Vaderschapstesten tijdens de zwangerschap in België

Het Vlaams Afstammingscentrum is een onafhankelijk centrum waar iedereen met vragen over zijn of haar afstamming terechtkan. Een DNA-verwantschapsonderzoek kan op vraag van de overheid of privé worden uitgevoerd.

Soorten verwantschapsonderzoeken

Een DNA-verwantschapsonderzoek kan worden uitgevoerd:

• Privé of wegens medische vraagstelling, in samenwerking met het centrum menselijke erfelijkheid.
• In het kader van een strafrechtelijke of burgerrechtelijke procedure op vraag van een magistraat.

Voor privé verwantschapsonderzoeken waarbij minderjarigen betrokken zijn, is de medewerking van zowel de vader als de moeder vereist. De moeder dient tevens schriftelijke toestemming voor het kind te geven. Het DNA-profiel van een kind is immers voor de helft afkomstig van de biologische moeder en voor de andere helft van de biologische vader.

Toepassingen van DNA-verwantschapsonderzoek

Dit type onderzoek kan worden gebruikt om:

• Verwantschappen met ouders, broers of zussen, kleinkinderen of grootouders vast te stellen.
• Biologisch vaderschap van kinderen geboren uit een incestueuze relatie aan te tonen.
• Biologische verwantschap bij gezinshereniging vast te stellen.
• Vaderschap van de foetus te constateren bij het overlijden van de moeder of na een abortus.
• Biologisch vaderschap te bepalen voor het toekennen van alimentatie of naamsverandering.
• Skeletresten of een verkoold lichaam te identificeren via een vergelijking met mogelijke verwanten of gebruiksvoorwerpen (o.a. tandenborstel) van een vermiste persoon.
• Onbekende of ongeïdentificeerde (levende of overleden) personen te identificeren.

Verloop van een verwantschapsonderzoek

Het onderzoek omvat de volgende stappen:

DNA-isolatie

DNA kan worden geïsoleerd uit verschillende soorten stalen:

• Referentiestalen: van verdachten, slachtoffers of andere personen (bv. wangslijmvlies, bloedstaal of haren).
• Stalen van een overleden persoon: (bv. botmateriaal, tanden).

Het DNA dat wordt geanalyseerd, bevindt zich in de kern van elke lichaamscel en is bijgevolg identiek, of men nu DNA uit bloed of uit wangslijmvlies neemt. Afname van wangslijmvlies is minder belastend voor een persoon en levert toch voldoende lichaamscellen op voor DNA-analyse. Haren bevatten enkel voldoende kern-DNA in de haarwortels.

Een uitzondering hierop is de bepaling van het biologisch moederschap. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van het mitochondriaal DNA (mtDNA), dat aanwezig is in de mitochondriën van de cel. Afgeknipte haren bevatten nog voldoende mtDNA voor analyse. MtDNA is echter niet voldoende informatief om met een zeer grote waarschijnlijkheid het biologisch moederschap vast te stellen.

De stukjes DNA die bij een kind worden geanalyseerd, komen zowel van de vader als van de moeder. Het DNA van de moeder moet ons dus in staat stellen de vaderlijke allelen in het DNA-profiel van het kind te identificeren. Wanneer het DNA van de biologische moeder niet beschikbaar is, bestaat theoretisch de kans dat gemeenschappelijke allelen tussen het DNA-profiel van het kind en de geteste man in werkelijkheid van de biologische moeder afkomstig zijn. Met deze informatie zouden we de geteste man kunnen uitsluiten als mogelijke biologische vader.

Laboratoriumanalyse en resultaten

Na het afnemen van de stalen en enkel wanneer alle stalen in het dossier beschikbaar zijn, duurt de analyse in het laboratorium één week voor standaardtesten. De resultaten van het onderzoek - uitsluiting of inclusie - zijn telefonisch ter beschikking. Hiervoor wordt een controlenummer toegekend dat samen met het dossiernummer vermeld moet worden bij telefonisch contact.

