De Vijfde Ziekte: Oorzaken, Symptomen en Behandeling

De vijfde ziekte, ook wel bekend als erythema infectiosum, is een veelvoorkomende kinderziekte die wordt veroorzaakt door het humaan parvovirus B19. Hoewel het voornamelijk kinderen treft, kunnen ook volwassenen de infectie oplopen. De ziekte kenmerkt zich door specifieke huiduitslag en kan in zeldzame gevallen leiden tot complicaties, met name bij zwangere vrouwen en personen met bepaalde medische aandoeningen.

Wat is de Vijfde Ziekte?

De vijfde ziekte is een besmettelijke kinderziekte die veroorzaakt wordt door een virus, namelijk het humaan parvovirus B19. Dit virus wordt overgedragen door druppeltjes in de lucht bij niezen en hoesten. De ziekte duikt meestal op in het voorjaar, in kleine epidemieën, bijvoorbeeld in een school of kinderopvang, en treft vooral kinderen tussen 5 en 15 jaar. Volwassenen kunnen de ziekte ook krijgen, maar dat is eerder zeldzaam. De meesten zijn immers immuun voor de ziekte omdat ze die als kind al hebben doorgemaakt.

Oorzaken en Besmetting

De oorzaak van de vijfde ziekte is een virus, het Parvo B19-virus. Via druppeltjes kan het virus van het ene kind naar het andere kind gaan, bijvoorbeeld door hoesten of niezen of dichtbij iemand praten. Mensen geven vijfde ziekte vooral aan elkaar door als ze lang of intensief met elkaar omgaan. Zoals in een gezin, op een peuterspeelzaal, kinderopvang of school. De tijd tussen het moment dat iemand het virus krijgt en ziek wordt, is meestal 1 tot 3 weken. De besmettelijke periode begint ongeveer 1 week na besmetting en duurt tot de vlekjes komen. Het parvovirus B19 zit in de keel van iemand met het virus. Door hoesten, niezen en praten kan iemand anderen besmetten.

Het kind is doorgaans niet ziek; soms is er (lichte) koorts. De ziekte begint met de kenmerkende grillige rozerode vlekjes op de wangen (Engelse term “slapped cheeks”). Het gebied rondom de mond blijft gespaard. Daarna verspreidt de wat jeukende uitslag zich naar de romp, armen en de benen. Soms kan de gehele huid rozerood eruitzien. De incubatietijd bedraagt 6 tot 16 dagen, d.w.z. dat het virus al 6 tot 16 dagen in je lichaam aanwezig is voor je echt ziek wordt. Als je kind het virus heeft gekregen, kan het nog 2 weken duren voordat je kind vlekjes krijgt. Je kind kan het virus doorgeven aan anderen in de week voordat het zelf vlekjes krijgt.

Symptomen van de Vijfde Ziekte

De vijfde ziekte kan zonder symptomen verlopen; je maakt ze dus door zonder het te weten. Bij een deel van de mensen begint het vaak als een griepje met koorts, hoofdpijn, keelpijn en spierpijn. Daarna verschijnt er huiduitslag, doorgaans eerst op de wangen. De zone rond de neus en de mond blijft vrij, zodat de uitslag lijkt op de vleugels van een vlinder. Daarna breidt hij uit naar de ledematen.

Vooral kinderen tussen 4 en 10 jaar oud krijgen het. Je kind krijgt rode wangen: je ziet roze-rode vlekjes met verschillende vormen. Later komen er ook vlekjes op de buik, rug, billen, armen en benen. Alle vlekjes samen vormen grotere vlekken. Je kind heeft misschien een beetje koorts en de vlekjes kunnen jeuken. Verder voelt je kind zich niet ziek. Na ongeveer 10 dagen zijn de vlekjes weg. Soms komen ze weer even terug, vooral bij warmte, kou of als je kind zich inspant.

Bij volwassenen kunnen ook de vijfde ziekte voorkomen. Dit gebeurt niet vaak. Zij hebben dan vooral last van pijnlijke en stijve handen en voeten. De ziekte gaat vanzelf over. De meesten zijn immers immuun voor de ziekte omdat ze die als kind al hebben doorgemaakt. Mensen met bepaalde typen bloedarmoede, bijvoorbeeld sikkelcelziekte, thalassemie of hereditaire sferocytose, hebben meer kans om ernstiger ziek te worden van vijfde ziekte. Ook mensen met ernstig verminderde afweer lopen meer risico op ernstige ziekte door het parvovirus B19.

