Het kweken van geiten om lammetjes te verkrijgen, kan een zeer lonende hobby zijn. Niets is leuker dan het zien van vrolijk rondspringende jonge geitjes! Bij het plannen van een geitenkweek is het essentieel om met enkele belangrijke factoren rekening te houden, zoals de geslachtsrijpheid van zowel de geit (mieke) als de bok, de gezondheid van de dieren, en het welzijn van zowel de moedergeit als de lammeren.
Geslachtsrijpheid en Leeftijd
Om succesvol te kunnen kweken, is het noodzakelijk dat zowel de mieke als het bokje geslachtsrijp zijn. Dit betekent dat ze in staat zijn tot voortplanting.
Geslachtsrijpheid bij de Mieken (Geiten)
Een mieke wordt doorgaans voor de eerste keer rits (vruchtbaar) op de leeftijd van ongeveer 6 tot 7 maanden oud. Echter, voor de optimale ontwikkeling van het jonge dier, is het aan te raden om te wachten met dekken totdat de geit minimaal 12 maanden oud is, of wanneer zij 70% van haar volwassen lichaamsgewicht heeft bereikt. Voor mini-dwerggeitjes kan dit neerkomen op een gewicht van ongeveer 18 kg. Dit zorgt ervoor dat de mieke voldoende is gegroeid, wat de kans op de geboorte van levensvatbare lammeren vergroot.
Geslachtsrijpheid bij de Bokjes
Een bokje kan al vanaf een leeftijd van 3 maanden een mieke dekken. Echter, om hem als dekbok te gebruiken, wordt een leeftijd van minimaal 7 maanden aanbevolen. Op deze leeftijd zijn ze fysiek beter ontwikkeld en meer ervaren.
De Cyclus van Vruchtbaarheid
Een niet-zwangere mieke is om de 18 tot 21 dagen rits, wat betekent dat ze gedurende het hele jaar vruchtbaar kan zijn. De periode waarin ze daadwerkelijk bereid is tot dekking duurt ongeveer 2 dagen. Het is dus van belang om deze periode goed in de gaten te houden.
Herkennen van Ritsheid
Ritsheid bij een mieke kan worden herkend aan verschillende signalen:
- Rusteloosheid en aanhoudend mekkeren, wat een teken kan zijn dat ze de bok roept.
- Snel en heen en weer kwispelen met het staartje.
- Het geslachtsorgaan vertoont roodheid en zwelling.
- Er kan sprake zijn van lichte vochtafscheiding.
Wanneer een mieke dekrijp is, kan dit worden vastgesteld door op haar onderrug te duwen; ze zal dan stil blijven staan (dekreflex). Bokken verspreiden hun kenmerkende geur wanneer er een rits mieke in de buurt is.
Het Dekproces
Tijdens de ritsheid zal de mieke de toenadering van de bok beantwoorden door haar staart heftig te bewegen. De bok zal het geitje uitgebreid besnuffelen en gebruikmaken van "flemen": het openzetten van de neusvleugels om geurprikkels beter op te vangen. Hij zal zijn kop hoog houden, de bovenlip optrekken en diep inademen om de geur van de ritsheid te analyseren. Ondertussen kan hij een knorrend geluid maken en zijn kop tegen de flank van het mieke drukken, wat een "stareflex" kan opwekken, waardoor het geitje blijft staan.
Als het mieke bereid is, zal de bok haar bespringen en haar omklemmen met de voorpoten, waarna de paring plaatsvindt. Na enkele krachtige stoten, aangegeven door een "nastoot", is de paring voltooid.
Dracht en Ontwikkeling van de Lammeren
Als een mieke na 3 weken na de dekking niet opnieuw rits wordt, is ze hoogstwaarschijnlijk drachtig. De dracht duurt gemiddeld 147 dagen, met een mogelijke afwijking van enkele dagen. Een boklammetje of een eenling kan de dracht iets verlengen, terwijl een meerling de dracht kan verkorten.
Periodes van de Dracht
De dracht kan worden onderverdeeld in drie periodes:
- Differentiatieperiode (eerste 40 dagen): Tijdens deze fase worden de organen van de foetus gevormd. Het is raadzaam om in deze periode geen toxische producten, zoals ontwormingsmiddelen, toe te dienen. Het ontwormen kan beter plaatsvinden voor de dekking en net voor het aflammeren. Uiterlijk verandert er weinig aan de moedergeit.
- Groeiperiode (40 tot 90 dagen): De buikomvang van de moedergeit begint toe te nemen, vooral aan de rechterkant. Het lam bereikt tegen het einde van deze periode ongeveer 80% van haar geboortegewicht.
