Dysmaturiteit en Prematuriteit: Oorzaken, Gevolgen en Zorg

Wat is Dysmaturiteit?

Dysmaturiteit, ook wel bekend als Small for Gestational Age (SGA), wordt gedefinieerd als een te laag geboortegewicht in verhouding tot de zwangerschapsduur. Dit fenomeen kan samengaan met vroeggeboorte (prematuriteit), maar kan zich ook voordoen bij een voldragen zwangerschap. Kenmerkend voor een baby met een te laag geboortegewicht zijn een magere buik en een relatief groot hoofd.

Oorzaken van Dysmaturiteit

Er kunnen diverse redenen zijn waarom een baby te klein is bij de geboorte. In de meeste gevallen is het niet te wijten aan de ouders dat een kind dysmatuur is. De oorzaak kan zowel bij de moeder als bij de baby liggen.

Oorzaken bij de Moeder

Verschillende factoren in de gezondheid van de moeder kunnen de groei van het kind beïnvloeden, waardoor de baby zich niet optimaal kan ontwikkelen en een dysmatuur geboortegewicht kan hebben:

• Slecht functionerende placenta: Als de placenta niet goed werkt, bijvoorbeeld door een aanlegprobleem, ontvangt de baby te weinig voedingsstoffen, wat leidt tot een verminderde groei.
• Roken, drugs of alcohol: Gebruik van genotsmiddelen tijdens de zwangerschap kan de placenta beschadigen en bijdragen aan een dysmatuur kindje.
• Hoge bloeddruk: Een verhoogde bloeddruk vermindert de bloed- en zuurstoftoevoer naar de placenta, waardoor deze kleiner wordt en minder goed functioneert.
• Zwangerschapsvergiftiging: Aandoeningen zoals pre-eclampsie en HELLP, die gepaard gaan met een hoge bloeddruk, kunnen de placenta ernstig beschadigen en SGA veroorzaken.
• Ondervoeding: Onvoldoende voedingsstoffen bij de moeder leiden tot een tekort bij de baby, met een te klein en licht geboortegewicht tot gevolg.
• Infecties: Diverse infectieziekten, zoals toxoplasmose, rubella, CMV, herpes simplex, chlamydia en syfilis, kunnen de placentafunctie en de gezondheid van de moeder aantasten, waardoor de baby minder voedingsstoffen binnenkrijgt.

Oorzaken bij de Baby

Soms ligt de oorzaak van een te laag geboortegewicht bij het kind zelf. Dit kan variëren van minder ernstige tot complexere aandoeningen:

• Chromosoomafwijking: Verschillende chromosoomafwijkingen, zoals het syndroom van Down, kunnen tot dysmaturiteit leiden.
• Aangeboren afwijkingen: Specifieke aangeboren afwijkingen, waaronder bot- of spierontwikkelingsproblemen, genetische aandoeningen of spijsverteringsafwijkingen, kunnen de groei tijdens de zwangerschap belemmeren.
• Meerling: Meerlingen hebben doorgaans een lager geboortegewicht omdat zij de baarmoeder en voedingsstoffen delen. Meestal halen zij deze achterstand later weer in.

Risico's en Mogelijke Complicaties bij Dysmaturiteit

Baby's met een te laag geboortegewicht kunnen na de geboorte te maken krijgen met diverse gezondheidsproblemen, die zowel op korte als lange termijn van invloed kunnen zijn.

Problemen op Korte Termijn

Direct na de geboorte kunnen kinderen met SGA vaker last hebben van de volgende, doorgaans goed te behandelen, problemen:

• Moeite met warmtebehoud: Door een tekort aan vetweefsel kunnen deze baby's hun lichaamstemperatuur moeilijker reguleren. Vaak verblijven zij daarom in een couveuse om warm te blijven.
• Zuurstoftekort bij de bevalling: Kinderen met SGA zijn extra kwetsbaar voor een verminderde zuurstoftoevoer tijdens de bevalling, wat tot hersenbeschadiging kan leiden indien niet tijdig ingegrepen wordt.
• Lage bloedsuikers (hypoglycemie): Met weinig reserves hebben deze kinderen sneller een tekort aan glucose, wat in het ziekenhuis wordt aangevuld met glucose-infuus.
• Te hoog aantal rode bloedcellen (polycythemie).
• Te laag aantal bloedplaatjes (trombocytopenie).
• Te ruim gewichtsverlies (> 10%) in de eerste dagen na de geboorte.

