De schildklier, een vlindervormig orgaantje vooraan in de hals, speelt een cruciale rol in de lichaamsgroei en ontwikkeling, zowel bij volwassenen als bij ongeboren kinderen. De hormonen die de schildklier produceert, thyroxine (T4) en tri-joodthyronine (T3), reguleren onder andere de stofwisseling en zijn essentieel voor de groei en ontwikkeling van organen, inclusief de hersenen, bij de foetus. De aanleg van de schildklier begint al vroeg in de zwangerschap. Wanneer de schildklier niet goed functioneert, kan dit aanzienlijke gevolgen hebben voor zowel de zwangere vrouw als het ongeboren kind.
Schildklierproblemen en Vruchtbaarheid
Een ontregelde schildklierfunctie kan invloed hebben op de vruchtbaarheid. Zowel een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie) als een te langzaam werkende schildklier (hypothyreoïdie) kan leiden tot menstruatiestoornissen, verminderde vruchtbaarheid en een verhoogd risico op miskramen. Bij een te langzaam werkende schildklier die onbehandeld blijft, kan de kans op zwangerschap kleiner zijn. Hormonaal onderzoek, vaak uitgevoerd bij menstruatieproblemen of verminderde vruchtbaarheid, omvat daarom ook de controle van de schildklierhormoonwaarden.
Hyperthyreoïdie (Te Snel Werkende Schildklier) tijdens de Zwangerschap
Een te snel werkende schildklier produceert te veel schildklierhormoon. De meest voorkomende oorzaak van hyperthyreoïdie is de ziekte van Graves, een auto-immuunziekte waarbij het lichaam antistoffen aanmaakt tegen de eigen schildklier, wat leidt tot een verhoogde productie van schildklierhormonen. Bij vrouwen die zwanger willen worden of zwanger zijn en de ziekte van Graves hebben, is tijdige communicatie met de arts essentieel. Indien er in het verleden reeds een behandeling voor de ziekte van Graves is geweest, is het eveneens raadzaam dit met de arts te bespreken, aangezien de ziekte opnieuw actief kan worden.
Tijdens de zwangerschap kan hyperthyreoïdie soms tijdelijk ontstaan of verergeren, mede door de invloed van zwangerschapshormonen zoals hCG en oestrogenen. Dit kan met name voorkomen bij overmatig braken, meerlingzwangerschappen of een molazwangerschap. Symptomen van hyperthyreoïdie kunnen zijn:
- Hartkloppingen
- Gewichtsverlies
- Overmatig transpireren
- Trillende vingers
- Overactiviteit
- Vermoeidheid
- Snelle hartslag
In geval van de ziekte van Graves kan het nodig zijn medicatie te gebruiken, zoals Propylthiouracil (PTU). Dit medicijn remt de schildklierwerking. Tijdens de zwangerschap is regelmatige controle van het schildklierhormoongehalte in het bloed noodzakelijk, meestal elke 4 tot 6 weken. De antistoffen die bij de ziekte van Graves worden aangemaakt, kunnen via de placenta het ongeboren kind bereiken en de schildklierwerking van de baby beïnvloeden, wat kan leiden tot een vergrote schildklier (struma) of groeiachterstand bij het kind. In dergelijke gevallen is nauwgezette zwangerschapsopvolging door een gynaecoloog en een bevalling in het ziekenhuis aan te raden.
Vrouwen die eerder een te snel werkende schildklier hebben gehad, ook na behandeling waarbij de schildklier weer normaal of traag werkt, kunnen nog antistoffen in hun bloed hebben. Medicatie zoals PTU kan in kleine hoeveelheden in de moedermelk terechtkomen, maar er zijn tot op heden geen schadelijke effecten op de schildklierfunctie van de zuigeling bekend, waardoor borstvoeding over het algemeen mogelijk is. De arts kan echter een ander advies geven.
Subklinische hyperthyreoïdie, waarbij het TSH-gehalte verlaagd is maar de FT4-waarden (vrije T4) nog normaal zijn, kan ook voorkomen en gepaard gaan met klachten.
Hypothyreoïdie (Te Langzaam Werkende Schildklier) tijdens de Zwangerschap
Een te langzaam werkende schildklier produceert te weinig schildklierhormoon. De meest voorkomende oorzaak van hypothyreoïdie is de ziekte van Hashimoto, een auto-immuunziekte. Ook behandelingen zoals radioactief jodium of een schildklieroperatie kunnen hypothyreoïdie veroorzaken. Jodiumtekort is in Nederland door de toevoeging van jodium aan brood zeldzaam, maar kan bij zwangere vrouwen soms voorkomen en leiden tot hypothyreoïdie.
Hypothyreoïdie komt bij zwangere vrouwen voor, waarbij een deel hiervan reeds bekend was voor de zwangerschap. Ook subklinische hypothyreoïdie, waarbij de TSH-waarde verhoogd is maar de vrije T4-waarden normaal zijn, komt voor en kan gepaard gaan met risico's voor zwangerschapscomplicaties en schadelijke effecten voor het kind. Een belangrijk aspect bij hypothyreoïdie is de noodzaak van adequate hormonale suppletie met medicijnen zoals levothyroxine (Thyrax). Tijdens de zwangerschap is vaak een hogere dosering nodig, omdat het lichaam meer schildklierhormoon nodig heeft. De behandeling blijft doorgaans gelijk, maar de dosering wordt aangepast. Behandeling met radioactief jodium of een operatie wordt tijdens de zwangerschap vermeden.
