Ovulatie met een Mirena spiraal

Het hormoonspiraaltje, ook wel bekend als een IUD (Intra-Uterine Device), onderscheidt zich van veel andere anticonceptiemethoden doordat het de ovulatie niet volledig onderdrukt. Hierdoor blijft de natuurlijke cyclus van de vrouw behouden. In vergelijking met methoden zoals pillen en implantaten, maakt het hormoonspiraaltje gebruik van een lagere dosering anticonceptiemedicatie, namelijk levonorgestrel. De hoeveelheid levonorgestrel die bij Mirena-gebruikers in het bloed wordt aangetroffen, is ongeveer een tiende van die bij pilgebruiksters.

In tegenstelling tot veel andere vormen van anticonceptie, onderdrukt het Mirena spiraaltje de ovulatie en hormoonproductie niet volledig. Hoewel het officiële standpunt is dat de ovulatie niet wordt onderdrukt, heeft onderzoek aangetoond dat het de ovulatie wel degelijk kan beïnvloeden. In het eerste jaar van gebruik, wanneer de dosis levonorgestrel hoger is, wordt naar schatting 85% van de ovulaties onderdrukt. In de jaren daarna daalt dit percentage.

Theoretisch zou de vruchtbaarheid na verwijdering van het hormoonspiraaltje vrijwel direct terug moeten keren naar het oorspronkelijke niveau. Een significant voordeel van het hormoonspiraaltje is dat het menstruatiebloedingen tot wel 90% lichter kan maken, wat een uitkomst kan zijn voor vrouwen die kampen met hevige menstruaties. Daarnaast kan het spiraaltje bepaalde symptomen van endometriose verlichten.

Het anticonceptiemiddel levonorgestrel in het hormonale spiraaltje is geen progesteron. Het kan soms de ovulatie onderdrukken en in de eerste 3 tot 6 maanden na plaatsing leiden tot een onregelmatige cyclus en spotting. Na deze periode kunnen de bloedingen volledig uitblijven of slechts licht zijn.

Plaatsing en verwijdering van het spiraaltje

Het plaatsen van het spiraaltje kan pijnlijk zijn, maar het is een relatief eenvoudige ingreep die door een huisarts, gynaecoloog of verloskundige binnen enkele minuten kan worden uitgevoerd. Het wordt niet als een operatie beschouwd. Vaak wordt geadviseerd om pijnstillers, zoals Ibuprofen, in te nemen om kramp te verminderen.

Er bestaat een klein risico dat het spiraaltje uit de baarmoeder kan komen. Een zeldzame, maar ernstigere complicatie is perforatie van de baarmoeder, wat een operatie kan vereisen. Voor verwijdering van het spiraaltje dient contact te worden opgenomen met de huisarts.

Bij vrouwen die borstvoeding geven, is het risico op het uitstoten van het spiraaltje en op baarmoederperforatie verhoogd.

Vergelijking met andere anticonceptiemethoden

Het hormoonspiraaltje wordt beschouwd als minder gezond dan niet-hormonale methoden zoals condooms, natuurlijke gezinsplanning en het koperspiraaltje. Echter, de voordelen van het verminderen van menstruatiebloedingen en het verlichten van pijn bij endometriose of adenomyose wegen voor veel vrouwen zwaar.

Het hormoonspiraaltje biedt het voordeel dat er soms nog een ovulatie plaatsvindt, wat belangrijk is voor de natuurlijke hormoonproductie van het lichaam. Het is uniek in zijn vermogen om bloedingen te onderdrukken en tegelijkertijd een natuurlijke cyclus met ovulatie toe te staan.

Mirena spiraal: werking en gebruik

Mirena is een hormoonspiraal dat tot 8 jaar werkzaam is ter bescherming tegen zwangerschap. Het is een systeem voor gebruik in de baarmoeder dat langzaam een kleine hoeveelheid van het hormoon levonorgestrel afgeeft. Dit hormoon onderdrukt de eisprong, maakt het slijm van de baarmoedermond minder doorgankelijk voor zaadcellen en belemmer de beweging en functie van zaadcellen in de baarmoeder, wat de kans op bevruchting verkleint.

