Hand-, voet- en mondziekte tijdens de zwangerschap

Hand-, voet- en mondziekte (HVMZ), ook wel bekend als hand, foot and mouth disease (HFMD), is een doorgaans milde virale aandoening die voornamelijk jonge kinderen treft. Hoewel het zelden ernstige gevolgen heeft, is het belangrijk om te weten hoe het zich manifesteert en of het risico's met zich meebrengt tijdens de zwangerschap.

Wat is hand-, voet- en mondziekte?

HVMZ wordt veroorzaakt door verschillende virussen, voornamelijk het coxsackievirus A16 en het enterovirus type 71. Andere coxsackievirussen, zoals A5, A7, A10, B1-B3 en B5, kunnen de ziekte ook veroorzaken. De ziekte is zeer besmettelijk en verspreidt zich gemakkelijk via druppels in de lucht (bij hoesten of niezen), direct contact met vocht uit blaasjes, speeksel, snot of ontlasting. Kinderen jonger dan 10 jaar lopen het grootste risico, met een piek in de late zomer en herfst. De ziekte geneest meestal spontaan binnen twee weken.

Het is belangrijk om HVMZ niet te verwarren met mond- en klauwzeer (MKZ), een ernstige ziekte die bij dieren voorkomt en veroorzaakt wordt door een ander type virus (Aphthovirus). Deze twee ziekten hebben niets met elkaar te maken en kunnen niet van dier op mens worden overgedragen en vice versa.

Symptomen van hand-, voet- en mondziekte

De eerste symptomen van HVMZ treden meestal 3 tot 6 dagen na besmetting op en omvatten:

• Lichte koorts
• Keelpijn
• Gebrek aan eetlust of buikpijn
• Algemeen ziektegevoel

Ongeveer 1 tot 2 dagen na het begin van de koorts verschijnen de kenmerkende huidafwijkingen:

• In de mond: Pijnlijke, rode plekjes die snel veranderen in blaasjes en wondjes (zweertjes), vooral op de tong, het tandvlees en de binnenkant van de wangen. Als deze zweertjes zich voornamelijk achter in de mond of keel bevinden, kan dit wijzen op herpangina, een verwante virale infectie.
• Op de huid: Kleine, ovale tot langwerpige blaasjes en soms pusblaasjes op de handpalmen, vingers, voetzolen en soms op de billen. Deze afwijkingen zijn meestal niet jeukend en kunnen variëren in kleur (rood, wit, grijs) of zichtbaar zijn als kleine bultjes.

Niet alle patiënten ontwikkelen alle symptomen; sommigen hebben slechts milde klachten of zelfs geen symptomen.

Verloop en besmettelijkheid

Het virus is zeer besmettelijk. Een besmet kind kan anderen al aansteken voordat de symptomen zichtbaar zijn. Ziektekiemen worden uitgescheiden via vocht uit de blaasjes, speeksel, snot en ontlasting. Het virus kan tot wel een maand na het verdwijnen van de symptomen in de ontlasting aanwezig blijven. Hoewel kinderen meestal niet hoeven thuis te blijven van school of kinderopvang zodra de koorts weg is en de mondzweren genezen, is het belangrijk om de opvang te informeren over de aanwezigheid van de ziekte.

Omdat verschillende virussen HVMZ kunnen veroorzaken, is het mogelijk om de ziekte meerdere keren te krijgen, zelfs na een eerdere infectie.

Hand-, voet- en mondziekte tijdens de zwangerschap

Over het algemeen is hand-, voet- en mondziekte niet gevaarlijk tijdens de zwangerschap. De meeste volwassenen hebben de infectie als kind al doorgemaakt en zijn daardoor (deels) immuun, waardoor klachten tijdens de zwangerschap zeldzaam zijn. Als een zwangere vrouw toch besmet raakt, zijn de symptomen doorgaans mild.

