Tijdens de zwangerschap ontwikkelt zich naast de baby een essentieel orgaan: de placenta, ook wel bekend als de moederkoek. Dit orgaan, dat via de navelstreng de baby voorziet van voedingsstoffen en zuurstof, kan zich op verschillende plaatsen in de baarmoederwand innestelen. Meestal bevindt de placenta zich aan de voor- of achterwand, de linker- of rechterwand, of aan de bovenkant van de baarmoeder (fundus). Pas aan het einde van het eerste trimester is de placenta volledig gevormd en groeit deze mee tot het einde van de zwangerschap. In de eerste helft van de zwangerschap groeit de placenta sneller dan de baby, waarna dit omgekeerd is in het laatste trimester.
In zeldzame gevallen kan de placenta zo laag in de baarmoeder komen te liggen dat deze de interne baarmoederhals (het ostium internum) gedeeltelijk of volledig bedekt. Dit wordt placenta praevia genoemd, wat letterlijk 'voorliggende placenta' betekent. Dit kan leiden tot complicaties, aangezien de placenta de uitgang van de baarmoeder en daarmee het geboortekanaal blokkeert.
Wat is Placenta Praevia?
Placenta praevia is een aandoening waarbij de placenta zich in de onderste helft van de baarmoederwand innestelt. Dit kan ertoe leiden dat de placenta de baarmoederhals, de inwendige opening van de baarmoeder (ostium internum), geheel of gedeeltelijk bedekt. De precieze oorzaak van een voorliggende placenta is niet altijd duidelijk, maar er zijn diverse risicofactoren bekend die de kans op het ontwikkelen ervan kunnen vergroten.
Vormen van Placenta Praevia
Placenta praevia kan in verschillende vormen voorkomen, afhankelijk van de mate waarin de placenta de baarmoederhals bedekt:
- Laagliggende placenta: De placenta bevindt zich laag in de baarmoeder, met een afstand van meer dan 2 tot 3,5 centimeter tot de baarmoederhals.
- Placenta praevia marginalis: De placenta ligt zo dicht bij de baarmoederhals dat de rand ervan de opening raakt, maar deze niet bedekt. De afstand is minder dan 2 centimeter.
- Placenta praevia partialis (of lateralis): De placenta bedekt de baarmoederhals gedeeltelijk.
- Placenta praevia totalis: De placenta bedekt de baarmoederhals volledig.
Hoe Vaak Komt Placenta Praevia Voor?
Placenta praevia komt relatief weinig voor. Rond de 20 weken zwangerschap wordt bij ongeveer 5% van de vrouwen een laagliggende placenta geconstateerd. Echter, naarmate de zwangerschap vordert en de baarmoeder groeit, wordt de placenta vaak mee omhoog getrokken. Hierdoor neemt het percentage af; na 20 weken zwangerschap is dit nog slechts bij ongeveer 1% van de zwangerschappen het geval. Tegen de uitgerekende datum daalt dit verder naar 0,3% tot 0,9%.
Risicofactoren voor Placenta Praevia
Hoewel de precieze oorzaak onbekend is, zijn er verschillende factoren die de kans op een placenta praevia kunnen verhogen:
- Eerdere keizersneden (hoe meer keizersneden, hoe hoger het risico).
- Zwangerschap na een vruchtbaarheidsbehandeling.
- Eerdere operaties aan de baarmoeder.
- Roken.
- Cocaïnegebruik.
- Meerdere kinderen gebaard hebbend.
- Meerlingzwangerschap.
- Toenemende leeftijd van de moeder.
Diagnose van Placenta Praevia
De diagnose placenta praevia wordt gesteld met behulp van echoscopisch onderzoek. Tijdens de standaard 20-wekenecho wordt de ligging van de placenta beoordeeld. Indien de placenta laag ligt, kan een vaginale echo worden uitgevoerd om de positie ten opzichte van de baarmoederhals nauwkeuriger te bepalen. Dit onderzoek is veilig voor de baby. Als na 32 weken zwangerschap de placenta nog steeds laag ligt, wordt de zwangerschap als 'medisch' beschouwd en neemt een gynaecoloog de begeleiding over. De bevalling zal dan in het ziekenhuis plaatsvinden.