Problemen op Lange Termijn

Hoewel veel kinderen met SGA zich normaal ontwikkelen, bestaat er een verhoogd risico op bepaalde problemen op latere leeftijd:

• Groeiachterstand: Ongeveer 20% van de kinderen met SGA blijft kleiner dan gemiddeld, wat niet altijd problematisch is indien zij hun eigen groeicurve volgen. Soms is behandeling met groeihormonen mogelijk.
• Lichamelijke beperking: Afhankelijk van de oorzaak van de SGA kan er een lichamelijke afwijking optreden, zoals spierziekten of vervormde botten.
• Verstandelijke beperking: Indien een chromosoomafwijking ten grondslag ligt aan de SGA, kan er sprake zijn van een verstandelijke beperking.
• Overgewicht: Kinderen die te licht geboren zijn, hebben een verhoogd risico op overgewicht op latere leeftijd, wat een goede monitoring van het eetpatroon vereist.
• Diabetes type 2: Door schommelende glucosewaarden en het verhoogde risico op overgewicht kan diabetes type 2 zich ontwikkelen.
• Metabool syndroom: Een stofwisselingsstoornis die verband houdt met diabetes, hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten.
• ADHD en autisme: Kinderen met SGA hebben een verhoogd risico op deze ontwikkelingsstoornissen, hoewel de exacte oorzaak hiervoor nog niet volledig begrepen wordt.

Onderzoek bij Dysmature Baby's

Om mogelijke problemen tijdig te herkennen en te behandelen, wordt de baby op de afdeling Neonatologie nauwlettend gevolgd. Diverse onderzoeken kunnen plaatsvinden:

Bloedonderzoek

Vanwege het verhoogde risico op lage bloedsuikers wordt dit regelmatig gecontroleerd, meestal op 1, 3, 6, 9, 12 en 24 uur na de geboorte. Indien nodig worden de bloedsuikers vaker en/of langer gecontroleerd. Afhankelijk van de ernst van de dysmaturiteit kunnen ook de rode bloedlichaampjes en bloedplaatjes worden onderzocht. Dit gebeurt door middel van een hielprik.

Urineonderzoek

Als er geen duidelijke oorzaak is voor het lage geboortegewicht, wordt de urine onderzocht op het CMV-virus. Dit gebeurt via een zogenaamd plaszakje.

Echografisch Onderzoek

Een echografisch onderzoek van de hersenen kan worden uitgevoerd om de ontwikkeling van de hersenen te beoordelen. Hierbij worden onschadelijke geluidsgolven gebruikt.

Neonatale Hielprikscreening

Op de vijfde dag na de geboorte wordt, net als bij alle pasgeborenen, de neonatale hielprikscreening uitgevoerd. Deze screening is belangrijk voor de opsporing van diverse ernstige aandoeningen die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid.

Behandeling en Zorg voor Dysmature Baby's

De zorg voor een dysmature baby richt zich op het stabiliseren van de toestand, het bevorderen van groei en het voorkomen van complicaties.

Warmte/Couveuse

Omdat baby's met een laag geboortegewicht weinig vetweefsel hebben, koelen ze snel af. Zij worden daarom warm gehouden, initieel in warme doeken en een mutsje. Bij een significant te laag geboortegewicht wordt een couveuse of warmtebed gebruikt om de lichaamstemperatuur optimaal te houden en de baby te beschermen tegen infecties.

Voeding

Het maagdarmstelsel van een dysmature baby kan onrijp zijn, met een kleine maag die slechts kleine hoeveelheden kan verteren. Regelmatige, kleine voedingen zijn daarom noodzakelijk. Als de baby de voeding nog niet goed verdraagt, wordt gestart met voeding en vocht via een infuus (glucose 10%). Indien langdurige voeding via het maagdarmkanaal niet mogelijk is, kan Totaal Parenterale Voeding (TPV) worden toegepast. Wanneer de baby wel voeding via het maagdarmkanaal kan ontvangen maar nog niet zelf kan drinken, wordt gebruik gemaakt van een voedingssonde die via de neus naar de maag loopt.

Moedermelk heeft de voorkeur omdat het makkelijker te verteren is en de kans op darmproblemen vermindert. Indien de baby nog niet aan de borst kan drinken, kan moedermelk worden afgekolfd en via de sonde toegediend. Het moment waarop gestart kan worden met aanleggen hangt af van de conditie van de baby. Zuigbehoefte kan een teken zijn dat de baby wil drinken.

