Roodvonk: oorzaak, symptomen en behandeling

Roodvonk, ook wel bekend als scarlatina, is een besmettelijke kinderziekte die wordt veroorzaakt door de groep A-streptokokkenbacterie. Hoewel het tegenwoordig minder ernstig is dan vroeger, is het belangrijk om de symptomen, overdracht en behandeling te kennen.

Wat is roodvonk?

Roodvonk is een bacteriële infectie die voornamelijk kinderen tussen de 3 en 8 jaar treft, maar ook volwassenen kunnen besmet raken. De bacterie, de groep A-streptokok, bevindt zich vaak in de neus en keel en kan zich gemakkelijk verspreiden. Vroeger kon roodvonk leiden tot ernstige complicaties zoals reuma of nierziekten, maar tegenwoordig geneest de ziekte meestal vanzelf.

De bacteriën die roodvonk veroorzaken, zijn ook verantwoordelijk voor keelontstekingen. Soms maken deze bacteriën een toxine (gifstof) aan, wat leidt tot de karakteristieke huiduitslag. De ziekte verspreidt zich voornamelijk via de lucht door kleine druppeltjes die vrijkomen bij hoesten of niezen.

Oorzaken van roodvonk

De oorzaak van roodvonk is de groep A-streptokokkenbacterie. Deze bacterie kan van nature in de neus, keel en op de huid aanwezig zijn, zonder dat de drager ziek wordt. Verspreiding vindt plaats via:

• Druppeloverdracht: Via kleine druppeltjes in de lucht die vrijkomen bij praten, hoesten of niezen.
• Direct contact: Door het aanraken van besmette voorwerpen en vervolgens de handen naar de mond te brengen.

Symptomen van roodvonk

De symptomen van roodvonk kunnen variëren, maar meestal beginnen ze plotseling:

Initiële symptomen (lijken op keelontsteking):

• Pijnlijke keel (faryngitis)
• Hoge koorts (39-40°C)
• Gezwollen en pijnlijke amandelen en lymfeklieren in de hals
• Misselijkheid en overgeven
• Buikpijn en soms gewrichtspijn
• Moeite met eten en slikken

Kenmerkende symptomen (verschijnen binnen 24-48 uur):

• Rode huiduitslag: Begint vaak in de plooien van ellebogen en knieën, breidt zich uit naar romp, gezicht (behalve rond de mond), armen (behalve handpalmen) en benen (behalve voetzolen). De huid voelt ruw aan, vergelijkbaar met schuurpapier, met rode vlekken in reliëf.
• Tongveranderingen: Eerst een witte aanslag op de tong (beslagen tong), die na ongeveer zes dagen verdwijnt en een frambozenkleur krijgt (aardbeientong of frambozentong).

Na ongeveer een week neemt de koorts af. Vervolgens kan de huid, vooral op de handpalmen en voetzolen, gaan vervellen. Dit vervellen kan 2 tot 3 weken na genezing optreden en verdwijnt vanzelf.

Overdracht en besmettelijkheid

Roodvonk is een zeer besmettelijke ziekte. Een besmet persoon is al besmettelijk voordat de eerste symptomen zichtbaar zijn. De besmettelijkheid begint al enkele uren na de infectie en kan aanhouden tot 21 dagen zonder behandeling. Na 24 tot 48 uur antibiotische behandeling is de besmettelijkheid meestal verdwenen.

Hoewel thuisblijven de verspreiding niet volledig voorkomt omdat de besmettelijkheid al vroeg begint, is het belangrijk om maatregelen te nemen:

• Gebruik papieren zakdoekjes om de neus te snuiten en gooi deze direct weg.
• Hoest of nies in de elleboog om verspreiding van druppeltjes te beperken.
• Informeer de leiding van de kinderopvang of school over de besmetting.

Men kan roodvonk meerdere keren krijgen, aangezien er verschillende varianten van de groep A-streptokokken bestaan en de immuniteit niet altijd volledig of blijvend is.

