Bent u er klaar voor om moeder te worden of wilt u uw eicellen invriezen voor later gebruik? Een kinderwens, zeker als alleenstaande vrouw, is een spannende stap die zorgvuldige overwegingen vereist. Wij begeleiden u graag met praktische zaken, van het kiezen van een donor tot het veiligstellen van uw vruchtbaarheid.
Uw kinderwens vervullen als alleenstaande moeder
Er zijn steeds meer vrouwen die (nog) geen geschikte partner zijn tegengekomen, maar wel hun kinderwens veilig willen stellen. Ook vrouwen bij wie een vroegtijdige overgang in de familie voorkomt, kunnen hun vruchtbaarheid veiligstellen door middel van eicelvitrificatie. Na een IVF-stimulatie worden de eicellen verzameld en ingevroren voor later gebruik.
Wat is een Bewust Alleenstaande Moeder (BAM)?
BAM staat voor Bewust Alleenstaande Moeder: een vrouw die er bewust voor kiest om alleen een kind te krijgen en op te voeden. Deze term vervangt de oudere afkorting BOM (Bewust Ongetrouwde Moeder), die inmiddels wat gedateerd en minder passend klinkt. Kies je ervoor om een kind te krijgen zonder partner, dan moet je bevrucht worden met zaadcellen van een donor. Om dit te bereiken zijn er verschillende opties.
Opties voor spermadonatie
Om bevrucht te worden met donorsperma zijn er diverse mogelijkheden:
1. Spermadonor via een ziekenhuis met Medisch Begeleide Voortplanting (MBV)
U kunt op zoek gaan naar een ziekenhuis dat medisch begeleide voortplanting (MBV) uitvoert. De zaadcellen komen van een anonieme donor die het fertiliteitscentrum voor u zoekt, of van een donor die u zelf aanbrengt. Beide opties bieden grondige screening, waarbij zowel de gezondheid als de motivatie van de kandidaat-donoren wordt beoordeeld.
Voorwaarden anonieme spermadonor
- Anonieme donoren moeten tussen 18 en 40 jaar zijn.
- Volgens de wet kunnen zij maximaal 6 aanvragers helpen.
- Alles gebeurt strikt anoniem; de identiteit van de donoren is zelfs voor medewerkers van de spermabank onbekend.
- Vaak wordt gezocht naar een donor met vergelijkbare uiterlijke kenmerken (bv. haarkleur, oogkleur) om een gelijkenis met u te bevorderen.
- Indien u later nog een kind wenst, kunt u sperma vragen van dezelfde donor, hoewel dit niet altijd haalbaar is.
Voorwaarden zelf aangebrachte niet-anonieme spermadonor
Het is ook mogelijk om zelf een kandidaat-donor aan te brengen. Hieraan zijn echter voorwaarden verbonden, zoals het verbod op donatie uit commerciële overwegingen.
2. Zelfinseminatie
Een andere mogelijkheid is om zelf op zoek te gaan naar een donor en op de bekende manier tot bevruchting te komen of uzelf te insemineren.
Medisch Begeleide Voortplanting (MBV): Voorwaarden en Procedures
Als bewust alleenstaande moeder is het belangrijk om te weten waar u recht op heeft en welke voorwaarden er gelden bij medisch begeleide voortplanting.
Verzoek bij fertiliteitscentrum
De wet op MBV stelt dat alle vrouwen tussen 18 en 45 jaar, inclusief alleenstaande vrouwen, een verzoek mogen indienen bij een fertiliteitscentrum. Het centrum is verplicht uw verzoek te overwegen, maar niet om het goed te keuren. Helaas staan nog niet alle fertiliteitscentra even open voor aanvragen van alleenstaanden.
Voorwaarden fertiliteitscentra
De voorwaarden kunnen per fertiliteitscentrum verschillen. Zo helpen sommige ziekenhuizen vrouwen vanaf 25 jaar, terwijl anderen pas vanaf 30 jaar ondersteunen. Bepaalde centra eisen een gesprek met een psycholoog, bij andere is dit niet nodig. Zo'n gesprek hoeft echter geen drempel te zijn.