Symptomen en Gevolgen van Placenta Praevia
Een van de meest kenmerkende symptomen van placenta praevia is vaginaal bloedverlies. Dit bloedverlies treedt vaak plotseling op, is meestal pijnloos en kan variëren van enkele druppels tot hevig bloeden met stolsels. Het ontstaat doordat een klein deel van de placenta loslaat van de baarmoederwand, waarbij bloedvaatjes beschadigen. Dit kan gebeuren tijdens de zwangerschap of tijdens de bevalling, vooral wanneer het onderste deel van de baarmoeder uitzet.
Hevig bloedverlies kan gevaarlijk zijn voor zowel de moeder als de baby, omdat het kan leiden tot shock en zuurstoftekort bij de baby. Soms kan een laagliggende placenta ook voorkomen dat het hoofdje van de baby goed indaalt in het bekken.
Risico's voor Moeder en Kind
Bij een placenta praevia zijn er verhoogde risico's:
- Overmatig bloedverlies bij de moeder, wat potentieel levensbedreigend kan zijn.
- Vroeggeboorte, omdat er soms besloten moet worden de baby eerder te halen om risico's te beperken.
- Problemen met de placenta, zoals placenta-insufficiëntie (onvoldoende bloedtoevoer) of vroegtijdige loslating van de placenta.
- Een verhoogd risico op vasa praevia, een zeldzame maar ernstige aandoening waarbij bloedvaten van de navelstreng of placenta voor de baarmoederhals liggen.
Behandeling en Bevalling bij Placenta Praevia
De behandeling van placenta praevia hangt af van de aanwezigheid en ernst van bloedverlies, en de zwangerschapsduur.
Behandeling bij Geen Bloedverlies
Als er geen bloedverlies optreedt, kan de zwangerschap nauwlettend worden gevolgd. De bloedgroep en eventuele irregulaire antistoffen worden bepaald voor het geval er toch een bloeding optreedt. Er worden duidelijke instructies gegeven over wat te doen bij bloedingen, en activiteiten die het risico op bloedingen kunnen verhogen, zoals seksueel contact, worden afgeraden.
Behandeling bij Bloedverlies
Bij vaginaal bloedverlies wordt de vrouw meestal opgenomen in het ziekenhuis. Er vinden onderzoeken plaats, zoals bloedonderzoek en een CTG (cardiotocografie) om de conditie van de baby te beoordelen. Bedrust is vaak noodzakelijk zolang er bloedingen zijn. Bij hevig bloeden wordt vocht en eventueel bloed toegediend. Als de bloedingen stoppen, mag de vrouw in overleg met de gynaecoloog naar huis, tenzij de zwangerschapsduur zodanig is dat een bevalling veiliger wordt geacht.
Bevallen met een Placenta Praevia
De manier van bevallen hangt af van de ligging van de placenta ten opzichte van de baarmoederhals:
- Placenta praevia totalis of partialis: Een vaginale bevalling is niet mogelijk. Er wordt een geplande keizersnede uitgevoerd, meestal rond de 37 weken zwangerschap, om het risico op ernstige bloedingen te minimaliseren.
- Placenta praevia marginalis of laagliggende placenta: Als de placenta meer dan 2 centimeter van de baarmoederhals ligt, is een vaginale bevalling vaak mogelijk zonder excessief bloedverlies. Bij een afstand van minder dan 2 centimeter wordt de situatie individueel beoordeeld, waarbij een vaginale baring wordt nagestreefd maar een keizersnede een optie kan zijn bij een verhoogd risico op bloedingen.
Bij een afstand van de placenta tot het ostium internum van 11 tot 20 mm, lijkt een vaginale baring in de meeste gevallen succesvol te zijn. Bij een afstand van 0 tot 10 mm is de kans op een succesvolle vaginale baring kleiner en kan een primaire keizersnede worden overwogen.
Placenta-abruptie versus placenta previa: verpleegkundige NCLEX-symptomen, oorzaken en behandeling (placenta-abruptie)
Leefregels en Adviezen
Om complicaties te voorkomen en goed voorbereid te zijn, worden specifieke leefregels geadviseerd:
- Stoppen met werken.
- Geen zwaar huishoudelijk werk of tillen.
- Beperken van lange afstanden lopen of fietsen.
- Geen seksuele gemeenschap.
- Bescherming van matras en auto tegen eventuele bloedingen.
- Zorgen voor vervoer naar het ziekenhuis indien nodig.
- Een noodtas met benodigdheden klaarzetten.
Het is cruciaal om goed geïnformeerd te zijn over placenta praevia en nauw samen te werken met de verloskundige of gynaecoloog om de beste beslissingen te nemen voor een veilige zwangerschap en bevalling.