Huiduitslag

In het begin zijn het rode vlekken, later komen er bultjes bij. Jeuken doet de uitslag meestal niet. Hij houdt 3 tot 7 dagen aan, verdwijnt dan spontaan, maar kan nog meermaals terugkeren in de weken daarop, zoals bij warmte, koude, stress en inspanningen. De vlekjes verdwijnen dan steeds weer snel. De huiduitslag bestaat uit vlekken en bultjes en kan jeuken. Na 3 tot 7 dagen is de uitslag verdwenen, maar hij kan tijdelijk terugkomen bij warmte, kou, inspanning en stress. De vlekjes op het lichaam kunnen schrikwekkend zijn.

Gewrichtsklachten bij Volwassenen

Volwassenen krijgen vaak pijn en stijfheid in handen en voeten. Deze gewrichtsklachten duren meestal 1 tot 3 weken, maar kunnen bij sommige vrouwen maandenlang duren. Volwassenen hebben minder vaak vlekjes.

Risico's en Complicaties

In zeldzame gevallen kunnen ook gewrichtspijn en gewrichtsontsteking voorkomen. Als je zwanger bent en je kind (of iemand anders in je omgeving) heeft de vijfde ziekte, bel dan je verloskundige. Als je in de eerste helft van je zwangerschap de vijfde ziekte krijgt, heb je een iets grotere kans op een miskraam of een doodgeboren kindje. Bij een infectie tijdens de zwangerschap gaat het virus in 30% van de gevallen via de placenta over op de baby. Dat heeft doorgaans geen gevolgen. In zeldzame gevallen kan het leiden tot leverontsteking (hepatitis) en onderdrukking van het beenmerg bij de foetus. In 10% van de gevallen veroorzaakt dit een miskraam. Voor aangeboren afwijkingen bij het kind zijn er geen aanwijzingen. Bent u zwanger en heeft iemand in uw gezin of kinderen op uw werk vijfde ziekte? Overleg dan met de verloskundige. Als u minder dan twintig weken zwanger bent, kunt u bloedonderzoek laten doen om te kijken of u ooit eerder vijfde ziekte heeft gehad. Blijkt dat u niet eerder vijfde ziekte heeft gehad en nu wel besmet bent? Dan krijgt u een extra echo om te onderzoeken of uw ongeboren kind ook ziek is.

Mensen met bepaalde typen bloedarmoede, bijvoorbeeld sikkelcelziekte, thalassemie of hereditaire sferocytose, hebben meer kans om ernstiger ziek te worden van vijfde ziekte. Ook mensen met ernstig verminderde afweer lopen meer risico op ernstige ziekte door het parvovirus B19.

Diagnose

Het stellen van de diagnose gebeurt volledig op basis van de aard van de symptomen. Het is mogelijk maar niet zinvol om het virus in het bloed op te sporen. De ziekte is immers niet ernstig en geneest spontaan. Bij zwangere vrouwen gebeurt wel een bloedonderzoek om de diagnose te bevestigen. De huisarts kan door bloedonderzoek zien of iemand besmet is met het virus.

Behandeling en Zelfzorg

Je hoeft niets te doen. De ziekte gaat vanzelf over. Als je kind jeuk heeft, kun je een crème of zalf op de huid smeren tegen de jeuk. Er zijn geen medicijnen tegen de vijfde ziekte. Er zijn ook geen medicijnen waar het sneller van overgaat. Meestal volstaan rust en paracetamol tegen de koorts en de spierpijn. Het virus verdwijnt vanzelf. Een kind met de vijfde ziekte hoef je niet af te zonderen. De ziekte is doorgaans enkel besmettelijk tijdens de incubatieperiode, wanneer er nog geen ziektetekenen zijn. Eens de uitslag verschijnt, kan het kind de ziekte al niet meer doorgeven. Dan mag het dus naar school.