Technieken binnen MBV
MBV is een koepelterm voor verschillende vruchtbaarheidsbehandelingen:
-
Kunstmatige inseminatie (Intra-uteriene Inseminatie met donorsperma - IUI-D / Kunstmatige Inseminatie met een Donor - KID)
Bij bewust alleenstaande moeders is dit vaak de meest toegepaste behandeling. Hierbij wordt ontdooid donorsperma ingebracht in de baarmoeder, idealiter tijdens de eisprong. Om dit moment te bepalen, vinden vooraf onderzoeken plaats, waaronder bloedafnames en echo's. Soms worden hormonen toegediend om de eicelrijping te stimuleren.
De ingreep is over het algemeen vrij eenvoudig, pijnloos en gebeurt tijdens een standaard gynaecologisch onderzoek. Het kan herhaaldelijk worden uitgevoerd zonder bijwerkingen. Mentaal kan de ingreep echter een grote impact hebben.
-
Andere technieken: IVF of ICSI
Deze technieken werden vroeger pas toegepast wanneer kunstmatige inseminatie niet succesvol bleek, maar worden de laatste jaren vaker vanaf het begin overwogen.
- In-vitrofertilisatie (IVF): Hierbij gebeurt de bevruchting buiten het lichaam, in een laboratorium. Na de bevruchting wordt het embryo in de baarmoeder geplaatst.
- Intracytoplasmatische sperma-injectie (ICSI): Ook bij ICSI vindt de bevruchting plaats in een laboratorium.
Kosten en financiële ondersteuning
De kostprijs van een traject met donorzaad hangt voornamelijk af van de gekozen behandeling en het aantal benodigde behandelingen om zwanger te geraken. Het totale kostenplaatje wordt altijd besproken in een verkennend gesprek met een fertiliteitscentrum.
Terugbetaling door de ziekteverzekering
De ziekteverzekering dekt een aanzienlijk deel van de kosten, zoals consultaties, echo's en bloedafnames. De kosten voor het donorsperma vallen hier echter buiten. Bij een IVF-behandeling gelden specifieke aanvullende voorwaarden voor terugbetaling.
Financiële hulp als alleenstaande moeder
Iedereen die de zorg draagt voor een kind, of dat nu als alleenstaande mama of andere ouder is, wordt in Vlaanderen financieel ondersteund:
- Startbedrag: Dit bedraagt € 1.269,25 per kind bij de geboorte. Als alleenstaande mama sta je geregistreerd als enige wettelijke ouder en komt dit bedrag op uw rekening terecht.
- Het Groeipakket: Dit bestaat uit een maandelijks basisbedrag en diverse toeslagen.
Met een goed overzicht van uw budget en rechten, kunt u slim omgaan met geld en uw financiële houvast als alleenstaande ouder versterken.
Wat moet u regelen als alleenstaande ouder?
Een kind krijgen is een grote verandering, zeker als u er alleen voor staat. Met een goede voorbereiding en de juiste informatie bent u sterker dan u denkt.
Juridische zaken
- Geboorteaangifte: Deze moet binnen 15 dagen gebeuren. Als alleenstaande ouder bent u de enige wettelijke ouder op de geboorteakte, tenzij vooraf andere regelingen zijn getroffen.
- Voogdij: Denk na over wie uw kind zou opvangen als u iets overkomt. U kunt een voogd aanwijzen via een notariële akte of verklaring bij de vrederechter. Gemeenten en notarissen kunnen u hierbij helpen.
Zorg voor uzelf: emotionele & sociale steun
U staat er misschien alleen voor als ouder, maar u hoeft het niet alleen te doen. Het is belangrijk om een netwerk op te bouwen:
- Praat met vrienden of familie over hoe u zich voelt.
- Sluit u aan bij (lokale) initiatieven voor alleenstaande ouders.
- Overweeg een gesprek met een psycholoog, vroedvrouw of andere hulpverlener als het even te veel wordt.
Uw welzijn is minstens even belangrijk als het regelen van praktische zaken. Durf hulp te vragen.
