In Nederland bestaan diverse verlofregelingen die werknemers in staat stellen werk en privéleven beter te combineren. Deze regelingen omvatten onder andere zwangerschaps- en bevallingsverlof, adoptie- en pleegzorgverlof, kraamverlof, ouderschapsverlof, calamiteitenverlof en kortdurend en langdurend zorgverlof. De specifieke voorwaarden en de mate van doorbetaling van salaris kunnen per verlofvorm verschillen en zijn vastgelegd in de Wet Arbeid en Zorg (WAZO), cao's of individuele arbeidsovereenkomsten.
Geboorteverlof voor Partners
Na de geboorte van een kind heeft ook de partner recht op verlof. Dit verlof, officieel geboorteverlof genoemd, stelt partners in staat tijd door te brengen met hun pasgeboren baby en hun partner te ondersteunen. Het geboorteverlof voor partners bestaat uit zes weken: één week geboorteverlof waarbij het loon wordt doorbetaald door de werkgever, en tot vijf weken aanvullend geboorteverlof dat wordt uitbetaald via het UWV met een uitkering van 70% van het loon. Dit aanvullende verlof is niet automatisch via de werkgever geregeld en kan worden opgenomen binnen zes maanden na de geboorte.
In de volksmond wordt geboorteverlof ook vaak aangeduid als kraamverlof, partnerverlof of vaderschapsverlof. Kraamverlof verwijst naar de periode waarin dit verlof vaak wordt opgenomen, namelijk de kraamtijd. Partnerverlof benadrukt dat het verlof ook geldt voor ouders van hetzelfde geslacht. Vaderschapsverlof wordt veelal gebruikt om vaders direct aan te spreken.
Ouderschapsverlof
Ouderschapsverlof is een verlofvariant die beschikbaar is voor beide ouders en kan worden opgenomen tot het kind 8 jaar oud is. Dit verlof bestaat uit 26 keer het aantal werkuren per week en is bedoeld voor extra zorgtaken voor het kind, waardoor ouders meer tijd aan hun gezin kunnen besteden.
Sinds augustus 2022 wordt ouderschapsverlof deels uitbetaald. In 2026 kan tot 9 weken van de totale 26 weken ouderschapsverlof worden uitbetaald via het UWV, met een uitkering van 70% van het dagloon. Deze uitkering is gemaximeerd op 70% van het maximale dagloon, wat in 2026 neerkomt op maximaal €304,25 per dag.
De 9 weken betaald ouderschapsverlof moeten worden opgenomen binnen het eerste levensjaar van het kind. Indien dit niet gebeurt, wordt dit verlof automatisch omgezet in onbetaald ouderschapsverlof, waarbij het recht op de resterende 26 weken behouden blijft, maar zonder uitkering voor de oorspronkelijke 9 betaalde weken.
Voor het opnemen van ouderschapsverlof geldt een aanvraagtermijn van minimaal twee maanden van tevoren, schriftelijk bij de werkgever. De werknemer heeft recht op 26 maal het aantal werkuren per week aan ouderschapsverlof. Bij een fulltime baan (36 uur per week) komt dit neer op 936 uur. De eerste 9 weken van dit verlof worden betaald met 70% van het dagloon of het maximumdagloon. Soms vult de werkgever dit aan tot 100% conform een contract of cao. Na de eerste 9 weken is het resterende ouderschapsverlof onbetaald.
Voor pleeg- of adoptieouders van een kind jonger dan 8 jaar gelden vergelijkbare regels. Als het inkomen daalt door ouderschapsverlof, kan er mogelijk recht zijn op huurtoeslag of zorgtoeslag van de Belastingdienst. Wijzigingen in inkomen dienen te worden doorgegeven aan de Belastingdienst.
Het is belangrijk om te weten dat afwijkende regels voor ouderschapsverlof in een cao kunnen gelden. De aanvraag voor ouderschapsverlof moet minimaal twee maanden van tevoren schriftelijk bij de werkgever worden ingediend. Als er geen formulier beschikbaar is, kan een schriftelijke aanvraag volstaan. De aanvraag kan worden ingediend ongeacht de duur van het dienstverband of het type contract.