Je hoeft je kind niet altijd bedrust te geven. Indien uw kind koorts heeft hoeft u deze niet te onderdrukken. Het is normaal dat uw kind gedurende de ziekte geen trek heeft. Indien uw kind zich erg ziek voelt, mag u gerust een paracetamol geven. Denk hierbij aan de juiste dosering, die gerelateerd is aan het gewicht van uw kind. Indien de huiduitslag veel jeuk geeft kunt u bij uw apotheek een anti-jeuk lotion of zalf (meestal menthol bevattend) kopen. Als uw kind zich erg ziek voelt, mag u hem/haar uiteraard thuis houden. Als uw kind zich echter goed voelt (ondanks de vlekjes), mag deze in naar het dagverblijf of naar school. Klasgenootjes hebben elkaar al besmet vóórdat de ziekte was uitgebroken.

Je kunt je hier niet tegen beschermen. De ziekte is namelijk al besmettelijk voordat er vlekjes komen. De ziekte gaat vanzelf over. Als je kind de vijfde ziekte een keer heeft gehad, heeft het antistoffen tegen de ziekte. Dat betekent dat het de ziekte dan nooit meer kan krijgen. Je kind kan naar het consultatiebureau komen als het niet te ziek is. Heeft je kind huiduitslag, maar is het niet ziek dan kan het naar het consultatiebureau komen.

Voelt een kind zich goed? Dan kan het gewoon naar de kinderopvang of school. Vijfde ziekte is al besmettelijk voordat iemand klachten heeft. Heeft uw kind vijfde ziekte? Vertel het dan aan de pedagogisch medewerker of de leerkracht. Zij kunnen in overleg met de GGD andere ouders informeren. Deurbriefjes kunnen ouders, verzorgers en bezoekers erop attenderen dat er op bijvoorbeeld een school of kindercentrum meerdere kinderen zijn met een infectieziekte.

Wanneer de Huisarts Bellen?

Bel direct je huisarts in deze situaties:

• Je kind is jonger is dan 3 maanden en heeft koorts.
• Je merkt dat je kind steeds zieker wordt:
• Je kind drinkt te weinig of niet.
• Je kind moet steeds overgeven.
• Je kind is suf: het reageert niet of bijna niet als je iets zegt. Of je krijgt je kind niet wakker als het slaapt.
• Je kind wordt benauwd of gaat heel snel ademen.
• Je kind blijft huilen of gaat kreunen.
• Je kind krijgt minder kleur in het gezicht. Bij een lichte huid is de huid niet roze, maar meer wit of grijs. Bij een kind met een getinte of donkere huid is de kleur lichter dan normaal.
• Je kind is anders ziek dan je gewend bent.

Epidemiologie en Recente Ontwikkelingen

Vijfde ziekte komt wereldwijd voor. Om de 3 tot 5 jaar zijn er epidemieën, vooral in de winter en in het voorjaar. Tijdens een epidemie is 70% van de patiënten tussen 5 en 15 jaar oud. Begin 2024 steeg het aantal mensen met vijfde ziekte in Nederland. Artsen hoeven vijfde ziekte niet te melden. Toch zijn er een aantal bronnen waarmee het RIVM de verspreiding van vijfde ziekte volgt. GGD Gemeentelijke Gezondheidsdienst (Gemeentelijke Gezondheidsdienst)’en, laboratoria, het Nivel en Sanquin delen informatie met het RIVM. Al deze bronnen lieten in de eerste maanden van 2024 een toename zien van vijfde ziekte en van infecties met het parvovirus B19. Op basis van deze bronnen was er in april 2024 een piek in het aantal mensen met vijfde ziekte. Deze toename vlakt af. Wel blijkt uit gegevens van het LUMC Leids Universitair Medisch Centrum (Leids Universitair Medisch Centrum) dat het aantal infecties bij ongeboren kinderen nog toeneemt. Deze cijfers lopen om verschillende redenen achter met de cijfers uit de andere bronnen. Ook in andere Europese landen is het aantal mensen met vijfde ziekte gestegen. Het is niet duidelijk waardoor meer mensen vijfde ziekte hebben. Het kan zijn dat het parvovirus B19 tijdens de coronapandemie door de coronamaatregelen minder rondging. Daardoor zijn nu mogelijk meer mensen vatbaar voor vijfde ziekte.