- Maturatieperiode (vanaf 90 dagen tot aflammeren): Het vruchtje rijpt verder, met name de longen ontwikkelen zich volledig. Dit is cruciaal, aangezien te vroeg geboren lammeren vaak longproblemen hebben. De baarmoeder zet nu spectaculair uit, en het gewicht van de foetus verdubbelt in de laatste zes weken. De uier begint zich te ontwikkelen. Door de ruimte die de baarmoeder inneemt, kan de pens van de moedergeit minder voeding bevatten, waardoor bijvoeding met krachtvoer aan te raden is. De geit wordt rustiger en zal meer gaan liggen. Het is aan te raden de drachtige geit apart te huisvesten in deze laatste fase om stress en risico's op abortus te vermijden.
Voeding en Gezondheid tijdens de Dracht
Correcte voeding tijdens de dracht, met name de laatste maand, is cruciaal. Ondervoeding kan leiden tot ernstige problemen, zoals melkziekte, extreme vermagering (cachexie), verminderde weerstand, of onvoldoende melkgift en moederzorg. Bij ondervoeding zal de geit haar eigen vetreserves aanspreken, wat kan leiden tot leververstoppingen en vergiftiging.
De Geboorte (Aflammeren)
De geboorte van lammeren is een spannend moment voor geitenhouders. Meestal verlopen de geboortes zonder problemen en zelfstandig.
Voorbereiding en Tekenen van Naderende Geboorte
Aan het einde van de dracht worden de eerste tekenen zichtbaar:
- De uier groeit en zwelt.
- De banden en kruisbanden van de flank vallen in door verweking.
- De geit eet minder of trager.
- De flanken vallen wat in.
- Het geslachtsorgaan zwelt op en er komt een slijmerige vloeistof uit.
- Het dier krabt met de voorbenen op de grond en knarst met de tanden (dit duidt op weeën).
Het is aan te raden de mieke apart te zetten op een dik strobed zodra de geboorte nadert.
Het Geboorteproces
De weeën zorgen voor het openen van de baarmoedermond en het uitdrijven van de vruchtblaas, die helpt bij de ontsluiting. De meeste lammeren worden geboren in kopligging, waarbij de klauwtjes van de voorpoten als eerste zichtbaar zijn, gevolgd door het kopje. De persweeën van de baarmoeder en buikspieren drijven het lammetje naar buiten. Het slijm van het vruchtwater helpt bij het gemakkelijker naar buiten glijden. Zodra het kopje buiten is, volgt de rest van het lichaam snel. De ademhaling van het lam komt vrijwel direct op gang.
De navelstreng breekt meestal vanzelf, maar kan ook met de hand worden gescheurd (niet geknipt) op ongeveer 10 cm van het lichaam. Het resterende stukje dient gedesinfecteerd te worden met jodiumtinctuur om infecties te voorkomen.
Mogelijke Complicaties en Hulp
Een stuitligging (achterpoten eerst) of andere afwijkende ligging kan hulp vereisen. Indien de geboorte na het verschijnen van de vruchtblaas langer dan een uur stilstaat, of als het lam niet volledig is uitgedreven, is het raadzaam de veearts te raadplegen. Ook als de geboorte langer dan 1 tot 2 uur na de eerste weeën duurt, is professionele hulp nodig.
Pasgeboren lammetjes kunnen soms moeite hebben met ademen. Het vrijmaken van de luchtwegen, het stimuleren van de ademhaling door middel van massage of het schudden van het lammetje (voorzichtig!) kan helpen. De moeder likt het lam schoon, wat essentieel is voor de lichaamstemperatuur en de band tussen moeder en kind. Ook de eerste melkgift (biest) is van levensbelang.
Nazorg en Welzijn
Na de geboorte is het belangrijk om de navel van het lammetje direct te ontsmetten met jodiumtinctuur om infecties te voorkomen. Zorg voor voldoende verse water voor de moedergeit om vochtverlies te compenseren. De biestmelk van de moeder bevat essentiële antistoffen voor de weerstand van het lam.
Het is aan te raden om de lammetjes zo min mogelijk onnodig in handen te nemen, en bij hantering plastic handschoenen te dragen om te voorkomen dat de moeder de lammetjes niet herkent door vreemde geuren. Laat de moeder tijdens de geboorte met rust, tenzij er duidelijke noodzaak is tot ingrijpen. Bij twijfel of stagnatie van de geboorte, is het inschakelen van de veearts de beste optie.
Algemene Informatie over Dwerggeiten
Dwerggeiten zijn populaire hobbydieren die bekend staan om hun levendige, nieuwsgierige en intelligente aard. Ze vereisen voldoende ruimte om te grazen en te spelen, een droge en tochtvrije stal, en gezelschap van soortgenoten. Ze zijn herkauwers en hun dieet bestaat voornamelijk uit ruwvoer zoals gras en hooi. Goede huisvesting, voeding en hygiëne zijn cruciaal om gezondheidsproblemen te voorkomen. Regelmatige hoefverzorging en bescherming tegen parasieten zijn eveneens belangrijk. Dwerggeiten kunnen een leeftijd van 15 tot 20 jaar bereiken.
