De 4-maandendip bij Borstvoeding: Oorzaken en Oplossingen

Regelmatig komt het probleem voorbij: moeders die last hebben van een dip in de melkproductie. Vaak horen we dat dit probleem zich voordoet als de baby ongeveer vier maanden oud is. Het is belangrijk om te begrijpen dat er verschillende factoren kunnen bijdragen aan deze tijdelijke terugval in de melkproductie, en dat er effectieve strategieën zijn om dit aan te pakken.

Groei van de baby: WHO-curve versus TNO-curve

Allereerst is het goed om te weten dat er verschillende soorten curven bestaan om de groei van je kind bij te houden. Er is verschil tussen de WHO-curve en de TNO-curve van het consultatiebureau. De WHO-curve laat de ideale groei zien op basis van wetenschappelijk onderzoek. Voor dit onderzoek werden ongeveer 8500 borstgevoede kinderen uit zes verschillende landen gemeten en gewogen op vaste momenten in de eerste twee jaar van hun leven. De curve die op het consultatiebureau gebruikt wordt (TNO-curve), is een ‘beschrijvende’ curve. De curve laat het gemiddelde zien van hoe een grote groep kinderen in Nederland in een bepaalde periode is gegroeid. Omdat dit gemiddelde ook veel gegevens van met kunstvoeding gevoede kindjes bevat, loopt die lijn niet ideaal: eerst niet steil genoeg, en dan rond vier maanden wordt de TNO-curve juist te steil. Een volgens de WHO-curve ideaal groeiend kindje gaat op de TNO-curve ogenschijnlijk eerst ’te hard’ en lijkt rond de vier maanden een dip te hebben. Dan kan het dus lijken alsof je baby niet goed groeit en wordt soms ten onrechte de conclusie getrokken dat je te weinig melk hebt.

Regeldagen en groeispurt

Tijdens de regeldagen worden vraag en aanbod opnieuw op elkaar afgestemd. Meestal valt de vraag van je baby naar meer voedingen samen met een groeispurt. Je baby groeit, heeft behoefte aan een grotere hoeveelheid moedermelk en regelt dat zelf door vaker te gaan drinken. Dit is normaal gedrag van je baby. Er is geen sprake van een verstoorde melkproductie.

Terugkeer naar werk en afkolven

Als je na het verlof, meestal rond de drie maanden, weer gaat werken zie je soms dat rond vier maanden de productie ineens wat minder is. Dit komt waarschijnlijk omdat afkolven bij veel moeders minder stimulans geeft dan live voeden. Ook kan het zo zijn dat je minder melk afgekolfd krijgt dan dat je baby drinkt. Soms combineert het zich met zuigverwarring of is je baby gewend geraakt aan grotere porties melk die hij of zij van de andere ouder of van de oppas krijgt.

Afleiding van de baby

Rond vier maanden kan je kindje ook afgeleid raken: hij ziet meer van de omgeving en alles is interessant. Dan kan het gebeuren dat je baby minder lang aan de borst wil drinken en de melkproductie dus wat terugloopt.

Veranderingen in hormoonspiegels

Tenslotte verandert er rond vier maanden nog iets: vanaf het op gang komen van de melk is het gehalte van het hormoon prolactine in het bloed vrij hoog. Daardoor wordt er constant melk gemaakt. Naarmate je langer voedt wordt steeds meer van de melk tíjdens de voeding gemaakt. Als de baby ongeveer vier maanden is, is het prolactinegehalte vaak zo gedaald dat je borsten minder of niet meer voelt ‘vol lopen’ tussen voedingen. De melk wordt geleidelijk steeds meer geproduceerd op het moment dat je kindje drinkt. Sommige moeders denken dat de niet-gespannen borsten betekenen dat ze geen melk meer hebben, en stoppen, gaan hun voedingen uitstellen of gaan kunstvoeding bijgeven. Deze laatste twee leiden tot minder melkafname en dus minder productie.

De 4-maandendip: een combinatie van factoren

De 4-maandendip is niet een op zichzelf staand iets, maar een naam die wordt gegeven aan een situatie die zich rond vier maanden kan voordoen. Een combinatie van factoren speelt hierbij een rol. Soms is het nodig een aanpassing in het borstvoedingsbeleid te doen. Soms is de zorg ook volkomen onnodig.

Oorzaken van een lage melkproductie

Hoewel een lage melkproductie zeldzaam is, kunnen er verschillende redenen zijn waarom dit optreedt. Een klein aantal nieuwe moeders heeft vanwege medische redenen moeite om genoeg moedermelk te produceren:

• Buitensporig bloedverlies (meer dan 500 ml) tijdens de bevalling of achtergebleven fragmenten van de placenta kunnen het doorkomen van je melk vertragen (dit gebeurt gewoonlijk rond dag drie na de bevalling).
• Een geschiedenis van polycysteus-ovariumsyndroom, diabetes, schildklieraandoeningen of andere hormonale stoornissen. Moeders met deze aandoeningen hebben soms een lage melkproductie.
• De zeldzame aandoening micromastie, waarbij er niet voldoende melkproducerend klierweefsel in de borst aanwezig is.
• Voorgaande borstoperaties of borstletsels, hoewel vele moeders die operaties hebben ondergaan daarna met succes borstvoeding geven.