Afhankelijk van of het DNA-onderzoek al dan niet in het kader van een gerechtelijke procedure verloopt, wordt een rapport opgesteld dat binnen 3 weken na afname van de stalen wordt verstuurd. In een gerechtelijke procedure wordt eerst een voorlopig rapport opgemaakt, waarna de verschillende partijen minstens 2 weken de tijd krijgen om opmerkingen te formuleren. Hierna wordt het eindverslag naar de rechtbank en de betrokken partijen gestuurd.

De betrouwbaarheid van de uitslag is afhankelijk van het aantal uitgevoerde testen en de wijze waarop de analyses worden uitgevoerd. Standaard worden in het Activiteitscentrum voor Forensische Genetica en Moleculaire Archeologie 17 verschillende DNA-merkers geanalyseerd in het verwantschapsonderzoek. Dit is voldoende om met een waarschijnlijkheid van ten minste 99,999994% een niet-biologische ouder uit te sluiten.

De DNA-merkers die gebruikt worden in het verwantschapsonderzoek, liggen op niet-coderende segmenten van het menselijk DNA. Een mutatie wordt zichtbaar wanneer een DNA-profiel wordt opgesteld van uw biologisch kind. In meer dan 90% van de situaties zal er slechts een miniem verschil zijn tussen het allel in uw DNA-profiel (bv. 10) en het allel bij uw kind (bv. 9). Normaal gesproken doet dit zich slechts voor bij één van de 17 geteste DNA-merkers, in uitzonderlijke gevallen bij 2 DNA-merkers.

Aanvraag voor een verwantschapsonderzoek

De aanvraag voor een verwantschapsonderzoek kan gebeuren door:

• Een rechter (procedure voor de burgerlijke rechtbank).
• Een arts (voorschrift van medisch onderzoek voor zijn patiënten).

Bij een aanvraag door de rechter ontvangen alle partijen een schriftelijke uitnodiging voor afname van een wangslijmvliesstaal door de deskundige. In geval van een privé-onderzoek maakt u telefonisch een afspraak voor de afname van het wangslijmvliesstaal.

Bij minderjarige kinderen dient de moeder van het kind toestemming te geven voor de afname van het staal bij het kind. Ook bij de moeder zelf zal een staal worden afgenomen. Indien de moeder en/of potentiële vader minderjarig is, moeten zij begeleid worden door een wettelijke ouder of voogd.

Wat is een verwantschapsonderzoek?

Een verwantschapsonderzoek gaat de genetische verwantschap tussen personen na. Het laboratorium kan verschillende vragen over genetische verwantschap beantwoorden.

Het meest voorkomende is de vaderschapstest of het vaderschapsonderzoek (paterniteitstest) bij een man en een kind. Andere verwantschappen die kunnen worden nagegaan zijn bijvoorbeeld:

• Is een bepaalde vrouw de moeder van het kind?
• Zijn personen X en Y grootouders langs vaderskant van persoon Z?

Een dragerschapstest (preconceptie-DNA-test die nagaat of koppels een verhoogde kans hebben op een kind met een ernstige ongeneeslijke aandoening) wordt uitgevoerd door het Centrum Medische Genetica van het UZA.

Niet-invasief prenataal vaderschapsonderzoek of commercieel DNA-onderzoek naar afkomst of verre verwanten wordt niet in dit laboratorium uitgevoerd.

Verloop (UZA)

Om het genetisch verwantschap na te gaan, moet een DNA-staal worden verkregen door afname van een kleine hoeveelheid wangslijmvlies.

Voor het verwantschapsonderzoek dient u het volgende mee te brengen:

• Identiteitskaart of paspoort.
• Geboorteattest indien het kind geen identiteitskaart heeft.
• Ingevuld medisch aanvraagformulier voor een verwantschapsonderzoek.

