Een miskraam, ook wel een spontane abortus genoemd, is het verlies van het vruchtje of embryo in de eerste zestien weken van de zwangerschap. Dit is een ingrijpende gebeurtenis, zowel lichamelijk als geestelijk, voor veel vrouwen en hun partners. Ongeveer één op de vier vrouwen krijgt in haar leven te maken met een miskraam. Het verlies van een kindje binnen de eerste 16 weken van de zwangerschap is een zware ervaring die niet alleen lichamelijke, maar ook diepgaande emotionele gevolgen kan hebben.
Wat is een miskraam?
Een miskraam betekent dat de zwangerschap is gestopt, meestal voordat de 16e zwangerschapsweek is bereikt. Het kindje leeft niet meer en wordt samen met bloed en slijmvlies via de vagina uitgestoten. Dit kan al heel vroeg in de zwangerschap gebeuren, soms zelfs voordat de vrouw weet dat ze zwanger is, en dan lijken de symptomen op een zwaardere menstruatie. Het kan ook voorkomen nadat er al een levend kindje op een echo is gezien. De medische term voor een miskraam die niet vanzelf op gang komt, is 'missed abortion' of gemiste miskraam. Dit betekent niet dat de zwangerschap bewust is beëindigd; daarvoor wordt de term 'abortus provocatus' gebruikt.
Oorzaken van een miskraam:
In de overgrote meerderheid van de gevallen (ongeveer 95%) is de oorzaak van een miskraam een aanlegstoornis van het vruchtje. Dit betekent dat het vruchtje niet levensvatbaar is. Dit kan komen door afwijkingen in de chromosomen, die meestal niet erfelijk zijn, maar ook door een 'toevallig foutje' tijdens de eerste celdelingen. Soms kan een miskraam ook veroorzaakt worden door een verkeerde innesteling van het vruchtje, een afwijkende baarmoeder, of een infectie tijdens de zwangerschap.
Kan een miskraam voorkomen worden?
Een miskraam kan niet voorkomen worden. Het gebeurt vanzelf, zonder dat de vrouw er invloed op heeft. Een miskraam ontstaat niet door een val, lichamelijke inspanning, vrijen, fietsen, paardrijden of motorrijden. Hoewel een gezonde leefstijl, zoals niet roken en geen alcohol of drugs gebruiken, de kans op een miskraam mogelijk kan verkleinen, kan het een miskraam niet volledig voorkomen.
Symptomen van een miskraam
De symptomen van een miskraam kunnen variëren en lijken vaak op die van een zware menstruatie. Het is belangrijk om te weten dat niet alle symptomen direct wijzen op een miskraam, en dat sommige vrouwen tijdens de zwangerschap lichte menstruatiepijnen kunnen ervaren zonder dat dit problemen oplevert.
Veelvoorkomende symptomen:
- Bloedverlies: Dit is het meest voorkomende symptoom. Het bloedverlies kan variëren van licht tot hevig, vergelijkbaar met een zware menstruatie. Soms kan er ook sprake zijn van spotting, wat kan wijzen op een innestelingsbloeding. Helderrood bloedverlies kan wel een teken zijn van een miskraam.
- Pijn en krampen: Buikpijn en krampen, die soms behoorlijk heftig kunnen zijn, worden veroorzaakt doordat de baarmoeder samentrekt om het baarmoederslijmvlies en weefsel af te stoten. De pijn kan worden omschreven als een zeer zware menstruatiepijn of zelfs als een 'minibevalling'.
- Ongewone afscheiding en bloedstolling: Bij een miskraam kunnen bloedstolsels, die donkerder en geleiachtig zijn, en soms weefsel zichtbaar zijn. De grootte van het vruchtje kan hierbij soms nog herkenbaar zijn, afhankelijk van hoe ver de zwangerschap gevorderd was.
- Verlies van zwangerschapssymptomen: In het geval van een 'missed abortion' kunnen sommige vrouwen een plotseling verlies van zwangerschapssymptomen ervaren, zoals het verdwijnen van misselijkheid. Dit hoeft echter niet altijd te betekenen dat de zwangerschap is gestopt, aangezien zwangerschapshormonen nog enige tijd verhoogd kunnen blijven.
Sommige vrouwen ervaren geen van de bovengenoemde symptomen en komen er pas tijdens een echo achter dat het vruchtje niet meer leeft.
Behandelmogelijkheden bij een miskraam
Afhankelijk van de zwangerschapsduur en de voorkeur van de patiënt, zijn er verschillende behandelingsmogelijkheden na een miskraam, met name bij een miskraam vóór 11 weken en 6 dagen zwangerschapsduur.
- Afwachtend beleid: Hierbij wordt niets actief ondernomen en krijgt het lichaam de tijd om het natuurlijke proces af te wachten. Dit beleid volstaat indien echografisch bevestigd wordt dat de baarmoederholte geen vruchtzakje en/of weefsel meer bevat.
- Medicamenteus beleid: Met medicatie, die lokaal bij de baarmoederhals wordt geplaatst, wordt de baarmoeder gestimuleerd om samen te trekken en het vruchtzakje uit te drijven. Dit proces duurt meestal binnen 24 uur na het plaatsen van de medicatie en kan gepaard gaan met krampachtige pijn en bloedverlies.
