Hoewel postnatale depressies breed bekend zijn, blijven andere ernstige psychische aandoeningen in de kraamperiode onderbelicht. Een van deze aandoeningen is de kraambedpsychose, een acute psychiatrische aandoening die snel kan escaleren en ingrijpende gevolgen kan hebben. Dit artikel belicht de ervaringen van moeders die hiermee te maken kregen, en deelt ook het verhaal van verlies en rouw na het overlijden van een kind.
De Onzichtbare Psychose na de Bevalling
De periode na de bevalling wordt vaak geassocieerd met vreugde, maar kan ook een kwetsbare tijd zijn voor psychische problemen. Een van de minder bekende, maar ernstige aandoeningen is de kraambedpsychose. Deze psychose kan zich manifesteren kort na de bevalling en wordt gekenmerkt door een reeks symptomen die het dagelijks leven drastisch kunnen verstoren.
Een vrouw deelt haar ervaring: "Na mijn bevalling bleef ik nog een nacht in het ziekenhuis. Slapen lukte niet, maar ik zocht daar niet meteen iets achter. Ik was net voor de eerste keer moeder geworden en lag op de kraamafdeling met allemaal andere nieuwe moeders en baby’s. Eenmaal thuis bleef ik onrustig en kon ik nog steeds niet slapen, zelfs niet wanneer mijn baby sliep. Hoe langer de slapeloze nachten aanhielden, hoe labieler mijn gemoedstoestand werd. Na drie nachten had ik sterk het gevoel dat er iets mis was, maar omdat ik nog nooit van een postpartum psychose had gehoord, herkende ik het niet."
De symptomen van een kraambedpsychose zijn niet altijd even makkelijk te herkennen, mede doordat de periode na de bevalling sowieso al gekenmerkt wordt door veel veranderingen. Chaotische, verwarde en rustige, heldere momenten wisselen elkaar af. Dit maakt het voor zowel de omgeving als de vrouw zelf lastig om de ernst van de situatie in te schatten. Helaas worden de symptomen zelfs door hulpverleners niet altijd herkend, wat kan leiden tot afwijzing als 'kraamtranen' of 'nog even wennen aan het ouderschap'.
Veranderende Realiteit en Waanbeelden
De psychose gaat vaak gepaard met veranderingen in de beleving van de werkelijkheid. "Ik had niet alleen last van slapeloosheid. Langzaam veranderde ook mijn beleving van de werkelijkheid. Het begon met kleine dingen. Ik was ervan overtuigd dat ik een geweldig businessplan had en vertelde mijn partner dat we rijk zouden worden. Ook was ik ervan overtuigd dat ik een puzzel in mijn hoofd had. Natuurlijk was dat niet zo, maar voor mij voelde het echt. Door het gebrek aan slaap werden mijn waanbeelden alleen maar sterker. Mijn hersenen stonden de hele dag aan en draaiden overuren. Toen ik na een week nog steeds niet had geslapen, ontstond mijn volgende waanidee: zonder slaap kun je niet voldoen aan je basisbehoeften en ga je dood."
De Rol van de Partner en Hulpverlening
Het is cruciaal dat de omgeving, met name de partner, alert is op veranderingen in gedrag. "In de loop van de week had mijn partner gelukkig wel door dat er wat speelde. Hij wist niet wat, maar hij zag dat ik niet mezelf was." De inzet van een verloskundige tijdens een huisbezoek kan in een acute situatie levensreddend zijn. "Als een geluk bij een ongeluk was de verloskundige bij ons thuis voor een algemene check toen ik een paniekaanval kreeg."
Opname in een Moeder-Baby-Unit (MBU)
In ernstige gevallen is opname in een gespecialiseerde kliniek noodzakelijk. "Op dag tien na de bevalling werd ik opgenomen in een speciale moeder-baby-unit (MBU), een psychiatrische kliniek voor moeders samen met hun baby’s." Deze units bieden gespecialiseerde zorg waar moeder en kind samen kunnen verblijven, wat essentieel is voor het herstelproces. Echter, de toegang tot dergelijke zorg is niet altijd vanzelfsprekend. "Vaak hebben klinieken een wachttijd of moeten mensen het halve land doorrijden voor de juiste zorg. Ook worden veel moeders die zelf aan de bel trekken door de huisarts of de eerste hulp naar huis gestuurd."
De periode direct na opname kan zwaar zijn, omdat de medicatie tijd nodig heeft om te werken. "Vlak na de opname was voor mij de ergste periode. Het duurt namelijk even voordat psychiatrische medicatie werkt, dus word je eerst slechter voordat je stabieler wordt. Ook werd ik paranoïde, een van de andere symptomen van een psychose. Ik vertrouwde niemand om me heen. En soms wist ik niet waar ik was en waarom." Na een periode van stabilisatie kon de vrouw naar huis, maar het echte herstel en de verwerking vonden thuis plaats.