Bovendien zorgt het spiraaltje ervoor dat het baarmoederslijmvlies nauwelijks wordt opgebouwd, waardoor innesteling van een bevrucht eitje wordt bemoeilijkt. De aanwezigheid van het spiraaltje zelf, als vreemd voorwerp in de baarmoeder, draagt ook bij aan het voorkomen van innesteling.

Optimale plaatsing en consequenties van verwijdering

Het beste moment om Mirena te laten inbrengen is binnen 7 dagen na het begin van de menstruatie. Na een bevalling dient gewacht te worden tot de baarmoeder haar normale grootte heeft hervat, en niet eerder dan 6 weken na de bevalling.

Je kunt op elk gewenst moment stoppen met Mirena. Na verwijdering keert de vruchtbaarheid doorgaans snel terug. Het wordt aangeraden om te wachten tot na de eerste natuurlijke menstruatie voordat zwangerschap wordt nagestreefd, om zo de ovulatiedatum beter te kunnen bepalen.

Bijwerkingen en bescherming

Zoals elk geneesmiddel kan Mirena bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen hier last van krijgt. Mirena beschermt niet tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's); hiervoor is een condoom noodzakelijk.

Het gebruik van Mirena tijdens borstvoeding is mogelijk. Er worden slechts zeer kleine hoeveelheden levonorgestrel in de moedermelk aangetroffen (ongeveer 0,1% van de dosis), wat geen risico voor de baby zou moeten opleveren.

Zwangerschap met spiraaltje

Mocht er onverhoopt toch een zwangerschap optreden tijdens het gebruik van Mirena, dan dient het spiraaltje door een arts of verloskundige te worden verwijderd. Tevens dient de noodzaak van het beëindigen van de zwangerschap te worden besproken, aangezien een zwangerschap met een spiraal in de baarmoeder gepaard gaat met een verhoogd risico op miskraam of vroegtijdige bevalling. Dergelijke zwangerschappen vereisen nauwlettende controle.

Omdat zwangerschap met Mirena zeldzaam is, zijn er weinig gegevens over de invloed op de vrucht. Mirena is immers ontworpen om zwangerschap te voorkomen.

Mirena en de overgang

Mirena kan ondersteuning bieden bij overgangsklachten. Bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd wordt het baarmoederslijmvlies opgebouwd en afgestoten tijdens de menstruatiecyclus. In de overgang neemt de hormoonproductie af, wat kan leiden tot klachten zoals opvliegers. Oestrogeentherapie kan deze klachten verlichten, maar kan ook leiden tot opbouw van baarmoederslijmvlies dat niet wordt afgestoten, wat het risico op baarmoederhalskanker kan vergroten.

Het gebruik van een progestageen hormoon naast oestrogeen kan dit voorkomen. Mirena onderdrukt de groei van het baarmoederslijmvlies door de werking van levonorgestrel.

Controle van de plaatsing van het spiraaltje

Aan de onderkant van Mirena bevinden zich twee dunne draadjes die na plaatsing op lengte worden afgeknipt. Deze maken het mogelijk om zelf te controleren of het spiraaltje nog goed zit. Door een vinger in de vagina tot aan de baarmoedermond te brengen, kunnen de draadjes worden gevoeld. Trek niet aan de draadjes, omdat dit het spiraaltje kan verplaatsen.

Als de draadjes niet meer voelbaar zijn, kan het spiraaltje verschoven zijn of zelfs uitgestoten. In dat geval is medisch advies nodig.

Wanneer Mirena niet gebruiken?

Mirena mag niet worden gebruikt in de volgende situaties:

• Zwangerschap of vermoeden van zwangerschap.
• Kwaadaardige aandoening die afhankelijk is van progestageenhormonen (bv. bepaalde vormen van borstkanker).
• Acute of terugkerende ontstekingen in het kleine bekken of daarvan een voorgeschiedenis.
• Ontsteking van de baarmoederhals (cervicitis).
• Ontsteking van de geslachtsorganen of een soa.
• Ontsteking van het baarmoederslijmvlies na een bevalling (endometritis postpartum).
• Abortus in de afgelopen drie maanden met een opgetreden infectie.
• Aandoening die de weerstand langdurig vermindert of kan verergeren door bacteriën in de bloedbaan (bv. afwijking van hartkleppen of aangeboren hartafwijking).
• Abnormale veranderingen van cellen van de baarmoederhals (cervixdysplasie).
• Kwaadaardige aandoening van de baarmoeder of baarmoederhals, of vermoeden hiervan.
• Onverklaarde abnormale bloedingen uit de vagina.
• Al dan niet aangeboren misvorming van de baarmoeder.
• 'Vleesbomen' in de baarmoeder (myomen) die de baarmoederholte vervormen.
• Acute leverziekte of een levertumor.
• Allergie voor bestanddelen van het geneesmiddel.

In deze gevallen kan een andere, niet-hormonale anticonceptiemethode worden geadviseerd.

Procedure van plaatsing

De vagina en baarmoedermond worden gedesinfecteerd. Met een speciale tang wordt de baarmoeder gestrekt en het Mirena spiraaltje ingebracht. Dit proces duurt slechts enkele minuten en kan gepaard gaan met pijn, bloedverlies en soms flauwvallen. Pijnstillers voorafgaand aan de procedure, of in overleg met de arts een plaatselijke verdoving, kunnen de ervaring verlichten. Vaak is het innemen van een pijnstiller een uur voor de procedure effectiever dan een plaatselijke verdoving, omdat de pijn vaak veroorzaakt wordt door het trekken aan de baarmoeder.

Een getrainde arts dient het spiraaltje in te brengen. Voorafgaand aan de plaatsing vindt een inwendig gynaecologisch onderzoek plaats om zwangerschap uit te sluiten en de grootte en ligging van de baarmoeder te bepalen. Na plaatsing wordt een controleafspraak na 6 weken gepland, gevolgd door periodieke controles (minimaal jaarlijks), afhankelijk van de individuele situatie.

Betrouwbaarheid en toepassingsmomenten

Mirena wordt beschouwd als een goed werkende vorm van anticonceptie mits correct gebruikt. Geen enkele anticonceptiemethode is 100% betrouwbaar; effectiviteit hangt af van correct en tijdgebruik.

Bij plaatsing tijdens de menstruatie, of binnen 7 dagen na aanvang ervan, biedt Mirena directe bescherming tegen zwangerschap. Indien niet tijdens de menstruatie geplaatst, is de eerste 7 dagen een barrièremethode (zoals een condoom) noodzakelijk.

Mirena biedt tot 8 jaar bescherming tegen zwangerschap. Na 8 jaar dient het spiraaltje te worden vervangen of verwijderd. Bij vergeten van de vervanging dient tijdig advies aan de arts te worden gevraagd.

In tegenstelling tot anticonceptiepillen, heeft het hormoonspiraaltje geen stopweek. Dit betekent dat de timing van de menstruatie niet beïnvloed kan worden. De menstruatie kan veranderen of zelfs uitblijven.

Mirena beschermt ook na overgeven of diarree tegen zwangerschap, in tegenstelling tot sommige orale anticonceptiva.

Vergelijking van hormoonspiraaltjes: Mirena en Kyleena

Naast Mirena is Kyleena een ander veelgebruikt hormoonspiraaltje. Beide spiraaltjes voorkomen zwangerschap met een betrouwbaarheid van meer dan 99%. De belangrijkste verschillen liggen in de afmetingen en de hormoonafgifte:

• Kyleena: kleiner van formaat (diameter inbrengbuis 3,8 mm), bevat minder hormonen, werkt 5 jaar. Het inbrengen kan minder pijnlijk zijn en wordt daarom vaak aanbevolen voor jonge tieners, vrouwen in de perimenopauze, en vrouwen die nog geen kinderen hebben gebaard. Na een jaar gebruik ervaart 12% geen menstruatie meer.
• Mirena: iets groter (diameter inbrengbuis 4,4 mm), werkt 8 jaar. Wordt vaker aanbevolen voor vrouwen die al minimaal één kind hebben gebaard. Na een jaar gebruik ervaart 20% geen menstruatie meer.