IVF-behandeling in stappen
Een IVF-traject omvat doorgaans de volgende stappen:
-
Hormonale stimulatie van de eierstokken
Gedurende ongeveer 14 dagen krijgt u via onderhuidse injecties stimulerende hormonen toegediend. Zodra er voldoende rijpe follikels zijn, wordt de eicelaspiratie gepland. Er bestaan twee schema's, waarvan uw behandelende arts het meest geschikte zal bepalen.
-
Eicelaspiratie en spermaverwerking
De arts prikt net voor de (spontane) eisprong één voor één de follikels aan en zuigt de eicel op. Dezelfde dag maakt de man een spermastaal aan, dat vervolgens wordt voorbereid voor de bevruchting.
-
Bevruchting en ontwikkeling embryo
De eicellen en zaadcellen worden samengebracht in een schaaltje met speciale vloeistoffen en in een incubator geplaatst. Na 12 tot 20 uur is zichtbaar of de eicel normaal bevrucht is. Tussen de 2e en 5e dag na de bevruchting wordt het embryo teruggeplaatst in de baarmoeder.
-
Embryoterugplaatsing
Het geselecteerde embryo wordt opgezogen en via een katheter tot in de baarmoeder gebracht. Het inbrengen verloopt via de vagina, doet geen pijn en duurt zo'n 5 à 10 minuten.
-
Nabehandeling
Na de procedure mag u uw gewone activiteiten hervatten. Een succesvolle vruchtbaarheidsbehandeling wordt opgevolgd tot ongeveer 7 weken zwangerschap.
Hoe werkt in-vitrofertilisatie (IVF)? Een stapsgewijze uitleg.
Reproductieve geneeskunde: Een persoonlijk traject
Reproductieve geneeskunde biedt diverse mogelijkheden om uw kinderwens te realiseren. Een traject met medisch begeleide voortplanting wordt intensief ondersteund op medisch, juridisch, financieel en psychosociaal vlak, waarbij u wordt bijgestaan door fertiliteitsartsen, psychologen en vroedvrouwen.
Ieder gezin is uniek en kan vele vormen aannemen. Uw kinderwens verdient alle kansen. Omdat niet elke gezinssamenstelling hetzelfde is, vereist elke aanvraag een persoonlijke aanpak en begeleiding. Brussels IVF begeleidt alleenstaande wensmama’s, homoseksuele koppels, lesbische koppels en combinaties van deze ouderschapsvormen onder de noemer ‘co-ouderschap’.
Donormateriaal: Anoniem of gekend
Brussels IVF beheert een eigen eicelbank en spermabank, met een netwerk van eiceldonoren en spermadonoren. Alle betrokken wensouders krijgen een gesprek in het centrum. Ook wanneer u een behandeling wenst te starten met behulp van een gekende donor of draagmoeder, zal deze persoon betrokken en bevraagd worden.
De Belgische wetgeving voorziet dat de donor en acceptor in de regel anoniem zijn voor elkaar. Een anonieme donor ondergaat een medische en psychologische screening. Samenwerkingscontracten met verschillende spermabanken in Europa helpen de wachttijden voor wensouders te beperken. Deze donatie gebeurt strikt anoniem.
De wetgever laat ook de optie van gekende donatie toe, waarbij de wensouder(s) zelf een kandidaat-donor aanbrengt. Een gekende donor moet aan dezelfde wettelijke voorwaarden voldoen en ondergaat dezelfde screening.
Bij gebruik van anoniem donormateriaal wordt op basis van uw uiterlijke kenmerken een matching met de donor gedaan. De bloedgroep en resusfactor spelen hierbij een belangrijke rol. Wettelijk mag iedere donor zes gezinnen helpen.
Vanaf 1 januari 2024 is er in België een nationale databank, Fertidata, waarin de donor geregistreerd moet worden door het fertiliteitscentrum.
Psychologische begeleiding en counseling
De psycholoog en/of counselor begeleidt u bij de psychologische, financiële en praktische aspecten om een geïnformeerde keuze te maken over uw toekomst en die van het toekomstige kind. Bij gebruik van donoreicellen of donorzaadcellen wordt ook de vruchtbaarheid van de donor onderzocht. Bij hoogtechnologisch draagmoederschap gebeurt een screening van de draagmoeder.