Als een van deze aandoeningen op jou van toepassing is, raadpleeg dan een lactatiekundige of borstvoedingsspecialist.

Hoe werkt de productie van moedermelk?

Zodra je moedermelk is doorgekomen, beginnen je borsten melk aan te maken via een proces van 'vraag en aanbod'. Telkens wanneer melk wordt verwijderd, hetzij door je baby die aan de borst drinkt of door kolven, maken je borsten er meer van aan. Om die reden kan het geven van flesjes met kunstvoeding je melkproductie verminderen: je lichaam krijgt niet de boodschap dat het meer moedermelk moet produceren, omdat er geen melk wordt verwijderd. De manier waarop je baby zoogt, is ook van invloed op je productie. Hoe vaker en effectiever de baby aan de borst drinkt, hoe meer melk je zult aanmaken. Als je baby tijdens een voeding niet genoeg melk drinkt, is het van cruciaal belang om regelmatig te kolven om je melkproductie te beschermen.

Signalen dat je baby niet genoeg melk krijgt

Hoewel een lage melkproductie zeldzaam is, kan je baby tijdens de eerste weken om andere redenen moeite hebben om genoeg binnen te krijgen. Het kan zijn dat je baby niet vaak genoeg aan de borst drinkt of niet lang genoeg, met name als je probeert om een borstvoedingsschema aan te houden in plaats van op aanvraag te voeden. Wellicht lukt het niet om je baby goed aan te leggen of heeft je baby een aandoening die het lastig maakt om melk in te nemen.

Dit zijn tekenen die erop wijzen dat je baby niet genoeg melk krijgt:

• Onvoldoende gewichtstoename. Het is normaal dat pasgeboren baby's in de eerste paar dagen 5% tot 7% van hun geboortegewicht verliezen - sommigen raken wel 10% kwijt. Echter, daarna zouden ze minstens 20 tot 30 g per dag moeten aankomen en op dag 10 tot 14 terug moeten zijn op hun geboortegewicht. Als je baby 10% of meer van zijn geboortegewicht heeft verloren of op dag vijf tot zes geen gewichtstoename heeft laten zien, moet je onmiddellijk medisch advies inwinnen.
• Onvoldoende natte of vieze luiers. Het aantal keren per dag dat je baby ontlasting produceert en urineert, geeft goed aan of hij of zij genoeg melk krijgt of niet. Win medisch advies in als je je zorgen maakt of als je merkt dat je baby's natte of vieze luiers steeds minder vocht bevatten en steeds minder zwaar zijn.
• Dehydratie. Als je baby donkergekleurde urine heeft, een droge mond of geelzucht (gele huid of ogen) of als je baby lusteloos is en niet gevoed wil worden, zou hij uitgedroogd kunnen zijn. Koorts, diarree en overgeven of oververhitting kunnen dehydratie bij baby's veroorzaken. Als je een of meerdere van deze symptomen opmerkt, moet je snel medisch advies inwinnen.

Misvattingen over een lage melkproductie

Pasgeboren baby's willen doorgaans vaak gevoed worden - ongeveer tien tot twaalf keer per dag, of elke twee uur - en dat is geen teken dat je niet genoeg melk hebt. Vergeet niet dat je baby ook zoogt om getroost te worden, en het is lastig om te zeggen hoeveel melk je baby tijdens elke voeding drinkt - de hoeveelheden kunnen variëren.

De volgende situaties zijn allemaal volkomen normaal en geen tekenen van een lage melkproductie:

• Je baby wil vaak gevoed worden
• Je baby wil niet neergelegd worden
• Je baby is 's nachts wakker
• Korte voedingsbeurten
• Lange voedingsbeurten
• Je baby accepteert na een voeding een flesje
• Je borsten voelen zachter aan dan in de eerste weken
• Er lekt geen melk uit je borsten of eerst gebeurde dat wel, maar nu niet meer
• Je kunt niet veel melk afkolven
• Je hebt kleine borsten

Wat te doen bij een vermoedelijke lage melkproductie?

Als je vermoedt dat je baby niet genoeg melk krijgt, raadpleeg dan een lactatiekundige of borstvoedingsspecialist. Zij beoordelen of je een lage melkproductie hebt en observeren het geven van borstvoeding om na te gaan of je baby goed is aangelegd en genoeg melk inneemt. Ze kunnen je voorstellen om je voedingshouding of het aanleggen van je baby aan te passen, zodat hij efficiënter kan drinken.