Beide spiraaltjes geven een kleine hoeveelheid progestageen af, wat helpt bij het reguleren van de menstruatie. Het progestageen verdunt het baarmoederslijmvlies, wat innesteling bemoeilijkt. Bij veel vrouwen die een hormonaal spiraaltje gebruiken, blijft de ovulatie plaatsvinden, hoewel de hormooncyclus beïnvloed kan worden.

Een bekend effect van hormoonspiraaltjes is dat de menstruatie lichter wordt of zelfs verdwijnt. Dit kan praktisch zijn, maar de cyclus is ook een belangrijke gezondheidsindicator.

Hormonale anticonceptie, waaronder spiraaltjes, kan het risico op borstkanker verhogen, maar mogelijk het risico op baarmoederhalskanker verkleinen. Dit laatste wordt mogelijk verklaard door de stimulatie van immuuncellen die HPV-infecties bestrijden.

In vergelijking met het koperspiraal kunnen de bijwerkingen van het hormoonspiraaltje, zoals amenorroe, huid- en haaraandoeningen en hoofdpijn, significant hoger zijn.

Potentiële bijwerkingen en risico's

Veelvoorkomende bijwerkingen van hormoonspiraaltjes kunnen zijn:

• Zeer vaak (>10%): vaginale infecties, hoofdpijn, buikpijn, acne, veranderd menstruatiepatroon (incl. onregelmatig bloedverlies, oligomenorroe, amenorroe), ovariumcysten, vaginale afscheiding, gewichtstoename.
• Vaak (1-10%): infecties van de bovenste geslachtsorganen, depressieve stemming, nervositeit, verminderd libido, migraine, duizeligheid, misselijkheid, braken, haaruitval, rugpijn, gevoelige borsten, dysmenorroe, baarmoederspasmen, dyspareunie, expulsie van het IUD.
• Soms (0,1-1%): opgeblazen gevoel, jeuk, eczeem, chloasma, uterusperforatie (bij borstvoeding), bekkenontsteking, oedeem.
• Zelden (0,01-0,1%): overgevoeligheid, uterusperforatie (bij niet-borstvoedende vrouwen).

Er is een verhoogd risico op het ontwikkelen van cysten in de eierstokken bij gebruik van Mirena.

Hoewel hormonen voornamelijk lokaal werken, kunnen ze wel degelijk systemische effecten hebben. Hormonale anticonceptie, waaronder spiraaltjes, is in verband gebracht met een verhoogd risico op borstkanker.

Het is cruciaal om het spiraaltje nooit zelf te verwijderen, maar dit altijd door een arts te laten doen om infecties en beschadiging te voorkomen.

Het is waardevol om specifieke klachten of afwijkingen te registreren in een app zoals Flo of Clue, waar ook de LH- en ovulatiecurve gemeten kan worden.

Advies en counseling

Het is essentieel om goed geïnformeerd advies te krijgen over alle beschikbare anticonceptiemethoden. Grondig onderzoek en het ontdekken van de mogelijkheden zijn aan te raden.

Het spiraaltje, zowel met als zonder hormonen, is een betrouwbare anticonceptiemethode. Het koperspiraal kan leiden tot heftigere menstruaties, terwijl het hormoonspiraaltje (Mirena) juist zorgt voor sterk verminderde of uitblijvende menstruaties. De Kyleena biedt een vergelijkbaar effect als Mirena, maar met een kortere werkingsduur.

Het spiraaltje kan ook worden ingezet voor andere doeleinden, zoals het tegengaan van hevige menstruatiepijn, wat de pijn aanzienlijk kan verminderen. Tevens wordt het soms gebruikt bij migraine, acne en stemmingswisselingen, hoewel het de onderliggende oorzaken niet altijd aanpakt.

Het spiraaltje kan het risico op baarmoederhalskanker met 45% verkleinen, mogelijk door het stimuleren van immuuncellen die tegen HPV vechten.

Bij het gebruik van het spiraaltje dient rekening gehouden te worden met mogelijke interacties met andere medicijnen, zoals leverenzym-inducerende of -remmende stoffen, hoewel deze voor het levonorgestrelbevattende IUD waarschijnlijk niet van groot belang zijn gezien het lokale werkingsmechanisme.