Afweerstoornissen en de Vijfde Ziekte

Kinderen die een afweerstoornis hebben zijn vaak ziek. Ze zijn vatbaarder voor infecties en deze infecties zijn moeilijker te genezen. Ook is er een groter risico dat het afweersysteem het eigen lichaam aanvalt. Dit noemen we een auto-immuunziekte. Een gezond lichaam heeft goede beschermingsmechanismen tegen ziekmakers, zoals virussen en bacteriën. Dit soort ‘indringers’ wordt snel onschadelijk gemaakt. Een groot aantal organen en cellen werkt mee om de weerstand op peil te houden. Vooral de milt, de lymfeklieren en de witte bloedcellen zijn belangrijk voor een sterk afweersysteem. Werken onderdelen van het afweersysteem niet goed, dan kan dit leiden tot een afweerstoornis. Kinderen met een afweerstoornis zijn vaak ziek. Als ze ziek zijn, verloopt de ziekte vaak heftiger en is moeilijker te genezen. Gelukkig zijn afweerstoornissen bij kinderen zeldzaam.

Er zijn veel soorten afweerstoornissen, die in ernst en verschijnselen sterk kunnen verschillen. Zo kunnen problemen met de aanmaak van antistoffen een afweerstoornis veroorzaken, maar ook problemen bij het opruimen van virussen en schimmels. Ook regulatiestoornissen van het immuunsysteem en auto-immuunziekten komen voor.

Symptomen van Afweerstoornissen bij Kinderen

De meest voorkomende symptomen van een primaire immuundeficiëntie zijn:

• Herhaalde (mildere) infecties, zoals:
• Oorontsteking
• Bronchitis
• Infecties met ongewone kiemen
• Infecties met een ernstig verloop
• Auto-immune problemen zoals:
• Bloedarmoede
• Te weinig bloedplaatjes
• Ernstige allergie
• Ernstig eczeem
• Combinatie met schildklierproblemen
• Arthritis
• Kanker: bij een aantal primaire immuundeficiënties is er een verhoogd risico op kanker, meestal leukemie of lymfoma
• Bij een aantal primaire immuundeficiënties is het probleem van het immuunsysteem deel van een breder syndroom bv. Di George Syndrome.

10 waarschuwingstekens bij kinderen:

1. Vier of meer nieuwe oorontstekingen in één jaar tijd.
2. Twee of meer nieuwe ernstige sinusontstekingen in de loop van één jaar.
3. Twee of meer maanden antibioticatherapie zonder veel effect.
4. Twee of meer longontstekingen in de loop van één jaar.
5. Groeiachterstand in lengte of gewicht.
6. Herhaalde diepe abcessen van de huid of inwendige organen zoals de lever.
7. Aanhoudende spruw (candida) in de mond of schimmelinfectie aan de huid of elders.
8. Nood aan intraveneuze antibiotica om een infectie te genezen.
9. Twee of meer invasieve infecties (bijvoorbeeld bloedinfectie met een bacterie, hersenvliesontsteking).
10. PID komt voor in uw familie.

Diagnose en Behandeling van Afweerstoornissen

Bij kinderen met zeldzame erfelijke afweerstoornissen kan het stellen van de diagnose lang duren. Soms is er snel duidelijkheid. Er worden verschillende bloedtesten uitgevoerd. In het UMC Utrecht en het WKZ zijn alle technieken beschikbaar om afweerstoornissen op te sporen. Als de dokter wil onderzoeken of er voldoende antistoffen in het bloed zijn, kijkt hij naar diverse typen antistoffen in het bloed (IgM, IgA en IgG). Ook controleert hij (of zij) of er na een extra te geven vaccinatie voldoende antistoffen zijn aangemaakt. Zo kan de arts zien of het afweersysteem goed werkt.

Een onderhoudsbehandeling met antibiotica kan gestart worden. Dit betekent dat uw kind elke dag een lage dosis antibiotica gebruikt. Antistoffen vervangingstherapie: Tijdens deze behandeling krijgt uw kind beschermende afweerstoffen (immuunglobulines) toegediend. Afweeronderdrukking.

tags: #nieuwe #kinderziekte #nos