Als er voor uw kinderwens-traject op dit moment geen wettelijk kader bestaat in België, maakt dit de procedure complexer. Wensouders worden steeds geïnformeerd over de goedkeuring van hun dossier.
Behandelingsplan en counseling
Na bevestiging van de behandeling stelt de arts samen met u een concreet behandelingsplan op. Vervolgens krijgt u een afspraak met een vroedvrouw-counselor waarbij uw behandeling volledig wordt overlopen: de praktische aspecten, de medicatie, interventies, de kostprijs en eventuele terugbetaling. Tijdens de counseling vult u de nodige toestemmingsformulieren en contracten in.
Opvolging tijdens en na de behandeling
Tijdens de behandeling wordt uw cyclus opgevolgd via bloedafnames en echografieën. U wordt geïnformeerd door het team van de Dagelijkse Monitoring. Na een succesvolle vruchtbaarheidsbehandeling wordt uw zwangerschap opgevolgd tot ongeveer 7 weken. Hoewel de verdere begeleiding via uw eigen gynaecoloog verloopt, willen we graag weten hoe uw zwangerschap en de geboorte van uw baby verlopen, dit ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek.
Bij een succesvolle vruchtbaarheidsbehandeling met draagmoederschap of binnen een co-ouderschapsproject is er een bijkomende psychologische opvolging op maat voorzien.
Beslissingsproces en wachttijden
De doorlooptijd van een traject varieert. Het kan drie maanden tot een jaar duren voor een match met donormateriaal beschikbaar is. Het is waardevol om stil te staan bij het ouderschap als een levensbepalende beslissing. Na de beslissing om een fertiliteitstraject op te starten, kan er een wachtperiode zijn voor feedback op de vragenlijst, een consultatie, of beschikbaarheid van donormateriaal.
Het traject wordt grotendeels bepaald door de vrouwelijke cyclus, een natuurlijk proces dat weinig controle en voorspelbaarheid biedt. Het is niet ongebruikelijk dat meerdere behandelingscycli nodig zijn. Het tempo van het traject wordt bepaald door persoonlijke, praktische, relationele en financiële factoren.
Soms kan het helpend zijn om een rustperiode in te lassen, om nieuwe energie en kracht op te doen.
Weigering van behandeling
Het fertiliteitscentrum is verantwoordelijk voor het algemeen welzijn en de gezondheid van het toekomstige kind en de wensouders. Op basis van actuele gegevens en richtlijnen onderzoekt het centrum elke aanvraag. Indien er meer risicofactoren dan beschermende factoren worden weerhouden, kan de behandeling niet worden opgestart. U wordt dan geïnformeerd over de motieven van deze beslissing, conform de Belgische wet op Medisch Begeleide Voortplanting.
Terugbetaling en eigen bijdrage
Als patiënt met een Belgische mutualiteit en recht op tussenkomst van het RIZIV, en jonger dan 43 jaar, heeft u recht op (gedeeltelijke) terugbetaling van de mutualiteit voor zes cycli kunstmatige inseminatie (IUI) en zes cycli IVF/ICSI. In geval van IVF of ICSI wordt de stimulatie en eicelpunctie met bevruchting als één cyclus beschouwd. De terugplaatsing van een ingevroren embryo geldt als een extra kans binnen éénzelfde behandelcyclus.
U betaalt nog steeds een deel van uw MBV-behandeling zelf, inclusief remgelden op consultaties, onderzoeken en ingrepen. Zonder recht op terugbetaling betaalt u de volledige kosten van de behandeling. Het gebruik van donormateriaal is echter nooit terugbetaald.
Bij gebruik van anoniem donormateriaal is dit op eigen kosten. U tekent vooraf een overeenkomst voor de aankoop en acceptatie van het donorzaad of de eicellen. Bij een traject met hoogtechnologisch draagmoederschap en/of een gekende donor mag dit nooit een commercieel oogmerk hebben.
De meeste mutualiteiten bieden een extra terugbetaling voor psychologische consultaties. U bent zelf verantwoordelijk om de nodige documenten hiervoor op te vragen.