Keizersnede: Een Uitgebreide Gids voor Aanstaande en Nieuwe Moeders

Inleiding: De Keizersnede Club en de Noodzaak van Nazorg

De Keizersnede Club, opgericht in 2019, ontstond uit een duidelijke behoefte: er was geen plek in Nederland waar vrouwen terecht konden voor specifieke nazorg na een keizersnede bevalling. De club specialiseert zich in het behandelen van keizersnede littekens door middel van de door hen ontwikkelde ‘C-section Treatment’. Deze behandeling richt zich op zowel lichamelijk als emotioneel herstel, en is bedoeld om aanstaande en recent bevallen moeders een stralende start te geven na hun keizersnede.

Dit naslagwerk is bedoeld voor aanstaande mama’s die zich willen voorbereiden op een keizersnede of recentelijk via een keizersnede zijn bevallen. Het bundelt de wijsheid van meer dan 20 experts en staat vol met praktische tips en adviezen voor een veilige en voorspoedige herstelperiode.

Wat is een Keizersnede?

Definitie en Indicaties

Sectio caesarea is de Latijnse term voor een keizersnede. Het is een operatie waarbij een kind via een incisie in de buikwand en baarmoeder uit de moeder wordt gehaald. Omdat er complicaties kunnen optreden, wordt de operatie alleen uitgevoerd als daar een goede reden voor is, bijvoorbeeld wanneer een vaginale bevalling niet mogelijk is of gevaarlijk zou zijn voor moeder of kind.

In Nederland vindt ruim 15 procent van de bevallingen via een keizersnede plaats. Het besluit om tot een keizersnede over te gaan is complex en wordt genomen aan de hand van specifieke criteria.

Soorten Keizersneden

Keizersneden kunnen worden onderverdeeld in twee hoofdcategorieën:

• Geplande (primaire) keizersnede: Dit is een keizersnede waarbij al vóór het begin van de weeën, of zelfs al tijdens de zwangerschap, is besloten dat de baby via een operatie ter wereld komt. Redenen hiervoor kunnen zijn: de placenta (moederkoek) ligt voor de baarmoedermond, een vleesboom verhindert de indaling van de baby, of er zijn complicaties zoals een onvoldoende werkende placenta.
• Niet-geplande (secundaire) keizersnede: Deze keizersnede wordt tijdens de bevalling noodzakelijk. De meest voorkomende redenen zijn het onvoldoende vorderen van de bevalling (zowel tijdens de ontsluitings- als de uitdrijvingsfase) of dreigend zuurstofgebrek bij de baby, wat kan worden vastgesteld aan de hand van een hartfilmpje (CTG) of microbloedonderzoek.

Voorbereiding op een Keizersnede

Geplande Keizersnede

Bij een geplande keizersnede verzamelt men vooraf algemene informatie over de gezondheidstoestand van de moeder. Een verpleegkundig consulent verloskunde geeft voorlichting en bespreekt praktische zaken en wensen via een keizersnedeplan, dat ook in het Engels beschikbaar is. Medewerkers van de afdeling Voorbereiding Opname nemen contact op voor een afspraak waarin de gezondheid wordt besproken, bloed wordt onderzocht en de mogelijkheden van verdoving met de gynaecoloog of anesthesist worden doorgenomen. De definitieve operatietdatum wordt telefonisch doorgegeven.

Op de dag van de operatie wordt de moeder verwacht op de afdeling Geboortezorg. Zij krijgt een operatiejasje aan en haar spullen kunnen op de afdeling blijven. Na de operatie verblijft de moeder met haar kindje op de afdeling Geboortezorg, meestal gedurende 24-36 uur.

Praktische Zaken

• Eten en drinken (nuchter zijn): Op de dag van de operatie mag tot zes uur ervoor niets meer gegeten worden en tot twee uur ervoor alleen nog heldere dranken.
• Persoonlijke voorwerpen: Sieraden, haarspelden, make-up, nagellak, contactlenzen en een kunstgebit moeten worden verwijderd.
• Parkeren: De auto kan in de reguliere parkeergarage van het ziekenhuis worden geparkeerd.

Wanneer Contact Opnemen?

Tot de geplande datum dient men bij de volgende signalen direct contact op te nemen met de afdeling Geboortezorg:

• Gebroken vliezen
• Buikpijn of weeën
• Overmatig bloedverlies
• Minder leven voelen
• Ongerustheid of twijfel

Het is raadzaam om vooraf met een partner of naaste het voorlichtingsfilmpje over de geplande keizersnede te bekijken en eventuele vragen te stellen aan de verpleegkundig consulent.

Niet-geplande Keizersnede

Bij een niet-geplande keizersnede tijdens de bevalling verlopen de voorbereidingen meestal in een sneller tempo. De partner of een andere naaste mag bij de keizersnede aanwezig zijn, meestal nadat de voorbereidingen zijn getroffen en de operatie begint. Foto's en video-opnames zijn in het St. Antonius Ziekenhuis over het algemeen toegestaan na overleg.