Herstel en de Angst voor Herhaling
Het herstel van een kraambedpsychose is een langdurig proces. "Het echte herstel en de verwerking begint pas thuis. Ik had het heel zwaar in het begin. Ik voelde me leeg en probeerde te begrijpen wat ons was overkomen. Een baby krijgen hoort toch het mooiste te zijn wat er is? Maar ik zat een groot deel van mijn kraamperiode in een psychiatrische inrichting." De medicatie kan leiden tot bijwerkingen die het gevoel van jezelf zijn belemmeren. "Door de medicatie voelde ik me compleet afgestompt. Normaal gesproken ben ik een vrolijk en extravert persoon, dus vond ik deze bijwerking lastig. Ik voelde me niet mezelf."
De angst voor herhaling is een reële zorg voor moeders die een kraambedpsychose hebben doorgemaakt. "Mijn partner en ik wilden graag een tweede kindje, maar als je eenmaal een kraambedpsychose hebt gehad, heb je ongeveer 50 procent kans dat het opnieuw gebeurt. Na veel gesprekken onderling durfden we het toch aan. Twee jaar en drie maanden na de bevalling van ons oudste zoontje was ik opnieuw zwanger. Heel bewust maakten we een uitgebreid preventieplan. [...] Gelukkig bleef ik deze keer helemaal gezond."
Verlies en Rouw: Een Andere Kwetsbare Ervaring
Naast psychische aandoeningen na de bevalling, is het verlies van een kind een andere diep ingrijpende ervaring voor moeders. Het verhaal van Riet, een vrouw van 78, illustreert de langdurige impact van vroeg verlies.
Het Verlies van Sebastiaan
Riet deelt haar verhaal over het overlijden van haar zoontje Sebastiaan, die slechts één week oud werd. "Ruim veertig jaar later denkt Riet nog vaak terug aan haar veel te vroeg overleden zoontje en de miskramen die ze meemaakte. 'Ze vroegen: goh, heb jij nog een kind gehad?' Een pijnlijk moment, vertelt Riet aan haar keukentafel in Made. Haar kinderen wisten van hun overleden broertje, maar verder had ze er nooit veel over gedeeld. 'In die tijd praatte je daar gewoon minder over.'"
De wens om een derde kindje ontstond toen de familie verhuisde naar een boerderij en babykleertjes tegenkwamen. Na een eerste miskraam en een tweede poging die ook op een miskraam uitliep, werd Riet opnieuw zwanger. De zwangerschap van Sebastiaan verliep voorspoedig. "De hele zwangerschap verliep soepel. We hadden een mooi kamertje ingericht en bedachten een naam: Sebastiaan, vernoemd naar de doopnaam van mijn man."
De bevalling vond plaats in het ziekenhuis, waar Riet haar zoon eindelijk in haar armen kon houden. "Maar hij wilde niet drinken", vertelt ze. De verloskundige nam haar zoon mee. Later bleek dat Sebastiaan tijdens de bevalling een bacterie had opgelopen. Ondanks medische inspanningen reageerde hij nergens meer op en werd geconcludeerd dat hij een 'kasplantje' zou blijven. Uiteindelijk overleed Sebastiaan in het ziekenhuis.
De Impact van Verlies en de Stilte Eromheen
"Ik vond het verschrikkelijk om alleen naar huis te gaan." De periode na het overlijden van Sebastiaan was een donkere tijd voor Riet. Ze lag alleen in een ziekenhuiskamer en kon de begrafenis niet bijwonen. "Maar niemand heeft mij hem nog laten zien, ook bij zijn begrafenis was ik er niet bij. Ik denk dat mijn man niets heeft laten zien om mij te sparen." Achteraf realiseert Riet zich hoe weinig er in de jaren tachtig over het verlies van een kind werd gesproken. "De foto’s heb ik lang tussen de lakens verstopt, ik kon er niet naar kijken."
Nog Meer Verlies en de Zoektocht naar Acceptatie
De beproevingen voor Riet waren nog niet voorbij. Na het verlies van Sebastiaan volgde nog een miskraam en later een zwangerschap waarbij het kindje, Sander, in de buik overleed. De manier waarop deze bevalling verliep, was traumatisch: "Zonder Riets toestemming werd haar een middel toegediend en werd alles wazig. Van de bevalling kreeg ze niets meer mee." Sander werd gecremeerd, maar de familie ontving nooit iets van zijn as terug.
"Maar we hebben er nooit meer iets van teruggezien, alleen de rekening." Later voelde Riet de frustratie over hoe alles is gegaan. Na nog een miskraam, werd Riet door haar huisarts en man aangeraden om te stoppen met pogingen tot een derde kind.
Verandering in Maatschappelijke Ondersteuning
Terugkijkend op de vele periodes van verlies, ziet Riet een positieve verandering in hoe er tegenwoordig met zwangerschap en verlies wordt omgegaan. "Vroeger was er veel minder contact als vrouwen onder elkaar. Nu zijn er zwangerschapscursussen in groepjes en wordt er veel meer over gepraat. Het was fijn geweest als dat er in mijn tijd ook was en het is mooi om te zien dat er nu veel meer over gesproken wordt."