Overzicht van de Nederlandse Geboortezorg: Cijfers, Trends en Begeleiding

Per 22 januari 2026 publiceerde Perined nieuwe cijfers over de Nederlandse geboortezorg voor de jaren 2022 en 2023. Deze informatie is beschikbaar in het rapport Kerncijfers Nederlandse Geboortezorg 2023 en op de website Peristat.nl. Perined streeft ernaar de cijfers voor 2024 in het voorjaar van 2026 te publiceren.

In 2021 vond het merendeel van de bevallingen in Nederland plaats in de tweede lijn, oftewel in het ziekenhuis. Vrouwen met een ongecompliceerde zwangerschap bevallen in principe in de eerste lijn, wat betekent dat dit onder begeleiding van een verloskundige of huisarts gebeurt. Dit kan thuis, in een polikliniek of in een geboortecentrum plaatsvinden.

In 2021 beviel 26,9% van de 168.838 vrouwen in de eerste lijn, terwijl 72,8% in de tweede lijn beviel. Een overdracht naar de tweede lijn is noodzakelijk bij complicaties, een verhoogd risico op complicaties, of wanneer de vrouw kiest voor pijnstilling zoals een epidurale ruggenprik of een zelfbedienbare pomp, in overleg met de zorgverleners.

Ontwikkelingen in Geboortezorglocaties (2012-2021)

Gedurende de periode 2012-2021 is het aandeel vrouwen dat in de eerste lijn bevalt stabiel gebleven. Daarvoor, in de tien jaar voorafgaand aan 2012, was er een daling te zien in eerstelijnsbevallingen en een stijging in tweedelijnsbevallingen.

Thuisbevallingen tijdens de COVID-19 Lockdown

In 2020 was het percentage thuisbevallingen hoger dan in voorgaande jaren, terwijl de percentages voor andere eerstelijnsbevallingen (in polikliniek of geboortecentrum) iets lager waren. Tijdens de eerste lockdown vanwege corona in maart 2020 was er een significante toename van thuisbevallingen in vergelijking met de jaren daarvoor. Dit verschil nam echter halverwege 2020 af. Hoewel het percentage thuisbevallingen hoger bleef, was het verschil met voorgaande jaren klein in de tweede helft van 2020, zelfs na aanscherping van de coronamaatregelen eind september 2020.

Een studie naar laag-risico zwangeren (gezonde zwangeren met een eenlingzwangerschap onder begeleiding van de eerste lijn) bevestigde deze trend. Tussen maart en augustus 2020 beviel een hoger percentage laag-risico zwangeren thuis dan in dezelfde periode in 2019.

Verloop van Bevallingen in 2021

Het grootste deel van de bevallingen in Nederland in 2021 verliep spontaan (74,8%), wat betekent zonder kunstverlossing of keizersnede. Bij 7,2% van de bevallingen was er sprake van een kunstverlossing (zoals met een vacuümpomp of verlostang), en bij 17,6% van een keizersnede. Het percentage keizersneden was in de periode 2012-2018 redelijk constant.

Zorgpad en Zorgplan tijdens de Zwangerschap

Elke zwangerschap en bevalling is uniek. Om deze reden wordt er rekening gehouden met de individuele omstandigheden van elke zwangere. De kraamverzorgster, huisarts en gynaecoloog worden betrokken bij het opstellen van het zorgpad. Dit zorgplan wordt kenbaar gemaakt aan alle relevante zorgverleners en kan op elk moment van de zwangerschap worden aangepast indien medische omstandigheden veranderen. Na de bevalling wordt alles vastgelegd in een verslag, dat zowel voor de moeder beschikbaar is als naar de huisarts wordt gestuurd.

In dit verslag worden vaak afkortingen gebruikt. Na de bevalling worden percentielen gebruikt om het gewicht van het kind in te schatten ten opzichte van het gemiddelde. Een baby op p50 is gemiddeld, wat betekent dat 50% van de kinderen lichter en 50% zwaarder is bij dezelfde zwangerschapsduur.

Respectvolle Zorg in de Verloskunde en Gynaecologie

Respectvolle zorg is een essentieel onderdeel van kwaliteitsvolle zorg. Een studiedag richt zich op de laatste evidentie en richtlijnen met betrekking tot respectvolle gynaecologische en verloskundige zorg, het juridische kader en de praktische invulling ervan. Het programma omvat diverse sprekers uit verschillende disciplines en biedt handvatten voor de praktijk. Het doel is om, samen met de deelnemers, te zoeken naar goede praktijken en zo bij te dragen aan meer respectvolle en kwaliteitsvolle zorg.