Onbehandelde hypothyreoïdie kan leiden tot verhoogde kans op miskramen, zwangerschapshypertensie, pre-eclampsie, placentaloslating, bloedarmoede en bloedingen na de bevalling. Bovendien kan het tekort aan schildklierhormoon de ontwikkeling van de hersenen van de foetus negatief beïnvloeden, wat kan resulteren in een lager IQ bij het kind.
Bij vrouwen die zwanger willen worden, is het verstandig om de schildklierfunctie te laten controleren en eventuele afwijkingen te behandelen vóór de zwangerschap. Een goed behandelde hypothyreoïdie, met stabiele TSH-waarden en afwezigheid van TSI-antistoffen, kan een normale zwangerschap en thuisbevalling mogelijk maken.
Humaan Choriongonadotrofine (hCG) en de Schildklier
Humaan choriongonadotrofine (hCG) is een lichaamseigen hormoon dat tijdens de zwangerschap door de placenta wordt geproduceerd. Het is meetbaar in urine vanaf twee weken na de bevruchting en in bloed al eerder. hCG speelt een cruciale rol bij de innesteling van de bevruchte eicel, het in stand houden van het gele lichaam dat progesteron aanmaakt (essentieel voor het baarmoederslijmvlies), en de groei en bescherming van het embryo.
Een van de effecten van hCG is dat het chemisch lijkt op het thyroïdstimulerend hormoon (TSH), dat de schildklier stimuleert. Hierdoor kan hCG de schildklier stimuleren tot een verhoogde productie van schildklierhormonen. Dit effect, in combinatie met de stijgende oestrogeenspiegels tijdens de zwangerschap, zorgt ervoor dat de schildklierfunctie tijdens de zwangerschap verandert. De productie van schildklierhormoon kan met 40 tot 100% toenemen om te voorzien in de behoeften van zowel moeder als kind. Dit kan leiden tot een lichte stijging van FT4- en FT3-waarden in het eerste trimester, die meestal binnen de normale grenzen blijven.
Hoge concentraties hCG, zoals bij trofoblastziekten, kunnen leiden tot verhevigde zwangerschapsklachten zoals misselijkheid en braken. Verschillende meetmethoden voor hCG bestaan, en niet alle laboratoria kunnen alle varianten van hCG meten, wat kan leiden tot variaties in meetresultaten. hCG-waarden worden ook gebruikt voor zwangerschapstesten en om de duur van de zwangerschap te bepalen.
Antistoffen en de Schildklier
Veel schildklierziekten zijn gerelateerd aan het immuunsysteem. Bij auto-immuunziekten keert het immuunsysteem zich tegen eigen lichaamscellen. Antistoffen tegen de schildklier, zoals TPO-antistoffen (tegen thyroperoxidase) en TSH-receptor antistoffen (TSH-R-antistoffen), spelen een belangrijke rol.
TPO-antistoffen worden gevonden bij aandoeningen zoals de ziekte van Hashimoto en de ziekte van Graves. Hoewel de hoeveelheid TPO-antistoffen tijdens de zwangerschap normaal gesproken afneemt, kunnen ze de zwangerschap bemoeilijken. Vrouwen met TPO-antistoffen hebben een verhoogde kans op vruchtbaarheidsproblemen en miskramen, zelfs als de schildklierhormoonwaarden normaal zijn. Er zijn echter geen aanwijzingen dat TPO-antistoffen schadelijk zijn voor de ontwikkeling van het ongeboren kind.
TSH-receptor antistoffen zijn direct gerelateerd aan de ziekte van Graves. Stimulerende TSH-R-antistoffen kunnen de schildklier overstimuleren, terwijl blokkerende antistoffen de werking kunnen remmen. Bij aanwezigheid van stimulerende TSH-R-antistoffen na de 20e-28e zwangerschapsweek, kan de baby een te snel werkende schildklier ontwikkelen. Dit vereist nauwkeurige monitoring van de baby na de geboorte.
Risico's en Behandeling
Schildklierproblemen vóór, tijdens en na de zwangerschap vereisen aandacht. Een goede controle en behandeling van schildklieraandoeningen, bij voorkeur al vóór de zwangerschap (preconceptie-advies), is cruciaal om risico's op complicaties voor moeder en kind te minimaliseren. Regelmatige bloedcontroles van schildklierhormonen en antistoffen zijn onderdeel van de zwangerschapsopvolging. Bij een goed behandelde schildklieraandoening verloopt de zwangerschap meestal normaal.
Na de bevalling kan de medicatiedosering van de schildklierhormonen aangepast worden. Stemmingsveranderingen, met name depressieve stemmingen, komen vaker voor bij vrouwen met schildklierproblemen in de periode na de geboorte.
Screening op aangeboren hypothyreoïdie (CHT) bij pasgeborenen is standaard. Bij een vastgestelde CHT kan tijdige behandeling blijvende schade aan het zenuwstelsel voorkomen.
Borstvoeding is over het algemeen mogelijk bij vrouwen die levothyroxine gebruiken. Bij gebruik van PTU voor hyperthyreoïdie is borstvoeding ook mogelijk, mits de dosering niet te hoog is, met regelmatige controle van de schildklierfunctie van de baby.
Schildklier, hormonen en schildklierproblemen, animatie
tags: #hcg #hormoon #schildklier