Praktische tips om de melkproductie te stimuleren:

• Vaker aanleggen: Borstvoeding is vraag en aanbod. Hoe meer vraag er komt, hoe meer aanbod er komt. Ten alle tijden wordt het aangeraden om tijdens een dip in je productie de baby vaker aan te leggen.
• Laat de drinktechniek nakijken: Is het al even geleden dat je vroedvrouw en/of lactatiekundige eens een voeding heeft meegevolgd? Een goede drinktechniek is essentieel voor efficiënte melkopname.
• Beide borsten aanbieden: Het zal meer stimuleren als je beide borsten (meermaals) aanbiedt.
• Huid-op-huidcontact: Probeer vóór en tijdens voedingen meer huid-op-huidcontact met je baby te hebben om het hormoon oxytocine te stimuleren, waardoor je melk begint te stromen.
• Ontspanningstechnieken: Gebruik ontspanningstechnieken, zoals luisteren naar je favoriete rustgevende muziek, om eventuele gevoelens van angst die je melkproductie kunnen beïnvloeden te verminderen.
• Kolven: Als je baby nog niet genoeg melk rechtstreeks uit de borst inneemt, bijvoorbeeld vanwege een premature geboorte of speciale behoeften, kan het nodig zijn om te kolven om je melkproductie veilig te stellen.
• Borstvoedingsthee en supplementen: Borstvoedingsthee kan je gerust de hele dag door drinken. Er bestaan ook plantaardige galactogogen, zoals geitenruit, shatavari, venkel, luzerne en fenegriek, die de melkproductie kunnen bevorderen, maar deze doen geen wonderen.
• Medicatie: Er bestaan medicijnen op recept die de melkproductie verhogen, maar deze hebben bijwerkingen en zijn enkel op voorschrift verkrijgbaar.
• Verminder cafeïne en rookwaren: Indien je veel koffie drinkt of rookt, kan je proberen dit te verminderen.

Melkproductie verhogen met een borstkolf

Als je je melkproductie in de eerste vijf dagen na de geboorte moet stimuleren, kun je een dubbele elektrische borstkolf met initiatietechnologie gebruiken. Dit type kolf is ontworpen om de manier te imiteren waarop een baby tijdens de voeding de borsten stimuleert, en verhoogt aantoonbaar de melkproductie op de langere termijn. Zodra je melk is doorgekomen, kun je met dubbel kolven meer melk in minder tijd afkolven. Deze methode leegt de borsten ook beter, wat de melkproductie eveneens bevordert. Hoewel iedere moeder anders is, is het vaak een goed idee om meteen na, of een uur na een voedingsbeurt melk af te kolven. Je moet je afkolfsessie zien als het 'plaatsen van een melkbestelling' voor de volgende dag. Het kan zijn dat je eerst alleen kleine hoeveelheden verzamelt, maar laat je niet ontmoedigen - door regelmatig te kolven zal dat meer worden. Streef ernaar om acht tot twaalf keer per dag melk te verwijderen (door borstvoeding en afkolven) inclusief één sessie 's nachts, wanneer je concentraties van het melkproducerende hormoon prolactine het hoogst zijn. Hoe vaker melk wordt verwijderd, hoe beter. Na twee of drie dagen regelmatig kolven zou je een beduidende toename in de melkproductie moeten zien.

Borstcompressie om meer melk af te kolven

Als je baby helemaal niet rechtstreeks aan de borst drinkt of als je niet genoeg melk voor je baby kunt afkolven, kan een techniek die borstcompressie wordt genoemd nuttig zijn. Deze techniek verhoogt aantoonbaar de hoeveelheid melk die moeders in een sessie kunnen afkolven. Het hele proces neemt ongeveer 25 tot 30 minuten in beslag. Vergeet niet: hoe leger je borsten, hoe sneller ze melk aanmaken.

1. Masseer je borsten.
2. Kolf dubbelzijdig met behulp van een kolfbeha, zodat je je handen vrij hebt.
3. Terwijl je kolft, gebruik je je vingers en duim om je borsten enkele seconden samen te drukken. Laat los en herhaal dit.

Wanneer professionele hulp zoeken?

"Heb ik genoeg moedermelk?" is een vraag waar nieuwe moeders zich vaak zorgen over maken, maar als je baby gezond is en goed groeit, is de kans groot dat je het prima doet. Maar als je je zorgen maakt over je melkproductie, is het belangrijk om in een vroeg stadium advies in te winnen. Als alles in orde blijkt te zijn, ben je snel gerustgesteld. Bovendien voorkom je zo dat je wordt verleid om je baby onnodig kunstvoeding te geven, wat je eigen melkproductie zou kunnen verminderen.

Met ondersteuning zijn de meeste moeders met een lage melkproductie in staat om hun baby's deels borstvoeding te geven en sommigen lukt het om een volledige melkproductie te ontwikkelen. Als je nog niet voldoende moedermelk voor je baby kunt afkolven, moet je hem aanvullende voeding geven in de vorm van donormelk of kunstvoeding, onder begeleiding van een professionele medische zorgverlener. Een borstvoedingshulpset kan je baby op een goede manier helpen om alle melk die hij nodig heeft aan de borst te krijgen.

tags: #3 #maanden #borstvoeding #dip