Vóór de operatie wordt een blaaskatheter ingebracht om de blaas te legen. De moeder krijgt een operatiehemd aan en wordt naar de operatieafdeling gebracht. Bij St. Antonius Geboortezorg wordt bij voorkeur spinale pijnstilling (ruggenprik) geadviseerd vanwege de veiligheid voor moeder en kind, en om de moeder bij bewustzijn te laten zijn bij de geboorte.

De Operatie en Directe Nazorg

Het Verloop van de Keizersnede

Meestal wordt een ‘bikinisnede’ gemaakt, een horizontale snede van 10-15 cm vlak boven het schaambeen. Na het doorsnijden van huid, vet en bindweefsel worden de buikspieren opzij geschoven. De gynaecoloog opent de buikholte, schuift de blaas naar beneden en haalt de baby meestal via een dwarse snede in de baarmoeder naar buiten, vaak met behulp van druk op de buik. Na het doorknippen van de navelstreng krijgt de moeder via een infuus een antibioticum en een medicijn om de baarmoeder te laten samentrekken. De baarmoeder en buikwand worden gehecht.

In Nederland bevalt ongeveer 18 procent van de baby’s via een keizersnede. De term ‘keizersnede’ zou populair maar onjuist verwijzen naar Julius Caesar. De operatie duurt ongeveer 30-45 minuten, waarbij de baby meestal binnen 5 tot 15 minuten na aanvang wordt geboren. Meestal wordt lokale verdoving toegepast, tenzij er sprake is van een spoedkeizersnede, dan kan algehele narcose worden gekozen.

Gentle Sectio: Een Natuurlijke Keizersnede

Een gentle sectio, ook wel ‘natuurlijke keizersnede’ of ‘vriendelijke keizersnede’ genoemd, wijkt op enkele punten af van een standaardkeizersnede:

• Operatiekamer: Iets hogere temperatuur, minder felle verlichting voor een prettigere sfeer.
• Verdoving: Altijd met een ruggenprik bij een geplande keizersnede, zodat de moeder de bevalling bewust meemaakt en direct kan buidelen.
• Operatiedoek: Doorzichtig of naar beneden gedaan op verzoek, zodat de geboorte zichtbaar is.
• Snelheid: Vaak langzamer, waarbij de baarmoeder na het geboren worden van het hoofdje van de baby, zelf de rest van het lichaam laat volgen.
• Controle baby: Direct na de geboorte, dichtbij de moeder en partner, met een zo kort mogelijke duur.
• Eerste contact: Direct huid-op-huidcontact na de geboorte, wat helpt bij temperatuurregulatie en borstvoeding.
• Navelstreng uitkloppen: De navelstreng wordt pas na enkele minuten doorgeknipt, zodat de baby nog zuurstof en voedingsstoffen van de placenta ontvangt.
• Nazorg: Moeder en kind verblijven samen op de uitslaapkamer en daarna op de afdeling Geboortezorg.

Een gentle sectio is mogelijk bij geplande keizersneden, mits de gezondheid van moeder en baby goed is. Het biedt voordelen zoals directe hechting, betere temperatuurregulatie voor de baby, minder pijnstilling voor de moeder en een grotere kans op succesvolle borstvoeding.

Huid-op-Huidcontact en Borstvoeding

Huid-op-huidcontact na de bevalling is cruciaal en wordt ook bij een keizersnede toegepast, mits de medische situatie dit toelaat. Dit bevordert het hechtingsproces, de borstvoeding en de gezondheid van moeder en kind. De baby wordt na de geboorte nagekeken, maar mag zo snel mogelijk bij de moeder liggen, toegedekt met warme dekens.

Na een keizersnede kan in principe borstvoeding gegeven worden, ongeacht het type verdoving. Het stimuleren van huid-op-huidcontact helpt de borstvoeding op gang te brengen. Het is wenselijk om snel te beginnen met borstvoeding om de baby te laten profiteren van colostrum. Liggen op de zij met kussens kan de eerste dagen prettig zijn. Indien de baby in een couveuse ligt, kan afgekolfd worden. Borstvoedingscoaches en lactatiekundigen bieden ondersteuning.

Herstel na de Keizersnede

Medische Nazorg in het Ziekenhuis

Na de geboorte onderzoekt de kinderarts de baby. Als er geen problemen worden verwacht, vindt dit onderzoek later op de afdeling plaats. Moeder en kind blijven in principe bij elkaar, zelfs als extra zorg nodig is. De moeder krijgt pijnmedicatie via de ruggenprik, met een werkingsduur van 24 tot 36 uur. Orale pijnstilling kan indien nodig worden gegeven. De bloeddruk, polsslag, bloedverlies en urineproductie worden regelmatig gecontroleerd. Via een infuus krijgt de moeder vocht toegediend. Na de ruggenprik keert het gevoel en de kracht in de benen geleidelijk terug. De blaaskatheter wordt meestal na 12 uur verwijderd.