- Curettage: Dit is een chirurgische ingreep waarbij de vruchtzak of weefselresten operatief uit de baarmoeder worden verwijderd. Het is een kortdurende ingreep die meestal onder algemene verdoving poliklinisch plaatsvindt. Bij een zwangerschap vanaf 12 weken kan een opname in het ziekenhuis nodig zijn.
De casemanager of gynaecoloog bespreekt de opties grondig met de patiënt of het koppel, waarna de patiënt haar voorkeur kan doorgeven. De vroedvrouw of casemanager zorgt voor emotionele opvang en verdere uitleg.
Herstel en verwerking na een miskraam
Een miskraam kan een aanzienlijke emotionele impact hebben. Verdriet, boosheid, onzekerheid, schuldgevoelens en rouw zijn veelvoorkomende emoties. Het is belangrijk om jezelf de tijd te geven om te helen en eventueel professionele hulp te zoeken, zoals gesprekken met een partner, vrienden, een psycholoog of maatschappelijk werker.
Fysiek herstel:
Na een miskraam is er een verhoogd risico op infecties. Gedurende de eerste twee weken na de miskraam wordt aangeraden om geen tampons te gebruiken, geen seks te hebben waarbij een penis in de vagina komt, niet in bad te gaan en geen sauna te bezoeken. Douchen is wel toegestaan.
Pijnstilling:
Bij pijnklachten kunnen pijnstillers worden ingenomen. NSAID's zoals ibuprofen, naproxen of diclofenac worden vaak aanbevolen omdat ze ontstekingsremmend werken. Paracetamol kan ook gebruikt worden, eventueel in combinatie met een NSAID.
Controleafspraak:
Ongeveer 1 tot 2 weken na de miskraam vindt er een controle plaats bij de verloskundige, huisarts of arts in het ziekenhuis. Hierbij wordt gekeken hoe het met de patiënt gaat, zowel lichamelijk als emotioneel, en of er nog buikpijn of bloedverlies is. Indien er nog bloedverlies is, kan een echo worden gemaakt om te controleren of de baarmoeder volledig leeg is. Bij bloedarmoede door ijzertekort kan ijzerpillen worden voorgeschreven.
Zwanger worden na een miskraam:
Je kunt weer proberen zwanger te worden zodra de miskraamsymptomen zijn verdwenen en je je emotioneel en fysiek klaar voelt. Er hoeft niet gewacht te worden tot de menstruatie weer op gang is gekomen, hoewel dit soms wel wordt geadviseerd om de cyclus te laten herstellen. Een miskraam betekent niet automatisch dat het weer zal gebeuren bij een volgende zwangerschap. De meeste vrouwen kunnen een gezonde zwangerschap hebben na een miskraam, zelfs na herhaalde miskramen.
Waarschuwingssignalen en spoedgevallen
Hoewel de meeste miskramen vanzelf goed aflopen, is het belangrijk om waarschuwingssignalen te herkennen en tijdig medische hulp in te schakelen.
Wanneer contact opnemen met de verloskundige of arts?
- Bij veel bloedverlies, waarbij je het gevoel hebt flauw te vallen.
- Als je koorts krijgt (boven de 38 graden).
- Bij hevige buikpijn die niet reageert op pijnstillers.
- Als het bloedverlies na de miskraam langer dan twee weken aanhoudt of zeer hevig is (meerdere verbanden per uur vervangen).
- Als je je duizelig voelt of het gevoel hebt te gaan flauwvallen.
- Wanneer de afscheiding een nare geur heeft.
- Als je je ongerust maakt, vragen hebt of behoefte hebt aan steun.
- Bij vermoeden van een zwangerschap buiten de baarmoeder (ectopische zwangerschap), vooral bij veel pijn of bloedverlies in de eerste 6 weken van de zwangerschap zonder echo.
Splenomegalie: Een vergrote milt
Hoewel de oorspronkelijke vraag ging over miskraampijn, wordt in de verstrekte tekst ook informatie gegeven over splenomegalie, een vergrote milt. Dit is een aandoening waarbij de milt, een orgaan dat een rol speelt in het immuunsysteem en het filteren van bloed, groter wordt dan normaal. Splenomegalie is geen ziekte op zich, maar een gevolg van een onderliggende aandoening, zoals infecties, leverziekten of bloedziekten.
Symptomen van een vergrote milt:
- Pijn of ongemak in de linkerbovenhoek van de buik, waar de milt zich bevindt.
- Een vol gevoel na het eten van een kleine hoeveelheid voedsel, doordat de vergrote milt op de maag drukt.
- Vermoeidheid en bloedingen door een tekort aan bloedcellen of bloedplaatjes.
Een vergrote milt kan soms asymptomatisch zijn en pas bij een routine-onderzoek worden ontdekt. De diagnose wordt gesteld door middel van lichamelijk onderzoek, bloedtesten en beeldvorming zoals een CT-scan of echografie. De behandeling richt zich op de onderliggende oorzaak. In ernstige gevallen kan chirurgische verwijdering van de milt (splenectomie) noodzakelijk zijn, maar dit brengt een verhoogd risico op infecties met zich mee.