Wat is vruchtwater?
De baby bevindt zich in de baarmoeder in een vruchtzak, die gevuld is met vruchtwater. Dit water heeft lichaamstemperatuur en bevindt zich in een ballon van twee lagen stevig, rekbaar materiaal, de vliezen genaamd.
In het begin van de zwangerschap wordt vruchtwater voornamelijk aangemaakt door het binnenste vlies. Vanaf ongeveer 16 weken zwangerschap begint de baby zelf vruchtwater aan te maken via de nieren. De baby slikt het vruchtwater in en plast het weer uit, wat helpt bij het oefenen van drinken en de ontwikkeling van de spijsvertering. Het vruchtwater wordt elke paar uur ververst; het wordt via de placenta afgevoerd naar het lichaam van de moeder voor verwerking, terwijl er continu nieuw vruchtwater wordt aangemaakt.
Functies van vruchtwater
Vruchtwater vervult diverse cruciale functies gedurende de zwangerschap:
- Schokabsorptie: Het fungeert als een kussen rondom de baby, waardoor deze beschermd wordt tegen stoten en schokken, bijvoorbeeld bij plotselinge bewegingen of vallen van de moeder.
- Bewegingsruimte en ontwikkeling: Het biedt de baby voldoende ruimte om te groeien en te bewegen, wat essentieel is voor de ontwikkeling van de spieren.
- Voorbereiding op voeding: Door het inslikken van vruchtwater oefent de baby alvast met drinken en de spijsvertering.
- Ontwikkeling van de longen: De baby oefent adembewegingen met vruchtwater, wat bijdraagt aan een goede longontwikkeling.
- Bescherming van de navelstreng: Het vruchtwater zorgt ervoor dat de navelstreng niet wordt platgedrukt, waardoor een continue bloedtoevoer tussen moeder en baby gewaarborgd blijft.
- Temperatuurregulatie: Het warme water handhaaft een constante en geschikte temperatuur in de baarmoeder.
- Bescherming tegen infecties: Vruchtwater bevat stoffen die de baby beschermen tegen virussen en bacteriën.
- Voorkomen van verklevingen: Het helpt bij de goede ontwikkeling van het babylichaam en voorkomt bijvoorbeeld dat vingers en tenen aan elkaar vastkleven.
Hoeveel vruchtwater is er?
Gedurende de zwangerschap neemt de hoeveelheid vruchtwater geleidelijk toe tot ongeveer 1 tot 1,5 liter rond de 32 weken. Daarna kan de hoeveelheid iets afnemen.
Vruchtwaterverlies
Bij ongeveer 10% van de zwangerschappen beginnen de bevallingen met het breken van de vliezen, wat resulteert in vruchtwaterverlies. Dit kan variëren van een plotselinge golf tot kleine beetjes of een langzame stroom. Als de vliezen voor 37 weken breken en langer dan 24 uur gebroken blijven, brengt dit risico's met zich mee, zoals vroeggeboorte en verhoogde infectiekans. Het is daarom belangrijk om bij vermoeden van vruchtwaterverlies direct contact op te nemen met de verloskundige.
Hoe ziet vruchtwater eruit?
Normaal vruchtwater is helder en kleurloos, vergelijkbaar met water, en kan witte vlokjes huidsmeer bevatten. Soms kan er wat bloed bij zitten, wat een roze kleur geeft. Indien het vruchtwater groen, geel of bruin van kleur is, duidt dit op de aanwezigheid van meconium (baby's eerste ontlasting). Dit wordt meconiumhoudend vruchtwater genoemd en vereist onmiddellijk medisch advies. Vruchtwater heeft een zoetige geur, wat onderscheidend is van urine.
Vroegtijdig gebroken vliezen
Het vroegtijdig breken van de vliezen (voor 37 weken zwangerschap) komt voor bij ongeveer 3% van de zwangerschappen en is verantwoordelijk voor 30% van de vroegtijdige bevallingen. Dit kan leiden tot complicaties zoals infecties, vroeggeboorte en foetale nood. Bij twijfel of er sprake is van vruchtwaterverlies, kan een maandverband na enkele uren uitsluitsel geven indien het doorweekt is. Een eenvoudige priktest kan bevestigen of het inderdaad om vruchtwater gaat.
Te veel vruchtwater (Polyhydramnion)
Polyhydramnion, de medische term voor te veel vruchtwater, kan optreden bij ongeveer 60% van de zwangerschappen zonder duidelijke oorzaak. Mogelijke oorzaken zijn onder andere zwangerschapsdiabetes bij de moeder, infecties bij de baby, of afwijkingen waardoor de baby minder goed vruchtwater kan inslikken. Een buik die groter is dan normaal voor de zwangerschapsduur kan een indicatie zijn. Extra onderzoek, zoals een echo en een suikertest, is dan aangewezen.
Gevolgen voor zwangerschap en bevalling bij te veel vruchtwater kunnen zijn:
- Pijn in rug en buik, misselijkheid.
