De vraag wanneer Jezus is geboren, lijkt eenvoudig, maar de Bijbel geeft geen exacte datum. Desondanks vieren we elk jaar Kerstmis op 25 december. De evangelisten Matteüs en Lucas beschrijven de geboorte van Jezus, elk met een eigen focus, maar beiden met de centrale boodschap dat God mens werd in Jezus, geboren uit Maria door de Heilige Geest.
De Evangelische Verslagen: Matteüs en Lucas
Het Evangelie volgens Matteüs begint met een uitgebreide genealogie om aan te tonen dat Jezus afstamt van koning David, waarmee hij de vervulling van de oudtestamentische profetieën over de Messias benadrukt. Matteüs beschrijft hoe Jezus door de Heilige Geest bij Maria werd verwekt, die verloofd was met Jozef van Nazareth.
Het Evangelie volgens Lucas biedt meer details over de geboorte zelf. Hij vertelt over de volkstelling die Jozef en Maria naar Bethlehem deed reizen, de engelachtige verschijningen aan herders in het veld, en de nederige omstandigheden van de geboorte in een kribbe. Lucas plaatst de geboorte in een bredere historische context met verwijzingen naar keizer Augustus en gouverneur Quirinius, hoewel de precieze datering van deze gebeurtenissen historisch complex is.
De evangelisten wilden vooral de essentiële betekenis van deze gebeurtenis in Gods plan benadrukken, in plaats van een exacte datum te geven. Jezus werd geboren tijdens de regering van Herodes de Grote, die stierf in 4 v.Chr. Dit suggereert dat Jezus uiterlijk in dat jaar geboren moet zijn, wat wijst op een discrepantie in de huidige jaartelling.
De Keuze van 25 December en de Jaartelling
De traditionele viering van Jezus' geboorte op 25 december heeft waarschijnlijk wortels in oude Romeinse feesten die rond de winterzonnewende werden gehouden, zoals de Dies Natalis Solis Invicti (Geboortedag van de Onoverwinnelijke Zon). Christenen kozen deze datum om Jezus te symboliseren als het ware licht van de wereld dat langer wordt na de kortste dag.
De huidige jaartelling, die begint bij het vermeende geboortejaar van Jezus, werd in de 6e eeuw ontworpen door de monnik Dionysius Exiguus. Zijn berekeningen bleken achteraf echter niet geheel accuraat. Historische bronnen, zoals de dood van Herodes de Grote in 4 v.Chr., suggereren een geboortejaar vóór deze datum.
Historische Context en Chronologische Uitdagingen
Historisch onderzoek plaatst de geboorte van Jezus waarschijnlijk tussen 7 en 4 v.Chr. De vermelding van de volkstelling onder Quirinius in Lucas' evangelie, die plaatsvond rond 6-7 n.Chr., vormt een chronologisch probleem met de regering van Herodes de Grote. Veel historici zien deze volkstelling als een mogelijk literair element om het verhaal in een herkenbare historische setting te plaatsen.
Matteüs beschrijft de kindermoord in Bethlehem door Herodes, die plaatsvond vlak voor zijn dood, wat de geboorte van Jezus eveneens voor 4 v.Chr. plaatst. De verhalen in de evangeliën bevatten zowel overeenkomsten als verschillen, wat de reconstructie van een precieze tijdlijn uitdagend maakt.
De Theologische Betekenis van de Geboorte
Voor christenen is de geboorte van Jezus van fundamenteel belang. Het markeert de incarnatie: Gods zelf om mens te worden en onder de mensen te wonen. Jezus wordt gezien als de Zoon van God, de beloofde Messias, wiens komst het koninkrijk van God nabij brengt en een breuk tussen God en de mensheid herstelt.
De nederige geboorte in een kribbe, zoals beschreven door Lucas, benadrukt de kwetsbaarheid en de liefdevolle aard van Gods komst naar de aarde. Jezus' leven, onderwijs en wonderen, die volgden op zijn geboorte, vormden het begin van Gods ultieme handelen in de geschiedenis.
De Stamboom en Afkomst
Zowel Matteüs als Lucas presenteren genealogieën die Jezus verbinden met koning David. Matteüs' lijn loopt via Jozefs vader Jakob tot Abraham, terwijl Lucas via Eli de lijn terugvoert tot Adam. Deze stambomen zijn cruciaal om de profetische verwachting te vervullen dat de Messias uit het huis van David zou voortkomen. De stad Bethlehem wordt in beide evangeliën als geboorteplaats genoemd, hoewel Jozef en Maria in Nazareth woonden, wat de nadruk legt op de vervulling van profetieën.
Symboliek en Tradities
Verschillende tradities rond Kerstmis, zoals de kerststal en de drie wijzen, zijn niet expliciet in de Bijbel vermeld. De kerststal, zoals die door Franciscus van Assisi werd geïntroduceerd, helpt gelovigen de nederigheid van de geboorte te ervaren. De ster van Bethlehem symboliseert Jezus als het Licht van de wereld, en de herders en wijzen vertegenwoordigen de universele roeping van Jezus' geboorte voor zowel de eenvoudigen als de wijzen.
Hoewel de Bijbel geen stal vermeldt, wordt een kribbe wel expliciet genoemd. Vroege overleveringen spreken ook van een grot als geboorteplaats, wat past bij de regio. De beeldvorming van een stal ontwikkelde zich later in christelijke kunst en traditie.
De Historische Jezus versus het Christelijke Geloof
Het historisch-kritische onderzoek naar Jezus van Nazareth accepteert zijn bestaan als een historische figuur. Echter, de interpretatie van zijn identiteit, daden en de precieze gebeurtenissen rond zijn geboorte verschillen. De Bijbelse verslagen dienen primair theologische doelen en bieden een geloofsperspectief op de gebeurtenissen.
De Koran beschrijft de geboorte van Jezus (Isa) ook, met een maagdelijke conceptie en een geboorte in de woestijn, maar ziet hem als profeet, niet als Zoon van God. Moslims geloven niet in Jezus' kruisiging en opstanding.
De Impact van Jezus' Leven
Jezus' leven, dat begon met zijn geboorte, had een immense impact op de wereld. Zijn boodschap van vergeving, rechtvaardigheid en liefde, zijn wonderen en zijn uiteindelijke offer worden door 2,3 miljard christenen wereldwijd gezien als de kern van hun geloof en de drijvende kracht achter hun leven. De feesten rond zijn leven, zoals Kerstmis en Pasen, blijven belangrijke culturele en religieuze momenten.