Na de bevalling ondergaat het lichaam van de moeder een periode van herstel en aanpassing. Spontane samentrekkingen van de baarmoeder helpen deze om terug te keren naar haar oorspronkelijke staat vóór de zwangerschap. Dit proces drukt ook de wond die de moederkoek in de baarmoederwand heeft achtergelaten dicht, waardoor onnodig bloedverlies wordt voorkomen.
Lichamelijke Veranderingen en Bloedverlies
De eerste dagen na een bevalling zal er hoofdzakelijk rood gekleurd bloedverlies optreden, vergelijkbaar met een hevige menstruatie. De hoeveelheid zal geleidelijk afnemen. In de daaropvolgende dagen kan het verlies bruinachtig en geelachtig worden en dit kan tot zes weken na de bevalling aanhouden. Dit wordt ook wel lochia of kraamvloed genoemd.
De oorzaak van abnormaal bloedverlies in het kraambed is meestal een achtergebleven restant van de moederkoek (placentarest). Dit kan nabloedingen veroorzaken, vaak in de eerste uren of dagen na de bevalling. Bij een placentarest wordt soms een curettage verricht.
De kleur van het bloedverlies verandert met de genezing: eerst helderrood, daarna donkerrood of bruin, en later kan er ook geel vochtverlies optreden. Bij toenemend bloedverlies is het altijd raadzaam contact op te nemen met een deskundige.
Bloeddruk en Duizeligheid
Direct na de bevalling kunnen vrouwen last hebben van een lage bloeddruk, omdat de bloedvaten nog wijd open staan. Dit verhoogt het risico op flauwvallen bij plotseling opstaan. Epidurale verdoving of hevig bloedverlies kunnen dit risico verder vergroten. Voorzichtigheid is geboden bij het eerste opstaan, en het is raadzaam om hierbij begeleiding te hebben. Een hoge bloeddruk kan eveneens een probleem vormen.
Een duizelig gevoel bij het opstaan kan de eerste dagen na de bevalling voorkomen. Dit kan te maken hebben met bloedverlies, slaaptekort of het herstelproces. Deze duizeligheid duurt doorgaans enkele seconden en gaat niet gepaard met andere klachten. Rustig opstaan en voldoende rust nemen zijn dan de adviezen. Bij andere klachten naast duizeligheid is medisch advies noodzakelijk.
Pijn en Ongemak
Wondverzorging na Knippen of Inscheuren
Een episiotomie (knip) of een scheurtje tijdens de bevalling kan bij sommige vrouwen meer of minder pijn veroorzaken. Dit is een wond op een gevoelige plek, die constant gevoeld kan worden bij zitten, liggen of stappen. Dagelijks wordt de pijnbeleving geëvalueerd.
Om het pijnlijke gevoel te verzachten, kan een ijszakje verlichting bieden. Bij aambeien, die tijdens de zwangerschap kunnen ontstaan of verergeren door de bevalling, is het voorkomen of verhelpen van constipatie belangrijk.
Als er hechtingen zijn geplaatst na een knip of scheurtje, kan dit de eerste dagen pijn of ongemak geven. Koelen met een ijskompres kan de zwelling tegengaan en pijnklachten verminderen. De verpleegkundige of kraamverzorgende controleert de hechtingen dagelijks.
Om de genezing van de wond te bevorderen, kan het helpen om dagelijks met de billen bloot in bed te liggen, zodat er lucht bij de wond kan komen. Indien de wond ontstoken raakt (rood, gezwollen, pus), is overleg met een deskundige noodzakelijk.
Als hechtingen veel pijnklachten geven, kunnen ze, afhankelijk van het type, vanaf de zevende dag verwijderd worden. In principe lossen de hechtingen binnen 2-3 weken (maximaal 6 weken) vanzelf op.
Naweeën
Na de bevalling moet de opgerekte baarmoeder weer kleiner worden. De eerste dagen na de bevalling gebeurt dit het snelst en kan dit gepaard gaan met naweeën. Dit zijn functionele krampen die de baarmoeder helpen krimpen en het bloedverlies verminderen. Borstvoeding geven stimuleert de naweeën.