Roodvonk bij baby's en kinderen

Roodvonk komt het meest voor bij kinderen tussen de 5 en 10 jaar, en specifiek bij kleuters tussen 3 en 6 jaar. Kinderen jonger dan 2 jaar zijn vaak beschermd door antistoffen van de moeder, waardoor roodvonk bij baby's zeldzaam is. Echter, als een baby toch besmet raakt, kunnen de symptomen mild zijn:

• Zeer rode, pijnlijke keel
• Koorts of koude rillingen
• Witachtige laag op de tong, later aardbeientong
• Rode huiduitslag die aanvoelt als schuurpapier
• Felrode huid in plooien (oksels, ellebogen, liezen)
• Gezwollen klieren in de nek
• Hoofdpijn of lichaamspijn
• Misselijkheid, braken of buikpijn

Hoewel roodvonk bij baby's meestal mild verloopt, kan het gevaarlijk zijn voor baby's met een verminderde weerstand, hartafwijkingen, afwijkingen in het keel-, neus- en oorgebied, of het syndroom van Down. In deze gevallen kan de huisarts antibiotica voorschrijven.

Behandeling van roodvonk

Omdat roodvonk door bacteriën wordt veroorzaakt, is een antibioticakuur (meestal penicilline) de standaardbehandeling, die doorgaans 10 dagen duurt. Deze kuur verkort niet alleen de besmettelijkheid en de duur van de ziekte, maar vermindert ook het risico op complicaties.

Naast antibiotica zijn er ondersteunende maatregelen:

• Voldoende drinken: Regelmatig kleine hoeveelheden water drinken kan de pijn verlichten.
• Zachte voeding: Geef zachte voeding in kleine porties, zoals puree of yoghurt, om slikproblemen te verlichten.
• Pijnstilling: Bij pijn kan paracetamol worden gegeven, volgens de aanwijzingen in de bijsluiter. Bij slikproblemen kunnen oplosbare tabletten of een drankje worden gebruikt.
• Rust: Zorg voor voldoende rust, hoewel bedrust niet altijd noodzakelijk is. Naar buiten gaan mag indien de patiënt zich goed genoeg voelt.
• Comfort bij koorts: Zorg voor een niet te warme kamer en draag loszittende, dunne kleding. Een laken kan volstaan in bed, tenzij de patiënt het koud heeft.

Speciale keeltabletten zijn niet altijd effectiever dan gewone snoepjes en kunnen duurder zijn. Keeltabletten met pijnstillers zoals flurbiprofen worden afgeraden.

Er bestaat momenteel geen vaccin tegen roodvonk.

Roodvonk en zwangerschap

Roodvonk vormt meestal geen groot risico voor het ongeboren kind. De bacterie bereikt zelden de placenta, waardoor directe infectie van de foetus zeldzaam is. Zwangere vrouwen ervaren dezelfde symptomen als andere patiënten en worden doorgaans behandeld met een gerichte antibioticakuur. De meeste antibiotica die bij roodvonk worden voorgeschreven, zijn veilig tijdens de zwangerschap.

Indirecte risico's, zoals hoge koorts door een ernstige infectie, kunnen wel stress voor het moederlichaam veroorzaken. Ook is er een zeer zeldzaam risico op ontstekingen in de nieren of gewrichten na de streptokokkeninfectie. Indien een zwangere vrouw symptomen van roodvonk vertoont, is het belangrijk dit te melden aan de arts of verloskundige. Extra voorzorgsmaatregelen tijdens de bevalling kunnen dan worden genomen om overdracht naar de pasgeborene te minimaliseren.

Preventie, zoals goede handhygiëne, is belangrijk. Bij blootstelling aan roodvonk tijdens de zwangerschap, is het raadzaam contact op te nemen met de zorgverlener.

Mogelijke complicaties

Hoewel roodvonk meestal vanzelf overgaat en complicaties zeldzaam zijn, kunnen deze optreden tijdens of weken na de infectie. Mogelijke complicaties zijn:

• Oorontsteking
• Keelabces
• Sinusitis
• Longontsteking
• Hersenvliesontsteking
• Reumatische koorts
• Ontsteking van de hartkleppen
• Nierontsteking (glomerulonefritis)

Bij symptomen zoals lusteloosheid, bleke huid, gezwollen oogleden, roze of rode urine, pijnlijke rode gewrichten, plotselinge kortademigheid of koorts enkele weken na de infectie, is het raadzaam de huisarts te raadplegen.

tags: #roodvonk #bij #zwangerschap