Bij de betrokkenen wordt op het UZA met een mondwisser een weinig wangslijmvlies (speeksel) afgenomen. De identiteit van elke betrokkene wordt nauwgezet geregistreerd (kopie identiteitskaart, vingerafdruk, foto). Op het DNA worden steeds 23 erfelijke merkers van het type autosomale short tandem repeat bepaald. Indien nodig kan dit worden aangevuld met merkers van het Y-chromosoom.

Resultaat (UZA)

Binnen 4 à 6 weken mag u het verslag verwachten. Bij een privé-onderzoek wordt het verslag naar de aanvragende arts verstuurd.

Vaderschapstest tijdens de zwangerschap

Wilt u tijdens de zwangerschap een vaderschapstest laten uitvoeren? Dat kan. Dankzij een nieuwe niet-invasieve testmethode is dit nu zelfs mogelijk zonder verhoogd risico op een miskraam. U hoeft niet langer een biopsie of een vruchtwaterpunctie te laten uitvoeren. Het is in plaats daarvan voldoende om bloed af te laten nemen bij de moeder en wangslijm bij de vader.

Kortom, de mogelijkheden van een vaderschapstest tijdens de zwangerschap zijn flink verbeterd. U kunt gebruik maken van de prenatale vaderschapstest, een zogenaamde niet-invasieve DNA-test. Niet-invasief betekent dat het niet nodig is om DNA bij de ongeboren baby af te nemen; het laboratorium isoleert in plaats daarvan het DNA-profiel van de baby uit het bloed van de moeder.

Traditionele invasieve DNA-test versus niet-invasieve vaderschapstest

De traditionele methode vraagt om een biopsie of punctie bij de moeder, uitgevoerd door een gynaecoloog in het ziekenhuis. Een biopsie kan echter pas na 11 - 15 weken zwangerschap worden genomen, voor een punctie is pas na 16 - 22 weken de tijd rijp.

Onze prenatale vaderschapstest maakt het mogelijk om al vanaf de 9e week van de zwangerschap bloed af te nemen. Het is ook mogelijk om onze niet-invasieve test anoniem uit te laten voeren. Het enige nadeel is dat de kosten hoger liggen dan die van de traditionele test die meer risico's met zich meebrengt.

Wilt u tijdens de zwangerschap een vaderschapstest bestellen en daarbij gebruik maken van onze veilige nieuwe methode? Bestel uw prenatale vaderschapstest online. U ontvangt deze zo vlot mogelijk in huis met duidelijke instructies.

Verwantschapsonderzoek in het UZ Gent

Het Centrum voor Medische Genetica in het UZ Gent maakt een onderscheid tussen:

• Gerechtelijk verwantschapsonderzoek: De aanvraag gebeurt op basis van een vonnis door de rechtbank.
• Niet-gerechtelijk verwantschapsonderzoek: De procedures zijn verschillend.

Gerechtelijk verwantschapsonderzoek

Vonnis en uitnodiging voor staalafname: De aanvraag voor de verwantschapstest gebeurt op basis van een vonnis door de rechtbank van eerste aanleg (familierechtbank), het hof van beroep, het vredegerecht of het parket van de Procureur des Konings. Dit vonnis wordt opgestuurd door de griffie van de rechtbank (via aangetekende zending) naar de gerechtsdeskundigen van het centrum, en eventueel ook door betrokken advocaat/advocaten. Alle partijen ontvangen een aangetekende brief van het Centrum Medische Genetica. De personen die noodzakelijk zijn voor de DNA-test worden uitgenodigd voor de staalafname (afname wangcellen bij het kind en een bloedafname bij de volwassenen). De betrokken advocaten worden per gewone brief op de hoogte gebracht.

Staalafname: De staalafnames voor gerechtelijk verwantschapsonderzoek vinden plaats op donderdagnamiddag. Alle partijen worden op hetzelfde tijdstip uitgenodigd. In uitzonderlijke situaties kunnen afzonderlijke afspraken worden vastgelegd. In deze uitzonderlijke gevallen wordt van beide partijen een foto genomen voor identificatie (t.o.v. de tegenpartij).

Indien één van de partijen overleden is, kan het nodig zijn om een staal op te vragen in een ander laboratorium.

