Tijdens de zwangerschap wordt aanstaande moeders overspoeld met adviezen, variërend van het vermijden van alcohol en roken tot specifieke hygiënemaatregelen. Een van de minder bekende, maar belangrijke adviezen betreft het verschonen van de kattenbak. Dit is gerelateerd aan de parasiet Toxoplasma gondii, die de infectieziekte toxoplasmose veroorzaakt.
Wat is Toxoplasmose?
Toxoplasma gondii is een eencellige parasiet die veel zoogdieren, waaronder katten, kan infecteren. Bij mensen verloopt een infectie met toxoplasmose vaak onopgemerkt, aangezien de symptomen, indien aanwezig, vrij algemeen zijn. Deze kunnen variëren van vermoeidheid en lusteloosheid tot koorts. Soms vertoont de infectie symptomen die lijken op de ziekte van Pfeiffer, met vergrote lymfeklieren, spierpijn, en lever- of miltvergroting. In zeldzame gevallen, met name bij een verminderde weerstand, kunnen ernstiger symptomen optreden zoals oog-, long- of hersenvliesontsteking.
Na een eerste infectie (primo-infectie) is men in principe levenslang immuun voor toxoplasmose, vergelijkbaar met waterpokken of rode hond. In Nederland wordt er niet standaard gescreend op de aanwezigheid van beschermende antistoffen tegen Toxoplasma gondii voor of tijdens de zwangerschap, in tegenstelling tot landen als Frankrijk. Naar schatting is ongeveer 18% van de volwassen vrouwen in Nederland beschermd. Het risico op een primo-infectie tijdens de zwangerschap wordt geschat op 0,5%.
Risico's van Toxoplasmose Tijdens de Zwangerschap
Een infectie met toxoplasmose tijdens de zwangerschap kan ernstige gevolgen hebben voor het ongeboren kind. De diagnose bij zwangere vrouwen wordt gesteld door middel van serologisch onderzoek, waarbij gezocht wordt naar antigenen en/of antistoffen in het bloed. De interpretatie van deze uitslagen kan complex zijn, omdat ongeveer 50% van de zwangere vrouwen al antistoffen heeft door een eerdere infectie. Bovendien kunnen bepaalde antistoffen nog twee jaar na de infectie aantoonbaar zijn, waardoor een tweede bloedmonster nodig kan zijn om een stijging in de antistofconcentratie te meten.
Het ongeboren kind kan alleen besmet raken indien de moeder een primo-infectie doormaakt tijdens de zwangerschap. In dat geval is de kans op besmetting van het kind gemiddeld 40%. Dit risico neemt toe naarmate de zwangerschap vordert: van minder dan 3% in het eerste trimester tot meer dan 60% aan het einde van de zwangerschap. De schade die het kind kan oplopen is het grootst bij een infectie in het eerste trimester. Mogelijke complicaties zijn onder andere hydrocephalus (waterhoofd), verkalking in de hersenen, verstandelijke beperking, microcefalie (te klein hoofd), oogafwijkingen en doofheid.
In Nederland bestaat er geen specifieke richtlijn voor de behandeling van zwangere vrouwen met toxoplasmose. Een primo-infectie tijdens de zwangerschap kan wel behandeld worden met medicijnen zoals pyrimethamine, sulfadiazine en folinezuur, maar deze behandeling heeft beperkte invloed op de kans op infectie van het ongeboren kind.
Hoe Kan Besmetting met Toxoplasmose Voorkomen Worden?
Om het risico op een toxoplasmose-infectie tijdens de zwangerschap te minimaliseren, worden diverse hygiënemaatregelen geadviseerd:
Voorzorgsmaatregelen met Betrekking tot Katten
- Laat de kattenbak verschonen door iemand anders: Dit is de meest effectieve maatregel. De parasiet bevindt zich in de uitwerpselen van katten. De eitjes van de parasiet worden pas na enkele dagen in de ontlasting besmettelijk. Dagelijks verschonen door een partner of huisgenoot vermindert het risico aanzienlijk.
- Draag handschoenen bij tuinieren: Katten kunnen ook buiten hun uitwerpselen achterlaten. Bij het werken in de tuin, waar contact met aarde mogelijk is, is het dragen van wegwerphandschoenen essentieel. Was na afloop altijd grondig de handen.
- Was handen na contact met katten: Hoewel de parasiet niet wordt overgedragen door het aaien van een kat, is het belangrijk om na elk contact de handen grondig te wassen.
- Houd katten binnen en voer geen rauw vlees: Het binnenhouden van katten en het vermijden van het voeren van rauw of onvoldoende gaar vlees kan het risico op infectie bij de kat zelf verkleinen.
Voedingsadviezen
Naast maatregelen rondom huisdieren, zijn er ook voedingsgerelateerde adviezen:
- Vermijd rauw of halfrauw vlees: Tijdens de zwangerschap is het cruciaal om geen vlees te eten dat niet goed verhit is, zoals filet americain of tartaar. Goed doorbakken of gestoofd vlees is veilig. Ongeveer de helft van de toxoplasmose-infecties wordt toegeschreven aan de consumptie van rauw of halfrauw vlees.
- Was groenten en fruit grondig: Zorg ervoor dat alle groenten en fruit grondig worden gewassen om eventuele parasieten en eitjes te verwijderen.
Toxoplasmose en Andere Dieren
Hoewel katten de primaire bron zijn voor de verspreiding van de parasiet via hun uitwerpselen, is het belangrijk om ook bij andere contacten alert te zijn:
- Kinderboerderij: Bij een bezoek aan een kinderboerderij is het raadzaam contact met mest te vermijden. Het aaien van schapen en geiten wordt afgeraden, net als het aanraken van voer of stro van deze dieren, aangezien zij ook toxoplasma kunnen dragen.
Het is belangrijk te benadrukken dat het hebben van huisdieren tijdens de zwangerschap niet per se schadelijk is. Met de juiste voorzorgsmaatregelen, zoals het correct verschonen van de kattenbak en goede persoonlijke hygiëne, kan het risico op besmetting aanzienlijk worden gereduceerd. Het wegdoen van huisdieren is in de meeste gevallen niet nodig.