Voor baby's die borstvoeding krijgen en onvoldoende groeien, of een geboortegewicht onder de 2000 gram hebben, kan Breast Milk Fortifier aan de moedermelk worden toegevoegd om extra calorieën en voedingsstoffen te leveren.

Om pijn en stress tijdens medische procedures, zoals het inbrengen van een infuus of sonde, te verminderen, wordt sucrose (een suikeroplossing) toegediend.

Voorbereiding op Ontslag

Een baby mag naar huis wanneer hij voldoende zwaar is, zichzelf warm kan houden in een gewoon bedje en volledig zelfstandig kan drinken. Vaak wordt een 'rooming-in' kamer aangeboden, waar ouders 24 uur kunnen oefenen met de zorg voor hun baby, inclusief het aanbieden van voeding en het herkennen van voedingssignalen. Dit helpt bij de voorbereiding op de thuissituatie.

Prematuriteit: Een Verband met Dysmaturiteit

Een baby die met 36 weken zwangerschap of eerder ter wereld komt, wordt als prematuur beschouwd. Hoe vroeger de geboorte, hoe onrijper de organen (longen, darmen, hart) van de baby, wat kan leiden tot diverse complicaties. Prematuriteit is niet hetzelfde als dysmaturiteit, hoewel deze condities vaak samengaan. SGA-kinderen hebben doorgaans geen problemen met onrijpe organen.

Complicaties bij Prematuren

Premature baby's kunnen te maken krijgen met:

• Ademhalingsproblemen: Onrijpe longen kunnen leiden tot ademhalingsondersteuning en chronische longziekten zoals Broncho Pulmonale Dysplasie (BPD).
• Darmproblemen: Ernstige darmontstekingen zoals Necrotiserende Enterocolitis (NEC) kunnen optreden door onrijpe darmen.
• Bloedarmoede: Prematuren kunnen zelf nog niet voldoende rode bloedcellen aanmaken.
• Geelzucht: Een veelvoorkomend verschijnsel dat behandeld wordt met fototherapie.
• Infectiegevoeligheid: Een lagere weerstand en medische ingrepen verhogen het risico op infecties.
• Klompvoet, bloedinkjes in de hersenen, open ductus arteriosus (een bloedvat dat na de geboorte zou moeten sluiten).
• Problemen met zicht (ROP-screening) en gehoor.
• Apneu: Het vergeten te ademen of een zuurstoftekort in het hart kan leiden tot een vertraagde hartslag (bradycardie).

Zorg en Begeleiding na Ontslag

Na ontslag uit het ziekenhuis is het belangrijk de instructies van de arts te volgen. Ouders ontvangen begeleiding, soms via video-consults, om de zorg thuis, inclusief sondevoeding en het leren drinken, te ondersteunen. De opvolging na ontslag varieert en kan uitgebreider zijn voor premature kinderen, met aandacht voor groei, ontwikkeling en vaccinaties, waarbij gecorrigeerde groeicurven worden gebruikt.

Borstvoeding wordt sterk aanbevolen voor premature baby's vanwege de optimale voeding, verteerbaarheid en bescherming tegen infecties. Indien nodig zijn er specifieke kunstvoedingen voor prematuren beschikbaar. De ontwikkeling van het kind wordt gevolgd met onderzoeken zoals het Van Wiechenonderzoek.

Hygiëne is cruciaal bij het bereiden van voeding, zowel voor fles- als sondevoeding. Het meten van de lichaamstemperatuur van de baby thuis is belangrijk, evenals het herkennen van ziekteverschijnselen en het tijdig inschakelen van medische hulp.

Het leren drinken is een vaardigheid die tijd kost en waarbij de zoek-, zuig- en slikreflex essentieel zijn. Het herkennen van stress-signalen tijdens het drinken is belangrijk om negatieve ervaringen te voorkomen. Baby's kunnen in zijligging gevoed worden om verslikken te voorkomen en de ademhaling te vergemakkelijken. Stevige ondersteuning tijdens het voeden is van belang.

Ouders van te vroeg geboren kinderen kunnen te maken krijgen met emotionele en financiële uitdagingen. Ondersteuning van partner, familie, vrienden en zorgverleners is essentieel. Het platform 'Te Vroeg' biedt informatie en ondersteuning.

tags: #prematuur #sonde #lostrekken