De partijen melden zich op de dag van de staalafname eerst aan bij het onthaal Medische Genetica, Ingang 81 (kliniekgebouw 5, gelijkvloers, 0K5), routenummer 805, UZ Gent. De identiteit van elke betrokkene wordt nauwgezet geregistreerd door een kopie te nemen van de identiteitskaarten. De handtekeningen van partijen worden gevraagd (op kopie identiteitskaarten).

Van de volwassen betrokkenen wordt een bloedstaal afgenomen. Bij de kinderen wordt een kleine hoeveelheid wangslijmvlies verzameld met een wangborsteltje. Hiervoor wordt gevraagd om anderhalf uur vóór de afname van de wangcellen geen suikerwaren of melk in te nemen, aangezien dit kan leiden tot problemen met de kwaliteit van het DNA.

Annulering van een afspraak kan enkel mits gegronde redenen.

Resultaten van het verwantschapsonderzoek (gerechtelijk)

Na staalafnames moet een termijn van 6 weken in acht worden genomen voordat het resultaat bekend is. Er wordt een voorlopig verslag opgemaakt dat aan de advocaten (of bij gebrek aan een advocaat aan partij(en) zelf) wordt gestuurd, die dan drie weken de tijd hebben om hierop opmerkingen te formuleren. Nadat deze termijn verstreken is en in afwezigheid van opmerkingen, wordt het definitief verslag neergelegd (bij de advocaten en de griffie van de rechtbank). Indien er toch opmerkingen zijn, worden deze verwerkt in het definitief verslag.

Kostprijs van het verwantschapsonderzoek

De kostprijs van een verwantschapsonderzoek bedraagt € 400 per persoon. Om de kwaliteit van het verwantschapsonderzoek te verzekeren, wordt ook de moeder getest. Concreet betekent dit dat de kostprijs voor een DNA-onderzoek voor drie personen (kind + moeder + vader) € 1200 bedraagt (inclusief 21% BTW). De factuur wordt na de consultatie opgestuurd en aan de rechtbank bezorgd.

Voor spoedprocedures waarbij het resultaat bekend is 10 werkdagen na ontvangst van de stalen in het labo, wordt een extra kost van € 350 gerekend. Voor de opstart van een spoedprocedure wordt door het centrum een extra bedrag van € 350 aangerekend.

Spoedprocedure DNA-test van pas overledene: Staalafname kan enkel nadat de spoedprocedure door een advocaat in gang werd gezet, waarbij aan de deskundige toelating werd verleend (door een vonnis van de rechtbank) om post-mortem een staal af te nemen onder toezicht van een gerechtsdeurwaarder.

Implicaties van de test

Wanneer de vaderschapstest het vaderschap bewijst, kan dit gevolgen hebben voor de vader, zoals de verplichting tot het betalen van alimentatie. Het kind kan ook van hem erven en de naam en nationaliteit van zijn vader krijgen.

Het is niet zo dat het ondertekenen van een document door de vader met de wens om geen vaderrol op te nemen, rechtsgeldig is voor de rechtbank. U kunt ervoor kiezen zijn vaderschap niet te laten erkennen. Als u weigert dit document te tekenen of niet met hem naar het gemeentehuis gaat, kan hij niet (alleen) tekenen voor erkenning. De rechter kan een DNA-test via bloedname bij uw kind afdwingen, wat u in principe niet kunt weigeren.

Een afstammingsprocedure staat los van procedures over ouderlijk gezag, omgangsrecht en onderhoudsgeld. Erkend worden als vader betekent niet automatisch dat er rechten en plichten zijn; daarvoor is een aparte procedure nodig, waarbij steeds gekeken wordt naar het belang van het kind.

Het is belangrijk om na te denken over wat het beste is voor uw kind. Meestal wil een kind weten wie zijn ouders zijn en is het fijn als er een 'verhaal' is en ruimte voor gesprek hierover. Indien u bang bent voor de veiligheid van uw kind vanwege agressief gedrag van de mogelijke vader, is het terecht dat u zich zorgen maakt. Ook grootouders hebben omgangsrecht met hun kleinkind.

