De geboorte van een prematuur kindje, met name een groot prematuur kind, is zowel een ingrijpende als een hoopvolle ervaring. Dankzij de aanzienlijke vooruitgang in de neonatale en pediatrische geneeskunde zijn de overlevingskansen van baby's die vóór 32 weken zwangerschap of met een gewicht van minder dan 1.500 gram geboren worden, significant verbeterd.
Deze vooruitgang brengt echter nieuwe uitdagingen met zich mee. Deze kinderen lopen een verhoogd risico op motorische, cognitieve en socio-emotionele ontwikkelingsstoornissen, evenals op gedragsproblemen of sensorische beperkingen. Daarom is een specifieke en regelmatige opvolging van essentieel belang voor een optimale ontwikkeling en een begeleiding op maat van hun noden.
De Rol van Kangoeroezorg in de Neonatologie
Wereldwijd passen veel ziekenhuizen een bijzondere methode toe voor de zorg van te vroeg geboren baby's: Kangaroo Mother Care (KMC), oftewel kangoeroe(moeder)zorg. Deze zorg wordt aangeboden om premature baby's te stabiliseren. Hierbij wordt de baby, bloot of met alleen een mutsje en een luier aan, op de huid van de moeder gelegd, onder haar kleding. De ouder zit achterovergeleund, met de baby schuin omhoog op de borst.
In een hoogtechnologische setting wordt kangoeroezorg meestal niet continu, maar gedurende kortere perioden toegepast, één of meerdere keren per dag. Naarmate de band tussen ouder en kind groeit, worden deze perioden langer en kunnen ze idealiter evolueren naar een bijna ononderbroken huid-op-huidcontact. Omdat het overplaatsen van de baby vanuit de couveuse belastend kan zijn, wordt aanbevolen de perioden van kangoeroezorg minstens één uur te laten duren. Het is belangrijk dat een comfortabele leunstoel beschikbaar is.
Ouders kunnen zowel rechtop als half rechtop (45 graden) zitten. De baby wordt, op de luier na, naakt in buikligging geplaatst, met opgetrokken armpjes en beentjes en het hoofdje opzij, op de huid van zijn mama of papa. Vervolgens wordt de baby warm toegedekt. Dit huidcontact bevordert de ademhaling, hartslag en emotionele ontwikkeling van het kind. De gezondheidstoestand van de baby bepaalt of kangoeroeën mogelijk is; leeftijd en gewicht spelen daarbij geen rol. Kangoeroeën is zelfs mogelijk wanneer een baby een infuus heeft, elektroden draagt of medicatie krijgt.
Praktische Richtlijnen voor Kangoeroeën
Ouders die met hun kindje willen kangoeroeën, dienen dagelijks een douche of bad te nemen en propere kledij aan te trekken die gemakkelijk aan en uit kan getrokken worden en bij voorkeur vooraan open kan. Deze kledij is best niet te warm, gezien het op de afdeling al vrij warm is.
De omgeving in de neonatologie is ingericht om prikkels te beperken. Over de couveuses liggen afdekdoeken en de afdeling beschikt over dimlichten. Monitors maken enkel lawaai bij alarmwaarden. Gesprekken worden gevoerd in een aparte ruimte, niet bij de baby, en er wordt gevraagd zachtjes te praten. Ononderbroken slaapfases zijn belangrijk voor de ontwikkeling en groei van de baby; daarom worden zorgen gebundeld om de baby tussen de verzorgingen door te laten rusten. Een fopspeen kan troost bieden wanneer de ouders er niet zijn en geeft rust en geborgenheid.
Baby's in hun couveuse liggen vaak in een soort textiel nestje. Prematuren hebben weinig kracht en spierspanning, waardoor ze zelf moeilijk tegen de zwaartekracht in kunnen bewegen en een gebogen lichaamshouding of een symmetrische houding van hoofd en ledematen moeilijk kunnen aannemen. Dit blijft een aandachtspunt, ook bij de overgang van couveuse naar bed.
Het 'inktvisje', een gehaakt popje, wordt bij gemonitorde kindjes in het ziekenhuis gebruikt om te voorkomen dat de baby naar infuusslangen, sondes of monitorkabels grijpt. Deze popjes voldoen aan strenge kwaliteitseisen. In de thuissituatie wordt afgeraden dit popje bij de baby te leggen, conform de richtlijnen van Kind en Gezin (geen knuffels bij baby's jonger dan 6 maanden).
Medische en Ontwikkelingsondersteunende Zorg
Pijnvermijding en -bestrijding zijn cruciaal voor een goede ontwikkeling, maar bij baby's is pijn niet altijd gemakkelijk te detecteren. De baby wordt meerdere malen per dag gecontroleerd op signalen die een pijnscore helpen bepalen. Pijnlijke procedures zoals bloedafnames en infusen worden, indien onvermijdbaar, verlicht met een fopspeen of een suikeroplossing.
Baby's, zowel voldragen als prematuur geboren, hebben naast voeding ook behoefte aan lichamelijk contact. Dit intens contact, kangoeroeën genaamd, zorgt ervoor dat de lichaamstemperatuur op peil blijft, de baby zich beter ontspant en de ademhaling rustiger wordt. Daarnaast bevordert het huidcontact de emotionele ontwikkeling.
De dienst neonatologie werkt vaak mee aan overheids- en onderzoeksprojecten gericht op de optimale ontwikkeling van de baby. Dit omvat de aanpak van voeding, pijnbestrijding, en het zorgdragen voor een goed slaap-waakritme, rekening houdend met de specifieke noden van de baby.