Om trombose te voorkomen, krijgt de moeder dagelijks een injectie met een bloedverdunnend middel. Bloedonderzoek kan uitwijzen of er sprake is van bloedarmoede, waarvoor eventueel een bloedtransfusie of ijzertabletten nodig zijn. De eerste dagen kan de moeder nog slap en duizelig zijn bij het opstaan, wat geleidelijk vermindert. De darmen beginnen na één of twee dagen weer te werken, wat gepaard kan gaan met een opgeblazen gevoel en krampen. Voorzichtig starten met eten is mogelijk, afhankelijk van de behoefte en de spijsvertering.

Er is pijn aan de wond en soms pijnlijke naweeën, waarvoor pijnstillers worden gegeven. De buikwand kan pijnlijk zijn, tot aan de navel. De huid wordt gehecht met oplosbaar materiaal of nietjes die na ongeveer een week verwijderd worden.

Thuis na de Keizersnede

Vaak kan de moeder na 24-36 uur naar huis, afhankelijk van haar medische situatie, de gezondheid van de baby en de thuissituatie (hulp, andere kinderen). Thuis is verder herstel nodig; dit duurt na een keizersnede vaak langer dan na een vaginale bevalling. Vermoeidheid is een veelgehoorde klacht, waarvoor rust essentieel is. Hulp van familie en vrienden is welkom. Aanvullende kraamzorg kan ondersteuning bieden bij huishoudelijke taken en vragen.

Na de eerste weken kunnen activiteiten geleidelijk worden uitgebreid. Zwaar tillen wordt de eerste zes weken afgeraden. Douchen is direct mogelijk. Baden wordt soms afgeraden zolang er bloederige afscheiding is (gemiddeld 2-4 weken). De wond kan met de douche worden schoongespoeld en voorzichtig worden gedroogd. Buikspieroefeningen mogen zes weken na de operatie weer worden hervat.

Keuzes en Informatie: De Rol van Online Hulpmiddelen

Keuzehulp na een Eerdere Keizersnede

Voor vrouwen die na een eerdere keizersnede opnieuw zwanger zijn, is de keuze tussen een vaginale bevalling en een geplande keizersnede belangrijk. Vaak worden vrouwen onvoldoende voorgelicht en niet betrokken bij dit keuzeproces. Onderzoekers van het Maastricht UMC+ ontwikkelden daarom een digitale keuzehulp die zorgverleners ondersteunt in de counseling. Dit online instrument bevat de voor- en nadelen van de verschillende opties en overwegingen.

Het gebruik van de keuzehulp leidt tot meer patiëntparticipatie en een betere risicoselectie. Het aantal vaginale bevallingen daalde licht, terwijl het aantal spoedkeizersneden afnam ten gunste van geplande keizersneden. Dit resulteerde in een daling van 30 procent in ernstige complicaties bij moeder en kind.

De 'Mother Assisted C-section' (MAC)

Een relatief nieuwe ontwikkeling is de mother assisted C-section (MAC), waarbij de moeder zelf haar kindje uit de buik mag tillen. De moeder wordt hierbij onderdeel van het operatieteam. Dit gebeurde voor het eerst in Nederland in 2017.

Belang van Voorbereiding en Wensen

Zelfs bij een ongeplande keizersnede is er vaak meer mogelijk dan men denkt, zeker als er geen spoed is. Het is belangrijk om na te denken over wensen, zoals wie er mee de operatiekamer in mag, hoe er gecommuniceerd moet worden, en de wensen rondom het eerste contact en de borstvoeding. Het voorbereiden van een keizersnede-scenario, zelfs bij een geplande vaginale bevalling, kan flexibiliteit bieden en de kans op een positieve bevalervaring vergroten.

De Keizersnede Club biedt daarnaast onder andere de online C-Section Scar Masterclass aan, gericht op littekenverzorging, vermindering van klachten en effectieve massagetechnieken.

Ervaringen van Moeders

Anouk Nabuurs deelt haar positieve ervaring na twee behandelingen bij de Keizersnede Club: "Het litteken is zachter, ik kan mijn benen gemakkelijk optrekken, ik durf zelf veel meer aan mijn buik te zitten... Wat een verademing! Wat fijn om hoop te hebben en te weten dat het echt een verschil kan maken."

Dorien Zwijnenburg ervaart na 3 afspraken dat het gevoel terugkeert in de huid rondom haar litteken, het ‘afdakje’ slinkt en haar buik weer onderdeel wordt van haar lijf. Dit draagt bij aan haar mentale herstel, twee jaar na haar keizersnede.

Een andere moeder meldt na 6 behandelingen een super resultaat: "Ik kan weer pijnvrij de kinderen tillen en fietsen!!" Ondanks dat de behandelingen intens en soms pijnlijk waren, heeft het haar dagelijkse leven aanzienlijk verbeterd.

tags: #keuzehulp #online #sectio