Adoptie- en Pleegzorgverlof
Voor werknemers die een kind adopteren of een pleegkind in hun gezin opnemen, is er adoptie- of pleegzorgverlof, ook wel 'hechtingsverlof' genoemd. Dit verlof duurt maximaal zes weken en wordt uitbetaald met een uitkering van 100% van het dagloon. Het verlof kan worden opgenomen vanaf vier weken voor de eerste dag dat het kind in het gezin wordt opgenomen tot 22 weken daarna. De aanvraag hiervoor dient uiterlijk drie weken voor de ingangsdatum schriftelijk bij de werkgever te worden gemeld, onder opgave van reden.
Calamiteitenverlof
Calamiteitenverlof is bedoeld voor spoedeisende, onvoorziene of bijzondere persoonlijke omstandigheden en is volledig betaald. De duur kan variëren van enkele uren tot een paar dagen. Tijdens de bevalling van de partner hebben partners recht op calamiteitenverlof. Een werkgever mag een redelijk verzoek tot calamiteitenverlof niet weigeren.
Zorgverlof
Zorgverlof kan worden opgenomen wanneer een werknemer onder werktijd voor een ziek kind of een andere naaste moet zorgen. Dit kan ook van toepassing zijn voor de verzorging van een pas bevallen partner of voor ondersteuning bij medische afspraken, mits aannemelijk is dat niemand anders deze zorg kan bieden.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen kortdurend en langdurend zorgverlof:
Kortdurend Zorgverlof
Bij kortdurend zorgverlof heeft een werknemer in een periode van 12 maanden recht op tweemaal het aantal werkuren per week. Gedurende deze uren ontvangt de werknemer 70% van het salaris, met een minimum van het wettelijke minimumloon. De aanvraag dient zo spoedig mogelijk, onder opgave van reden, omvang, wijze van opneming en vermoedelijke duur, bij de werkgever te worden gemeld.
Indien er reeds gebruik is gemaakt van betaald cao-verlof (zoals verlof voor stervensbegeleiding of rouwverlof) in de twaalf voorafgaande maanden, hoeft de werkgever over kortdurend zorgverlof dat binnen 12 maanden na dit verlof valt geen loon te betalen. Dit is een afwijking van de wettelijke regeling.
Langdurend Zorgverlof
Langdurend zorgverlof is bedoeld voor de noodzakelijke verzorging van een (levensbedreigend) zieke partner, kind of ouder. Per 12 maanden kan maximaal zesmaal het aantal werkuren worden gebruikt, wat neerkomt op maximaal zes weken bij een fulltime baan. Dit verlof is doorgaans onbetaald, tenzij anders is geregeld in de cao of een andere regeling. Een schriftelijk verzoek dient minimaal twee weken voor de ingangsdatum bij de werkgever te worden ingediend, met vermelding van reden, naam van de persoon die zorg nodig heeft, tijdstip van ingang, omvang, voorgenomen duur en spreiding van de uren. Weigering is alleen mogelijk bij zwaarwegende bedrijfs- en dienstbelangen.
Overige Verlofvormen
Naast de eerder genoemde verlofvormen, bestaat er ook vakantieverlof, waarbij werknemers in Nederland recht hebben op vier keer het aantal uren dat zij per week werken aan wettelijke vakantiedagen. Voor een fulltime werkweek van 40 uur betekent dit 160 uur, oftewel 20 dagen per jaar, die betaald zijn. Het is raadzaam om vakantiedagen tijdig in te plannen.
Bijzonder verlof, zoals verlof voor een huwelijk of een onverwachte gebeurtenis, is niet in de wet vastgelegd maar wordt geregeld in de cao of arbeidsovereenkomst. De voorwaarden, inclusief de doorbetaling van loon, kunnen per werkgever verschillen.
De Wet Arbeid en Zorg (WAZO) regelt de rechten van werknemers op diverse verloven en de bijbehorende inkomensvoorzieningen. Het is verstandig om een overzicht van de verschillende verlofmogelijkheden op te nemen in een personeelshandboek, zodat werknemers duidelijkheid hebben over hun rechten en plichten.
NCRV - Altijd Wat Wijzer: Staatsschuld - Animated Infographics
tags: #dutch #ouderschapsverlof #and #zorgverlof