Opvolging van Grote Prematuren
De opvolging van grote prematuren is een essentieel onderdeel van de kindergezondheidszorg. Het vormt een onmisbaar veiligheidsnet dat deze kwetsbare kinderen een optimale ontwikkeling en een begeleiding op maat garandeert. Het erkende centrum voor de opvolging van grote prematuren, Henri Szliwowski, werkt samen met diverse gespecialiseerde centra en diensten.
Een voorbeeld hiervan is het programma van het INAMI voor kinderen geboren vóór 32 weken zwangerschap of met een gewicht van minder dan 1,5 kg. Dit programma omvat de evaluatie van het neuro-ontwikkeling door gespecialiseerde paramedici (kinésitherapeuten, logopedisten, psychologen) en artsen (neonatologen, neuropediaters). Indien nodig worden kinderen doorverwezen naar externe therapeuten.
De meeste kinderen doen het goed, maar sommige stoornissen kunnen laat optreden. Dit programma maakt het mogelijk om elke ontwikkelingsfase nauwkeurig te volgen en eventuele ontwikkelingsstoornissen tijdig te detecteren, zodat snel kan worden ingegrepen. De kosten van deze onderzoeken worden grotendeels vergoed door de mutualiteit.
Uitleg over de behandeling van prematuurbaby Lieve | Kleine baby's, grote zorg
Specifieke Zorg en Ondersteuning
Te vroeg geboren kinderen hebben een verhoogd risico op infecties omdat ze minder antistoffen van hun moeder meekrijgen. Daarom ontvangen ze naast het standaard vaccinatieschema een extra dosis van het 13-valent pneumokokkenvaccin op 12 weken.
Borstvoeding wordt sterk aanbevolen, zelfs voor zeer vroege geboortes of laag geboortegewicht. Moedermelk past zich aan de specifieke voedingsbehoeften van vroeggeboren kinderen aan, is licht verteerbaar en beschermt tegen infecties. Studies tonen positieve effecten op de ontwikkeling van het zicht en de verstandelijke ontwikkeling aan.
Voor baby's die nog niet zelfstandig kunnen drinken, wordt moedermelk gekolfd en via een sonde toegediend. De coördinatie van zuigen, slikken en ademen wordt geleidelijk aan aangeleerd. Voor flesvoeding wordt de methode "Early Feeding Skills" (EFS) gebruikt, waarbij de kwaliteit van het drinken belangrijker is dan de kwantiteit.
Baby's kunnen pijn en discomfort ervaren. Om dit te vermijden, worden de NIDCAP-principes toegepast, waarbij pijn en discomfort worden ingeschat via observatie en scores. Indien nodig wordt getroost, de houding aangepast, gekangeroed of medicatie toegediend.
Bij te veel bilirubine in het bloed, wat de huid geel kleurt, wordt fototherapie toegepast met een lamp met fel blauw licht. De ogen van de baby worden beschermd met een speciaal brilletje.
Premature baby's of zieke baby's hebben meer risico op bloedarmoede. Een bloedtransfusie kan nodig zijn om het zuurstoftransport te verbeteren. Bloedafnames voor onderzoek worden tot een minimum beperkt.
De dienst neonatologie werkt mee aan het SMART-NeonaTO project, een Interreg Vlaanderen-Nederland project dat de zorg voor kwetsbare pasgeborenen wil optimaliseren door de integratie van innovatieve technologieën in de acute neonatale zorg. Dit project beoogt de ontwikkeling van een slim prototype voor de stabilisatie van instabiele pasgeboren baby's, met behulp van data-analyse, slimme sensoren en geavanceerde beademingsmodules.
Praktische Informatie voor Ouders
Bij de opname op neonatologie komen heel wat administratieve regelingen kijken. Een team van de sociale dienst staat klaar om ouders hierbij te helpen, onder andere met geboorteaangifte, melding bij het ziekenfonds en aanvraag van moederschapsrust en geboorteverlof. Bij een langdurige hospitalisatie van de baby kan recht op verlenging van de moederschapsrust.
Ouders krijgen een toegangscode voor de afdeling, die strikt vertrouwelijk is. Hygiëne is van het grootste belang; handhygiëne is de belangrijkste voorzorgsmaatregel om overdracht van bacteriën en virussen te voorkomen. Nagellak en gelnagels zijn niet toegestaan.
Ouders kunnen zelf kleedjes, tekeningen, en een eigen fopspeen meebrengen. Eigen knuffels en dekentjes zijn om hygiënische redenen niet toegelaten in het bedje of de couveuse, maar kunnen wel opgehangen worden in de kamer. Een dagboek wordt aangeboden om de herinneringen aan deze bijzondere periode te koesteren.
Er zijn gratis parkeerkaarten beschikbaar voor ouders. Een ouder kan steeds in de box van de baby blijven slapen. Er zijn ook mogelijkheden voor overnachting in de buurt van het ziekenhuis.
Broers en zussen (brussen) mogen op bezoek komen, mits ze niet ziek zijn en onder toezicht van een volwassene staan. Er is een speelhoekje voorzien voor hen in de wachtruimte.
Bij ontslag uit het ziekenhuis worden standaard een gehoortest en meerdere contactmomenten gepland om de groei en ontwikkeling van het kind op te volgen. Kind en Gezin biedt een uitgebreider traject voor prematuur geboren kinderen, met specifieke onderzoeken en groeiopvolging.
De voordelen van kangoeroeën op een rijtje:
- Rustigere hartslag en ademhaling, stabielere parameters.
- Baby kan zijn temperatuur beter op peil houden.
- Verminderde pijnrespons bij onaangename prikkels.
- Snellere gewichtstoename.
- Vrijgave van het 'knuffelhormoon' oxytocine, wat stress vermindert, de ouderkindbinding versterkt en de slaapkwaliteit verbetert.
- Stimuleert borstvoeding en melkproductie.