In zeldzame gevallen kan de ziekte echter wel problemen veroorzaken:

• Eerste trimester: Er is een licht verhoogde kans op een miskraam bij infectie in het eerste trimester van de zwangerschap.
• Groei van de foetus: Er is een kleine kans op stoornissen in de groei van het ongeboren kindje.
• Nieuwe virusvarianten: Nieuwere varianten van het virus kunnen soms meer klachten veroorzaken bij zwangere vrouwen, omdat de immuniteit hiertegen mogelijk minder is opgebouwd.

Het is cruciaal dat zwangere vrouwen met klachten zoals koorts, blaasjes op handen of voeten, zweertjes in de mond, of na contact met iemand met HVMZ, altijd contact opnemen met de huisarts.

Diagnose en behandeling

De diagnose van HVMZ wordt gesteld op basis van het klinische beeld en een lichamelijk onderzoek. De arts zal de symptomen beoordelen, rekening houdend met de leeftijd van de patiënt en het uiterlijk van de uitslag of zweertjes. Soms kan een keeluitstrijkje of ontlastingsmonster worden afgenomen om het specifieke virus te identificeren.

Er is geen specifieke antivirale behandeling voor HVMZ. De behandeling is gericht op het verlichten van de symptomen:

• Pijnstilling: Vrij verkrijgbare pijnstillers zoals paracetamol of ibuprofen kunnen algemeen ongemak verlichten. Geef kinderen geen aspirine vanwege het risico op het syndroom van Reye.
• Mondpijn: Lokale verdovende middelen voor de mond kunnen helpen bij de pijn van mondzweren. Zuigtabletten en keelsprays kunnen verlichting bieden, maar wees voorzichtig met gebruik bij jonge kinderen (zie bijsluiter).
• Hydratatie: Bij pijn in de mond kan drinken moeilijk zijn. Bied regelmatig kleine slokjes koud water of andere koude dranken aan. Vermijd zure dranken zoals vruchtensap.
• Voeding: Kies voor zachte voeding die weinig kauwen vereist. IJslolly's, ijs of sorbet kunnen verzachtend werken.
• Spoelen: Spoelen met warm zout water kan helpen de pijn en zwelling in de mond te verminderen, mits het kind dit kan zonder door te slikken.

Belangrijk: Laat blaren spontaan indrogen en doorboor ze niet. Was steeds goed de handen om verspreiding te voorkomen.

Complicaties

Hoewel HVMZ meestal mild verloopt, kunnen in zeldzame gevallen complicaties optreden:

• Uitdroging: Door pijn bij het slikken kan uitdroging ontstaan, wat soms ziekenhuisopname en infusen vereist.
• Neurologische complicaties: In zeer zeldzame gevallen kan een ernstigere vorm van het enterovirus de hersenen aantasten, leidend tot virale meningitis (ontsteking van de hersenvliezen) of encefalitis (hersenenontsteking), wat levensbedreigend kan zijn.
• Andere zeldzame complicaties: Er zijn meldingen van complicaties zoals paralyse, pulmonaal oedeem (vochtophoping in de longen) en myocarditis (ontsteking van de hartspier), met name geassocieerd met enterovirus 71.

Preventie

Het verkleinen van de kans op HVMZ omvat:

• Hygiëne: Regelmatig en grondig handen wassen (minstens 20 seconden). Kinderen goede hygiëne aanleren, zoals niet op vingers of voorwerpen sabbelen en het gezicht niet aanraken.
• Desinfectie: Ruimtes en oppervlakken, vooral in kinderopvang, regelmatig desinfecteren.
• Vermijden van contact: Nauw contact met zieke personen vermijden. Pasgeboren baby's zoveel mogelijk uit de buurt houden van mensen met symptomen.
• Thuisblijven: Kinderen die ziek zijn, thuis houden tot de koorts weg is en de mondzweren genezen zijn.

tags: #mond #en #klauwzeer #zwangerschap