.
Bij beide aandoeningen zijn behandelingen mogelijk om de kans op zwangerschap te vergroten. Raadpleeg een arts voor diagnose en advies.
Wanneer contact opnemen met een arts?
Als je 8 weken na een abortus of miskraam nog niet ongesteld bent geworden en ook niet zwanger bent, is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts. Ook bij twijfel over de terugkeer van je menstruatie, hevige bloedingen, of aanhoudende klachten na de bevalling, is medisch advies raadzaam.