- Moeilijkheden met ademen door minder ruimte voor de longen.
- Beperkte bewegingsvrijheid.
- Vroegtijdig breken van de vliezen.
- Vroeggeboorte.
- Ongebruikelijke ligging van de baby (stuitligging, dwarsligging).
- Risico op navelstrengprolaps (navelstreng komt voor het hoofdje van de baby).
- Vroegtijdige loslating van de placenta.
- Meer bloedverlies na de geboorte.
Afhankelijk van de oorzaak kan de behandeling gericht zijn op bijvoorbeeld het reguleren van de bloedsuikerspiegel bij zwangerschapsdiabetes.
Te weinig vruchtwater (Oligohydramnion)
Oligohydramnion, een te geringe hoeveelheid vruchtwater, kan optreden bij zwangerschappen met groeiachterstand van de baby. Mogelijke oorzaken zijn een niet goed werkende placenta, afwijkingen bij de baby, hoge bloeddruk of zwangerschapsvergiftiging bij de moeder, vroegtijdig gebroken vliezen, of een zwangerschap die langer dan 42 weken duurt. Een buik die kleiner is dan normaal kan een indicatie zijn. Er bestaat geen specifieke behandeling om de aanmaak van vruchtwater te stimuleren, maar de gezondheid van de baby wordt nauwlettend gevolgd via echo's en CTG's. Indien nodig kan een vroegtijdige bevalling worden ingeleid of via een keizersnede plaatsvinden.
Gevolgen voor de zwangerschap bij te weinig vruchtwater:
- Onvoldoende ontwikkeling van de longen.
- Beperkte bewegings- en groei-mogelijkheden van de baby.
- Samendrukking van de navelstreng, wat leidt tot verminderde zuurstof- en voedingstoevoer naar de baby.
Meconiumhoudend vruchtwater
Wanneer de baby in het vruchtwater poept, ontstaat meconiumhoudend vruchtwater. Dit is meestal het geval bij zwangerschappen die langer duren dan 40 weken, omdat de darmen van de baby dan 'rijp' zijn. In zeldzame gevallen kan stress of zuurstoftekort bij de baby ook leiden tot poepen in het vruchtwater. Dit kan leiden tot het meconiumaspiratiesyndroom (MAS), waarbij de baby na de geboorte ademhalingsproblemen kan ondervinden door het inademen van vruchtwater met meconium. Baby's met MAS worden behandeld met beademing.
Bij vastgesteld meconiumhoudend vruchtwater wordt de baby nauwlettend in de gaten gehouden, vaak met een hartfilmpje (CTG). Soms wordt geadviseerd de bevalling in te leiden.
Vruchtwaterpunctie
In het vruchtwater bevinden zich cellen die afkomstig zijn van de huid en slijmvliezen van de foetus. Door deze cellen te onderzoeken in een genetisch laboratorium, kan het chromosomale patroon van de foetus worden vastgesteld. Hiermee kunnen bijvoorbeeld genetische afwijkingen zoals het syndroom van Down worden opgespoord. Een vruchtwaterpunctie is een poliklinische procedure, wat betekent dat een ziekenhuisopname niet nodig is. Er wordt ongeveer 15 tot 20 ml vruchtwater opgezogen. Indien de moeder rhesus-negatief is, krijgt zij na de ingreep een injectie om de aanmaak van antistoffen tegen een mogelijk rhesus-positieve baby te voorkomen. Voor het onderzoek worden bloedmonsters afgenomen van zowel de moeder als de vader. Het volledige chromosoomonderzoek duurt doorgaans 2 tot 3 weken.
Syndroom van Potter
Het syndroom van Potter, ook wel Potter-sequentie genoemd, is een ernstige aangeboren afwijking waarbij de foetus geen of ernstig misvormde nieren heeft, vaak ook zonder of met een te kleine blaas. Door het uitblijven van urineproductie is er te weinig vruchtwater, wat normale ontwikkeling van de foetus belemmert. Er is geen behandeling mogelijk voor deze aandoening; kinderen met het syndroom van Potter overlijden meestal kort na de geboorte, of worden dood geboren. De aandoening komt bij ongeveer 2 op de 10.000 pasgeborenen voor.
Medische interventies bij afwijkende vruchtwaterhoeveelheden
Wanneer de hoeveelheid vruchtwater abnormaal is, kunnen medische interventies worden overwogen:
- Amnio-injectie: Regelmatige injecties met fysiologisch water in de vruchtzak om de ontwikkeling van de foetus te ondersteunen, vooral in latere zwangerschapsfasen.
- Chirurgische interventie bij urineafvoerproblemen: Bij een verstopte urineafvoer van de baby kan een shunt worden geplaatst om de urineafvoer te garanderen en nierschade te voorkomen.
- Amniopatch: Bij aanhoudende vruchtwaterlekkages kunnen bloedplaatjes en stollingsfactoren worden geïnjecteerd om een bloedprop te vormen en het lek te dichten.