Het gedrag van een peuter die zich afzet tegen de moeder, kan voor veel ouders een uitdagende en soms pijnlijke ervaring zijn. Wanneer uw zoontje van bijna twee jaar gezond en ondernemend is, maar recentelijk een duidelijke voorkeur ontwikkelt voor de vader en zich actief tegen u afzet, is het begrijpelijk dat u zich zorgen maakt. Dit gedrag, waarbij hij troost, luiers verschonen of badderen weigert, kan zich uiten in agressie zoals slaan, aan haar trekken, bijten of spullen vernielen. Hoewel er ook momenten van affectie zijn, overheerst de wens om met de vader op te trekken, waarbij u als moeder minder 'in beeld' bent. Pogingen om de vroegere band te herstellen lijken averechts te werken.
Dit patroon kan zich ook manifesteren op het kinderdagverblijf, waar hij ander gedrag vertoont naar andere kinderen, en thuis waar hij zonder duidelijke reden de kat of hond slaat of schopt, waarna hij er lachend achteraan rent. Het gevoel 'een grote boeman' te zijn en constant te worden afgewezen, is emotioneel belastend. Het is echter belangrijk te weten dat dit gedrag van uw zoontje niets te maken heeft met een verminderde liefde voor u. Integendeel, het is vaak een teken van een gezonde ontwikkeling.
De peuterpuberteit: Een fase van experimenteren en grenzen verkennen
Uw zoontje bevindt zich midden in de peuterpuberteit, een fase waarin hij zijn eigen wil aan het ontdekken en uitproberen is. Hij ervaart dat hij dingen kan willen en juist ook dingen niet kan willen. Dit leidt tot het verkennen van zijn grenzen, waarbij hij zich afzet. Op deze jonge leeftijd beseft hij nog niet dat zijn gedrag u pijn kan doen of uw gevoelens kan kwetsen. Empathie is een vaardigheid die zich pas later ontwikkelt, meestal na de peuterleeftijd. Het experimenteren met 'kwaad', agressief of afwijzend gedrag is dan ook een normaal onderdeel van deze ontwikkelingsfase.
Omgaan met agressief en afwijzend gedrag
Wanneer uw kind agressief gedrag vertoont naar u of anderen, is het cruciaal om dit direct te stoppen. Een effectieve aanpak is het toepassen van een korte time-out. Pak uw kind op en plaats hem op een aangewezen plek. Communiceer kort en consequent, bijvoorbeeld: "Je mag niet slaan." Vermijd uitgebreide uitleg, aangezien dit op deze leeftijd nog niet begrepen wordt. Na een korte periode (ongeveer een minuut) kunt u hem weer oppakken en samen iets anders gaan doen. Het is belangrijk om niet terug te komen op het negatieve gedrag, om zo geen ongewenste aandacht te geven aan dit gedrag. Het doel is om hem te leren positieve interacties te stimuleren.
Uw zoontje ontdekt dat zijn acties reacties oproepen. Het lachen wanneer de hond wegrent, is een reactie op de spannende interactie. Ook mopperen kan aandacht genereren, wat voor een peuter interessant is. Een peuter straffen is niet effectief, omdat vooruitdenken en het besef van consequenties nog onvoldoende ontwikkeld zijn. In plaats van straffen, richt u zich op het aanleren van nieuw, positief gedrag. Dit vereist consequente toepassing gedurende een periode van ongeveer drie weken: stop het negatieve gedrag met een time-out en beloon positief gedrag met aandacht. Als hij bijvoorbeeld de hond aait, reageer dan positief, ga gezellig bij hem zitten, geef complimenten, of start een spelletje. Zo leert hij dat positief gedrag veel leuker en spannender is.
Samenwerking met het kinderdagverblijf
Het is raadzaam om de aanpak af te stemmen met de leiding van het kinderdagverblijf. Een consistente aanpak, die thuis en op het kinderdagverblijf wordt gehanteerd, helpt uw kind sneller om positieve gedragspatronen te ontwikkelen. Op het kinderdagverblijf kan het effect van negatief gedrag voor een peuter bijzonder interessant zijn, wat kan leiden tot volharding in slaan, schoppen, duwen of bijten. Dit gedrag kan schijnbaar plotseling ontstaan: van een kind dat nog bij u op schoot kruipt tot een kind dat u resoluut de kamer uitstuurt.
Voorkeur voor één ouder: Een normale ontwikkeling
Het is een veelvoorkomend fenomeen dat kinderen op een bepaald moment een voorkeur ontwikkelen voor één van beide ouders. Dit kan zich uiten in het afwijzen van de andere ouder, wat pijnlijk kan zijn, maar zeker niet zorgelijk is. Deze voorkeur kan variëren van specifieke handelingen, zoals alleen door mama naar bed gebracht willen worden, tot een bredere afwijzing waarbij één ouder bijna niets meer mag. Een voorkeur voor de ene ouder betekent niet per se een afwijzing van de andere.