Hoe werkt een vaderschapstest?

Voor het onderzoek is DNA nodig van de vader en van de baby. Dit wordt verkregen door met een wattenstaafje langs de binnenkant van de wang te schrapen. Dit staal wordt naar het laboratorium gestuurd voor analyse. Hetzelfde gebeurt bij de baby. Uw DNA wordt met elkaar vergeleken om te zien of u familie van elkaar bent. De test laat zien op hoeveel punten uw DNA overeenkomt, op basis waarvan kan worden vastgesteld of u de vader bent.

U kunt meestal zelf kiezen op hoeveel punten het DNA wordt onderzocht; hoe meer punten, hoe duidelijker het resultaat.

Vaderschapstest tijdens de zwangerschap

Een vaderschapstest tijdens de zwangerschap wordt een prenataal DNA-onderzoek genoemd. Hierbij onderzoekt een arts het bloed van de moeder, dat ook DNA van de baby bevat. Hiervoor laat u bloed prikken bij uw huisarts of verloskundige. Een prenataal onderzoek is mogelijk vanaf ongeveer 8 weken zwangerschap.

Wat kost een vaderschapstest?

Een vaderschapstest na de bevalling is goedkoper dan een prenataal DNA-onderzoek. Een postnataal onderzoek kost tussen de €150 en €300. Een prenatale vaderschapstest kost tussen de €1.000 en €1.500. De kosten worden niet vergoed door uw zorgverzekering.

Als de test wordt aangevraagd in een rechtszaak, is het mogelijk dat de tegenpartij de kosten voor de test moet betalen.

Hoe betrouwbaar is een vaderschapstest?

De betrouwbaarheid van een vaderschapstest hangt af van de aanbieder. Op internet zijn veel bedrijven te vinden die DNA-onderzoek aanbieden, maar deze zijn niet altijd even betrouwbaar en gaan niet altijd goed om met uw privacy. Vraag advies aan uw huisarts of apotheker.

Als de test via de rechter loopt, zijn er soms partijen met wie de rechtbank goed contact heeft. Doe je een test via een betrouwbaar bedrijf of een arts, dan is de uitslag tot 99,9% betrouwbaar.

Wanneer is een vaderschapstest nodig?

Een vaderschapstest is nodig wanneer het niet zeker is of een man de vader is van een kind. Dit kan geruststelling bieden bij twijfel. U kunt een test via internet bestellen en thuis uitvoeren, of voor een rechtszaak laten uitvoeren door een arts of verpleegkundige.

De moeder vraagt een test aan

Als moeder kunt u de rechter vragen een DNA-onderzoek te laten uitvoeren wanneer de vermoedelijke vader weigert de baby te erkennen. U kunt een test aanvragen totdat uw kind vijf jaar oud is. Als het onderzoek het vaderschap bewijst, heeft dit gevolgen voor de vader (alimentatie, erfenis, naam en nationaliteit).

Het kind vraagt een test aan

Een kind heeft altijd het recht om te weten wie zijn vader is en kan een verzoek indienen bij de rechter om een vaderschapstest af te nemen. Als de mogelijke vader dit weigert, kan de rechter hem hiertoe dwingen.

De vader vraagt een test aan

Als vader kunt u, wanneer de moeder weigert uw ouderschap te erkennen, geen vaderschapstest bij de rechter aanvragen. Wel kunt u een vervangend verzoek voor bijzondere erkenning indienen bij de rechter, waarvoor u een advocaat nodig heeft. Bij minderjarige kinderen is ook een curator nodig. Kinderen boven de 12 jaar krijgen inspraak in de beslissing van de rechter.

De rechter kan opdracht geven tot een DNA-test, maar dat gebeurt niet altijd. Als u kunt bewijzen dat u de vader bent, is een DNA-test niet nodig.

tags: #vaderschapstest #tijdens #zwangerschap #belgie