Bij het inbrengen van het spiraaltje dient men rekening te houden met mogelijke complicaties, zoals spontane abortus, vroeggeboorte, chorioamnionitis, vaginale bloedingen en septische abortus, vooral indien het spiraaltje niet tijdig wordt verwijderd. Het verwijderen van het spiraaltje vermindert deze kansen, maar brengt ze niet volledig op het niveau van een normale zwangerschap.

Het is van belang om zwangerschap uit te sluiten vóór het inbrengen van het IUD. Bij een onverwachte zwangerschap dient een buitenbaarmoederlijke zwangerschap te worden uitgesloten en het IUD zo spoedig mogelijk te worden verwijderd.

De overgang naar moedermelk is minimaal en er wordt geen farmacologisch effect op de borstvoeding of risico voor de zuigeling verwacht.

Het IUD is niet geschikt als postcoïtaal anticonceptiemiddel.

Vóór plaatsing van het IUD dient onderzoek te worden verricht, waaronder een gynaecologisch onderzoek en eventueel een uitstrijkje. Controle na 4-12 weken en daarna jaarlijks is aan te raden.

Bij niet zichtbare verwijderdraadjes dient gedacht te worden aan expulsie of perforatie. Een echo of röntgenonderzoek kan de ligging van het IUD bepalen. Bij een moeilijke insertie, ernstige pijn of bloedverlies, dient een perforatie te worden uitgesloten.

Er is een verhoogd risico op perforatie bij insertie na de bevalling, tijdens borstvoeding en bij een uterus in retroversie-flexie.

Verplaatsing van het IUD naar de baarmoederhals of buiten de baarmoeder, of penetratie in de baarmoederwand, zijn mogelijke complicaties.

Acute veneuze trombo-embolie kan voorkomen.

Het spiraaltje kan worden toegepast bij endometriose onder zorgvuldige specialistische controle. Bij diabetes mellitus dient de glucosespiegel te worden gemonitord.

Depressie is gemeld; adviseer contact op te nemen met de arts bij symptomen.

Bij abnormaal bloedverlies dient onderzoek te worden verricht, omdat dit kan wijzen op endometriumpoliepen of -carcinoom.

Bij aanhoudende doorbraakbloedingen kan een sequentieel HRT-regime worden overwogen.

Bij tekenen van bekkenontsteking is bacteriologisch onderzoek en behandeling met antibiotica aangewezen. Het IUD dient te worden verwijderd bij recidiverende infecties.

Bij vrouwen met wisselende partners of nullipariteit is er een verhoogd risico op infecties in het kleine bekken.

Bij de vondst van actinomyceten in een cytologisch uitstrijkje kan preventieve verwijdering van het IUD worden overwogen.

Bij uitblijven van menstruatie binnen 6 weken dient zwangerschap te worden overwogen. Een buitenbaarmoederlijke zwangerschap is een risico bij lage buikpijn, vooral bij uitblijvende menstruatie of plotselinge bloedingen bij amenorroe.

Expulsie van het IUD kan ongemerkt verlopen. Een toename van menstruatiebloedverlies kan hierop wijzen. Het gebruik van menstruatiecups kan het risico op expulsie verhogen.

Bij niet voelen van de verwijderdraadjes dient contact met de arts te worden opgenomen en condoomgebruik te worden geadviseerd totdat de locatie van het IUD is bevestigd.

Een partieel uitgestoten IUD moet worden verwijderd en kan worden vervangen na uitsluiting van zwangerschap.

Bij vergrote follikels die niet spontaan verdwijnen, blijft echografische controle nodig.

Het gebruik van Mirena bij vrouwen ouder dan 65 jaar of jonger dan 16 jaar is niet onderzocht.

Het werkingsmechanisme van het IUD is voornamelijk gebaseerd op lokale effecten op het endometrium, waarbij de concentratie oestrogeen en progesteronreceptoren wordt verlaagd. De viscositeit van het cervicale slijmvlies neemt toe, wat een barrière vormt voor zaadcellen. Bij sommige vrouwen treedt onderdrukking van de ovulatie op.

De dagelijkse afgifte van levonorgestrel varieert per type spiraaltje en neemt over de jaren af.

tags: #ovulateren #met #mirena #spiraal