Factoren die de ouderlijke voorkeur beïnvloeden
De voorkeur kan voortkomen uit wie er meer tijd doorbrengt met het kind; het kind raakt gewend aan de aanwezigheid en benadering van die ouder. Het kan ook zijn dat de ouder die minder aanwezig is, juist extra wordt opgezocht wanneer hij of zij er wel is. Zelfs bij een gelijke taakverdeling kan een voorkeur ontstaan. Karaktertrekken spelen ook een rol: kinderen kunnen zich aangetrokken voelen tot ouders die op hen lijken, of juist de rust zoeken bij een ouder met een ander temperament. Een ouder die toegeeflijker is, kan de voorkeur krijgen, maar soms zoeken kinderen juist de duidelijkheid bij de meer consequente ouder.
Hoe om te gaan met een duidelijke ouderlijke voorkeur
Wanneer de voorkeur beperkt blijft tot bepaalde momenten, zoals het naar bed gaan, is dit geen probleem. Echter, wanneer één ouder voortdurend wordt afgewezen, is het belangrijk hier niet volledig aan toe te geven. Het moet voor het kind duidelijk blijven dat beide ouders voor hem of haar zorgen. Dit creëert duidelijkheid en rust. Probeer taken te blijven verdelen, ook als uw kind zich verzet. Forceren werkt vaak averechts. Creëer situaties waarin uw kind geen keuze heeft, bijvoorbeeld door de aanwezigheid van de andere ouder te beperken.
Als het verzet aanhoudt, kunnen gedeelde activiteiten, zoals samen naar bed brengen of het ontbijt klaarmaken, een tussenoplossing zijn. Dit helpt uw kind te wennen aan de aanwezigheid van de 'afgewezen' ouder en kan langzaam leiden tot het overnemen van taken. Probeer als ouder die minder voorkeur krijgt, nieuwe rituelen te ontwikkelen. Dit is vaak effectiever dan proberen de routine van de andere ouder exact te kopiëren. Hierdoor ontdekt uw kind dat hij of zij dingen ook prima met u kan doen, op uw manier.
Wanneer uw kind u afwijst, probeer dit dan niet te veel te laten merken. Het is belangrijk dat uw kind weet dat dit gedrag niet aardig is, maar ook niet het gevoel krijgen dat het u niets kan schelen. Te veel gekwetstheid tonen kan het gedrag juist aanmoedigen. Reageer luchtig, met de boodschap dat u het jammer vindt, en probeer het de volgende keer opnieuw met frisse moed.
De psycholoog Tamar de Vos - van der Hoeven over ouderlijke voorkeur
Tamar de Vos - van der Hoeven, psycholoog, opvoeddeskundige en moeder van drie kinderen, benadrukt dat uitspraken als "NEE!! MAMA moet me naar bed brengen!" of "Nee, ik wil PAPA!!" bekend zijn bij veel ouders van peuters. Hoewel moeilijk, is dit gedrag een normaal en positief teken van ontwikkeling en hechting. Het is geen persoonlijke afwijzing, maar een indicatie van het groeiende vermogen van het kind om beslissingen te nemen en voorkeuren te uiten. Dit toont aan dat ze zich veilig genoeg voelen om deze voorkeuren te uiten, wat een belangrijke mijlpaal is.
Tips voor ouders bij ouderlijke voorkeur
- Laat niet blijken dat het u stoort: Begrijp dat de voorkeur van uw peuter normaal ontwikkelingsgedrag is.
- Erken hun gevoelens: Geef aan dat u hun voorkeur begrijpt en erken hun emoties. Bijvoorbeeld: "Ik zie dat je graag wilt dat mama je naar bed brengt. Je bent teleurgesteld dat papa vandaag aan de beurt is, en dat is oké. Morgen is mama er weer."
- Bereid voor en wissel af: Introduceer een schema waarbij beide ouders afwisselen. Dit biedt voorspelbaarheid.
- Gebruik visuele herinneringen: Een visueel schema kan helpen bij het communiceren van wie aan de beurt is.
- Benadruk positieve ervaringen: Laat weten dat u ernaar uitkijkt om tijd met uw kind door te brengen.
- Begrijp het onderliggende proces: Realiseer u dat deze voorkeur een teken is van sterke hechting en vertrouwen.
Deze fase is tijdelijk. Naarmate kinderen ouder worden, veranderen hun voorkeuren en gedrag. Ouderschap betekent navigeren door verschillende ontwikkelingsfasen met steun en liefde. In lijn met de Howtotalk-methode is positieve en respectvolle communicatie essentieel voor een liefdevolle, vertrouwensvolle relatie en een sfeer waarin zowel kinderen als ouders zichzelf kunnen zijn. Door aandacht te besteden aan de gevoelens van uw kind en hen te betrekken bij beslissingen, bouwt u aan een sterke, positieve band en ondersteunt u hun ontwikkeling van zelfvertrouwen en autonomie.