Voor naweeën kan paracetamol op schema (iedere 6 uur 2 tabletten van 500 mg) helpen, evenals voldoende rust. Na ongeveer 3-4 dagen houden de naweeën meestal op.
De baarmoeder krimpt het meest in de eerste tien dagen na de bevalling en heeft na zes weken weer ongeveer de grootte van voor de zwangerschap.
Problemen met Plassen en Ontlasting
Na de bevalling kan toiletgang problemen geven. Soms is er weinig aandrang om te plassen, of kan plassen pijnlijk zijn. Pijnstillers zoals een ruggenprik kunnen ook invloed hebben op het plassen. Het is raadzaam om regelmatig naar het toilet te gaan, bijvoorbeeld elke drie uur.
Pijn bij het plassen kan door hechtingen komen, maar ook een blaasontsteking kan de oorzaak zijn. Ongewenst urineverlies, met name bij niezen, hoesten of lachen, kan optreden doordat de bekkenbodemspieren verslapt zijn. Deze spieren hebben tijd nodig om te herstellen. Het trainen van de bekkenbodemspieren kan helpen.
Obstipatie (verstopping) kan optreden door verminderde beweging en het op gang komen van de darmen. Angst voor pijnlijke hechtingen kan ertoe leiden dat de eerste ontlasting wordt uitgesteld, waardoor de ontlasting harder wordt. Voldoende drinken en vezelrijke voeding zijn belangrijk. De eerste ontlasting komt meestal rond de 2e of 3e dag na de bevalling. Bij uitblijven na de 4e dag is het raadzaam dit te melden.
Ongewenst ontlastingsverlies of verlies van controle over winden kan ook voorkomen en het dagelijks leven ernstig beperken. Als dit langer dan zes weken aanhoudt, is medisch advies aangewezen.
Aambeien
Aambeien kunnen ontstaan tijdens de zwangerschap en verergeren door het persen. Ze kunnen jeuk, pijn of een branderig gevoel geven en bloedverlies veroorzaken. Koelen en pijnstillende zalf kunnen verlichting bieden. Na de bevalling worden aambeien vaak kleiner en kunnen ze verdwijnen. Bij aanhoudende klachten kan advies van de verloskundige of huisarts worden ingewonnen.
Mentale en Emotionele Welzijn
Stemmingwisselingen en Postnatale Depressie
Stemmingwisselingen in het kraambed zijn normaal en kunnen worden veroorzaakt door hormoonveranderingen, slaaptekort, het verwerken van de bevalling en onzekerheid over de babyverzorging. Deze klachten, ook wel kraamtranen genoemd, komen veel voor.
Als deze klachten langdurig aanhouden, er sprake is van een depressieve stemming, en er ook lichamelijke klachten optreden, is het belangrijk om hulp te zoeken bij de huisarts. Symptomen om op te letten zijn onder andere somberheid, veel huilen, prikkelbaarheid, concentratieverlies, slaapproblemen, verlies van eetlust en libidoverlies. Deze kunnen enkele dagen tot weken na de bevalling optreden.
Het is raadzaam om het jaar na de bevalling alert te blijven op depressieve klachten, aangezien een postnatale depressie tot een jaar na de bevalling kan ontstaan.
Specifieke Complicaties en Risico's
Trombosebeen
Na de bevalling is er een licht verhoogde kans op een trombosebeen, waarbij een bloedstolsel zich vormt in een bloedvat, meestal in de benen. Symptomen zijn pijn, zwelling, roodheid en een gespannen uitziend been. Een trombosebeen vereist altijd medische behandeling.
Benauwdheid en Longembolie
Meer last van benauwdheid, vooral na inspanning, kan na de bevalling optreden. Als deze benauwdheid aanhoudt zonder dat er sprake is van hyperventilatie, kan dit wijzen op een longembolie, een mogelijke complicatie van een trombosebeen.
Borstontsteking
Een borstontsteking (mastitis) kenmerkt zich door een pijnlijke, rode, harde en warme plek in de borst, vaak gepaard gaande met ziektegevoel en koorts. Het legen van de melkklier is belangrijk. Behandeling omvat antibiotica, soms via infuus, waarvoor ziekenhuisopname nodig kan zijn.
