De Egyptische farao had een wreed decreet uitgevaardigd: alle pasgeboren Joodse jongetjes moesten gedood worden. Zijn doel was om de groei van het Joodse volk te stoppen en hen uiteindelijk te laten uitsterven. Echter, ondanks de pogingen van de farao, bleken de Israëlieten slimmer en God beschermde zijn volk.
De Geboorte van Mozes
In dit klimaat van angst werd er in het Joodse gezin van Amram en Jokebed een zoontje geboren. Jokebed slaagde erin haar baby drie maanden lang te verbergen, uit angst voor de koninklijke decree. Toen het geheimhouden echter onmogelijk werd, bedacht ze een ingenieus plan om het leven van haar kind te redden.
Het Rietmandje en de Nijl
Ze nam een rieten mandje en dichtte alle kieren zorgvuldig af met teer en pek om het waterdicht te maken. Vervolgens legde ze haar pasgeboren zoon in het mandje en liet het voorzichtig drijven op het water van de Nijl. Het mandje werd strategisch geplaatst tussen het riet, dicht bij de oever.
Om de gebeurtenissen in de gaten te houden, zette Jokebed haar oudste dochter, Mirjam, op de uitkijk.
De Ontdekking door de Farao's Dochter
Op een dag kwam de dochter van de farao naar de Nijl om zich te baden, terwijl haar dienaressen op de oever heen en weer liepen. Haar oog viel op het rieten mandje dat tussen het riet dreef. Ze stuurde een van haar dienaressen eropuit om het mandje te halen.
Bij het openen van het mandje ontdekte ze een huilende baby. "Ach!" riep ze uit. "Dat is zeker een Joods jongetje! Wat een schatje!"
Mirjam's Rol en Jokebed's Zorg
Op dat moment trad Mirjam, de zus van de baby, uit haar schuilplaats tevoorschijn. Ze vroeg de prinses: "Zal ik voor u een Joodse vrouw zoeken die voor het kindje kan zorgen zolang het nog klein is?"
De dochter van de farao stemde hiermee in: "Ja, dat is goed."
Mirjam haalde haar moeder, Jokebed. De dochter van de farao sprak met Jokebed een regeling af: Jokebed zou voor het kind zorgen tot het vijf jaar oud was en zou daarvoor betaald worden. Daarna moest ze het kind naar het paleis brengen, waar het verder zou worden opgevoed.
Mozes' Opvoeding in het Paleis
Zo geschiedde het. Jokebed had haar zoontje gered en hij bleef bij haar tot zijn vijfde verjaardag. Daarna bracht ze hem naar het paleis, waar de dochter van de farao hem adopteerde als haar eigen zoon.
"Ik noem hem Mozes," zei ze, "Dat betekent: uit het water getrokken."
Mozes kreeg onderwijs samen met de kinderen van de hoge ambtenaren en groeide op als een kleine Egyptenaar. Hij droeg prachtige Egyptische kleren, speelde spelletjes met de andere jongens en had het naar zijn zin in het paleis. Toch wist hij ergens diep van binnen dat hij geen echte Egyptenaar was.
Historische en Culturele Context
De Israëlieten woonden al lange tijd in Egypte. Ze waren er oorspronkelijk naartoe gevlucht vanwege hongersnood in hun eigen land. Na verloop van tijd waren ze met een zeer groot aantal geworden, wat bij de Egyptenaren tot onvrede leidde. De farao beschouwde hen als te talrijk en te sterk, en liet hen werken als slaven.
De farao gaf zijn dienaren opdracht om de Israëlieten zware arbeid te laten verrichten, zoals werken in steenbakkerijen en op het land. Hij liet hen ook de steden Pitom en Raämses bouwen, wat de enige aanwijzing is om de Uittocht uit Egypte te dateren. Deze steden werden gebouwd onder Ramses II (circa 1290-1224 v.Chr.).
De Egyptische koningen werden in de oudheid 'Farao' genoemd. Dit woord betekent 'het grote huis' en is vergelijkbaar met 'het hof' of 'het Witte Huis'. In de Bijbel wordt de titel 'Farao' vaak gebruikt als de eigennaam van de koningen, met een hoofdletter en zonder lidwoord ervoor.
De term 'Hebreeën' gaat terug op een woord dat 'ontheemden' of 'rechteloze personen en groepen' betekent. Oorspronkelijk werd het woord door Egyptenaren en Filistijnen met enige geringschatting gebruikt, maar in het latere Jodendom werd het een erenaam voor Joden. Uit Egyptische documenten is bekend dat buitenlandse kinderen soms in Egyptische scholen werden opgevoed, wat de adoptie van Mozes verklaart.
Het woord voor het mandje waarin Mozes werd gelegd, is in het Hebreeuws hetzelfde als het woord voor 'ark'. De Nijl is een van de langste rivieren ter wereld en stroomt door Egypte naar het noorden, waar deze in een brede delta uitmondt in de Middellandse Zee.
Het verhaal van Mozes: het rieten mandje (1)
De Betekenis van de Naam Mozes
De precieze betekenis van de naam Mozes is niet met zekerheid bekend. In het Egyptisch betekent het 'zoon', terwijl het in het Hebreeuws 'uit het water getrokken' of 'hij die uit het water haalt' betekent. Het volk Israël heeft Mozes altijd ervaren als degene die hen uit de 'dood' heeft bevrijd.
In de Bijbel is een naam van groot belang. De twee vroedvrouwen, Sifra en Pua, die weigerden de Joodse jongetjes te doden, worden bij naam genoemd. Dit benadrukt hun moed en hun geweten. In tegenstelling hiermee hebben de mensen uit het gezin van Mozes geen naam in dit verhaal: een vrouw en man uit de stam Levi, hun zoontje en zijn zus. Dit kan erop wijzen dat het verhaal zich richt op de gebeurtenis zelf, en niet zozeer op de individuele identiteiten van de familieleden.
Het is opmerkelijk dat kinderen door de farao geadopteerd konden worden en samen met de kinderen van de farao werden opgevoed. Dit weerspiegelt een praktijk die bekend is uit Egyptische documenten.
Zowel in het Jodendom als in het Christendom wordt Mozes als een centrale figuur beschouwd. Matteüs vergeleek Jezus Christus vaak met Mozes om de belangrijkheid van Jezus te onderstrepen. Ook in de Islam wordt erover Mozes verteld onder de naam Musa.