Programma Studiedag Respectvolle Zorg

Inschrijving is mogelijk voor een halve dag (enkel voormiddag) of een volledige dag. Het maximum aantal deelnemers voor de voormiddag is 50, en voor de volledige dag 25. Accreditering voor artsen is goedgekeurd voor 2,5 CP in rubriek Ethiek en Economie voor zowel de voormiddag als de namiddag. Studenten kunnen gebruik maken van een korting.

De Standaard voor Niet-Vorderende Ontsluiting

De standaard beschrijft de kenmerken van de verschillende fasen van de ontsluiting en de criteria voor de diagnose ‘niet-vorderende ontsluiting’. Registratie van het verloop van de baring in een partogram is vereist. De standaard bevat ook aanbevelingen voor de begeleiding van de barende en vier praktijkkaarten met stroomdiagrammen en aanbevelingen voor de verloskundige begeleiding.

De Latente Fase van de Bevalling

De latente fase is de eerste fase van de bevalling en kan variëren in duur. Bij een eerste baby duurt deze fase meestal tien uur of langer. 'Latent' betekent verborgen of sluimerend; er gebeurt al veel in het lichaam, maar het is nog onduidelijk of de bevalling doorzet. Pas als de bevalling overgaat in de actieve fase, wordt duidelijk dat de latente fase is voltooid.

Tijdens de latente fase wordt de baarmoedermond (cervix) voorbereid: deze wordt zacht (verweken), kort (verstrijken), gaat meer naar voren staan (centreren) en opent zich ongeveer 3-4 centimeter. De weeën in deze fase zijn vaak wisselend in kracht, lengte en regelmaat, en kunnen stoppen of afzakken. Deze weeën kunnen al bijdragen aan het verstrijken en verweken van de baarmoedermond, wat een voorbereiding is op de ontsluiting.

De latente fase begint meestal met lichte krampen of samentrekkingen van de baarmoeder, waarbij twijfel kan bestaan of de bevalling echt is begonnen. Naarmate de fase vordert, worden de krampen sterker, duren ze langer en worden de pauzes korter. De aandacht moet steeds meer gericht worden op het opvangen van de weeën. Het verliezen van de slijmprop, een taai stuk slijm dat uit de baarmoedermond komt wanneer deze begint te openen, kan ook optreden. Dit kan echter ook eerder in de zwangerschap gebeuren en hoeft niet direct te betekenen dat de bevalling begint.

Bij de meeste vrouwen begint de bevalling met een rustige aanloop van weeën. Sommige vrouwen ervaren de latente fase echter nauwelijks of helemaal niet, en gaan direct over in de actieve fase met krachtige, regelmatige weeën.

Advies: Tips om de latente fase goed door te komen

Stress of drukte kunnen ervoor zorgen dat weeën in de latente fase afzakken of stoppen. Ontspanning kan helpen om de bevalling door te laten zetten. Het is belangrijk om te doen waar je behoefte aan hebt:

• Ademhalingsoefeningen doen.
• Een rustige omgeving creëren (warmte, fijne muziek, gedimd licht).
• Een wandeling maken.
• Douchen of in bad gaan (warm water kan pijn verlichten).
• Een massage nemen.
• Je omringen met de mensen die je bij je wilt hebben.
• Proberen te slapen.

Verder is het in deze fase aan te raden om:

• Genoeg te drinken.
• Regelmatig te plassen.
• Afleiding te zoeken.
• Licht verteerbare snacks te eten (om toch voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen, ook als de eetlust afwezig is).

Wanneer de verloskundige bellen tijdens de latente fase?

De verloskundige zal tijdens de zwangerschap instructies geven over wanneer te bellen tijdens de bevalling. Bij twijfel of zorgen mag je altijd contact opnemen. Bel direct in de volgende situaties:

• Je hebt weeën en bent minder dan 37 weken zwanger.
• Je vliezen breken en het vruchtwater is niet helder.
• Je hebt helderrood bloedverlies, meer dan een beetje bij het afvegen. Bel altijd bij twijfel over de kleur of hoeveelheid bloedverlies.
• Je hebt erg intense weeën en het gevoel dat je moet poepen, zelfs als de weeën nog maar kort geleden zijn begonnen.

tags: #grafiek #nvo #verloskundige