Baarmoederontsteking (Endometritis)
Een baarmoederontsteking (endometritis) gaat gepaard met snel stijgende koorts en pijn in de onderbuik, die pijnlijk is bij aanraking. Behandeling bestaat uit antibiotica, eventueel via infuus in het ziekenhuis.
Keizersnede en Herstel
Na een keizersnede (sectio caesarea), een buikoperatie, is herstel van de buikwond van cruciaal belang. Dit kan zes weken of langer duren. Adequate pijnstilling, zoals paracetamol, is in de eerste weken aan te raden. Bij toenemende wondpijn, pusafscheiding, toenemend bloedverlies of koorts, is medische hulp noodzakelijk.
Problemen na een ruggenprik zijn zeldzaam. Rugpijn kan voorkomen als gevolg van de prik, maar verdwijnt meestal binnen enkele dagen. Hoofdpijn, vooral indien toenemend bij opstaan, kan wijzen op post-spinale hoofdpijn en moet gemeld worden.
Herstel op de Lange Termijn
Bekkenbodemherstel
De bekkenbodemspieren worden tijdens zwangerschap en bevalling flink opgerekt. Volledig herstel van deze spieren kan tot een jaar duren. Klachten zoals urineverlies, ontlastingsincontinentie, een drukkend gevoel in de buik en pijn rond de bekkenbodem kunnen voorkomen. Bekkenbodemspieroefeningen kunnen de klachten verminderen.
Vruchtbaarheid en Anticonceptie
De eerste eisprong na de bevalling kan al twee tot vier weken later plaatsvinden, nog voordat de menstruatie terugkeert. Vrouwen zijn dus vruchtbaar voordat ze weer ongesteld worden. Borstvoeding geven is geen betrouwbare methode van anticonceptie.
Seksualiteit en Zwemmen/Bad
Zolang er bloedverlies is, wordt afgeraden om te zwemmen of in bad te gaan vanwege het risico op infectie. Dit geldt ook voor gemeenschap. Het gebruik van tampons wordt eveneens afgeraden. Het herstel van de vagina, inclusief eventuele scheurtjes of hechtingen, is belangrijk voordat geslachtsgemeenschap wordt hervat. Dit wordt vaak geadviseerd na de nacontrole.
Sporten
De mogelijkheid om weer te sporten hangt af van het individuele herstel. Activiteiten met veel schokbelasting worden voorlopig afgeraden. Na een keizersnede kan het langer duren voordat men weer kan beginnen met sporten. Wandelen en rustige beweging zijn wel verantwoord.
Haaruitval
Veel vrouwen ervaren na de bevalling haaruitval. Dit is een normaal verschijnsel dat samenhangt met hormonale veranderingen. De haargroei zal zich na verloop van tijd herstellen.
Bekkeninstabiliteit
Bekkeninstabiliteit, ook wel symfysiolyse genoemd, is een verhoogde beweging of verzwakking in het bekken. Dit kan ontstaan door hormonale veranderingen tijdens de zwangerschap, waarbij de banden die de bekkenbeenderen verbinden soepeler worden. Dit is gunstig voor de bevalling, maar kan bij overmatige verweking leiden tot pijn en instabiliteit.
Klachten treden vaak op bij beweging of vermoeidheid. De pijn kan zich manifesteren aan de voorzijde van het bekken (schaambeen), de onderrug, of rond het stuitje. Oefeningen, houdingsadviezen en het gebruik van een bekkenband kunnen helpen bij het herstel.
Wanneer Deskundige Hulp Inschakelen?
Het is belangrijk om alert te zijn op symptomen die wijzen op mogelijke complicaties. Neem contact op met een verloskundige, huisarts of specialist in de volgende gevallen:
- Koorts boven de 38°C
- Plotseling toenemend bloedverlies
- Ernstige pijn in de onderbuik
- Aanhoudende benauwdheid
- Tekenen van trombose (pijn, zwelling, roodheid in het been)
- Ernstige stemmingswisselingen of depressieve klachten
- Wondinfectie na knip of scheurtje
- Problemen met plassen of ontlasting die aanhouden
- Aanhoudende of verergerende bekkenpijn
tags: #ontwrichting #bij #bevalling