Draagmoederschap in België: Rechten en Plichten voor Schoonzussen

Draagmoederschap kan een uitkomst bieden voor individuen of koppels die zelf geen kinderen kunnen krijgen. In België wordt dit traject begeleid door gespecialiseerde fertiliteitscentra. Dit artikel belicht de procedures, de rechten en plichten die hierbij komen kijken.

Wat is Draagmoederschap?

Draagmoederschap houdt in dat een vrouw, de draagmoeder, zwanger wordt en bevalt van een kind dat bestemd is voor de wensouders of sociale ouders. De draagmoeder staat alle rechten en plichten die gepaard gaan met het ouderschap af. Dit proces moet voorafgaand aan de zwangerschap zijn overeengekomen.

In België dient draagmoederschap steeds altruïstisch te zijn. Dit betekent dat er geen geld mag worden ontvangen voor het moederschap, in tegenstelling tot commercieel draagmoederschap dat in sommige andere landen is toegestaan.

Vormen van Draagmoederschap

Er worden twee technologische vormen van draagmoederschap onderscheiden:

• Laagtechnologisch draagmoederschap: Hierbij wordt de draagmoeder bevrucht met het zaad van de wensvader. In dit scenario levert de draagmoeder zowel haar baarmoeder als haar eicel. Hoewel dit theoretisch mogelijk is, wordt deze specifieke vorm in België momenteel niet toegepast in fertiliteitscentra. Bevruchting vindt dan plaats via zelfinseminatie of seksueel contact.
• Hoogtechnologisch draagmoederschap: Bij deze vorm wordt een embryo, dat genetisch niet verwant is aan de draagmoeder, ingeplant. Hiervoor worden de voortplantingscellen van de wensouders gebruikt. Indien dit niet mogelijk is, kan gebruik worden gemaakt van donorzaad en/of eicellen.

Wie Komt in Aanmerking?

De criteria voor zowel wensouders als draagmoeders zijn specifiek. De begeleiding door fertiliteitscentra gebeurt op basis van eigen voorwaarden per individueel geval.

Kandidaat Wensouders

Draagmoederschap is in België primair bedoeld voor:

• Wensmoeders die om medische redenen zelf geen zwangerschap tot een succesvol einde kunnen brengen (bv. ontbrekende of niet-functionerende baarmoeder, levensbedreigende aandoeningen bij zwangerschap, herhaaldelijke onverklaarbare miskramen).
• Alleenstaande mannen met een kinderwens.
• Homoseksuele koppels met een kinderwens.

Bedenking: Homokoppels en alleenstaande mannen, evenals wensmoeders die zelf geen bruikbare eicellen hebben, zijn genoodzaakt een beroep te doen op eiceldonors. Wensmoeders kunnen op een wachtlijst geplaatst worden voor een donor-ei, of zelf een geschikte donor aanbrengen die aan specifieke voorwaarden moet voldoen. Homokoppels en alleenstaande mannen komen niet in aanmerking voor een wachtlijst en moeten altijd zelf een eiceldonor aanbrengen.

Kandidaat Draagmoeder

Een kandidaat-draagmoeder moet voldoen aan de volgende voorwaarden:

• Meerderjarig zijn en vrijwillig instemmen met draagmoederschap en alle procedures.
• Succesvol medische en psychologische testen doorstaan.
• Zelf geen kinderwens meer hebben; haar eigen gezin moet voltooid zijn.
• Minstens één succesvolle zwangerschap doorlopen hebben zonder noemenswaardige complicaties.
• Indien van toepassing, de goedkeuring van haar partner hebben voor de procedure.

Daarnaast kunnen fertiliteitscentra eigen voorwaarden hanteren, zoals een maximumleeftijd voor de draagmoeder of de verplichting om zich te laten bijstaan door een door het centrum aangeduide jurist.

Kandidaat Eiceldonor

Een eiceldonor moet voldoen aan:

• Leeftijd jonger dan 37 jaar.
• Bewezen vruchtbaarheid (minstens één zwangerschap).
• Niet de draagmoeder zijn; de eiceldonor en draagmoeder moeten verschillende personen zijn.
• Geen drager zijn van erfelijke of infectueuze ziekten.
• Tijdelijk stoppen met roken tijdens de behandeling.

Juridische Impact en Procedures

Het ontbreken van een wettelijk kader voor draagmoederschap in België brengt aanzienlijke rechtsonzekerheid met zich mee.

Juridisch Ouderschap

Volgens het Belgisch recht is de vrouw die bevalt, automatisch de juridische moeder. Dit betekent dat zij het ouderlijk gezag draagt en het kind haar afstammeling en erfgenaam is. Indien de draagmoeder gehuwd is, is haar partner automatisch de juridische vader of meemoeder door het zogenaamde "verondersteld ouderschap".

De wensouders worden pas juridische ouders na een volledige adoptieprocedure. Tot die tijd blijft de draagmoeder (en haar echtgenoot, indien van toepassing) de wettelijke ouders van het kind. Deze adoptieprocedure kan aanzienlijk lang duren, soms tot twee jaar.

Belangrijke punten:

• Wensouders hebben geen recht op ouderschapsverlof.
• Indien de draagmoeder of haar partner overlijdt tijdens de adoptieprocedure, wordt de baby een wettelijke erfgenaam van hen.
• De draagmoeder behoudt het recht om medische beslissingen te nemen, zoals instemmen met een operatie, zolang de adoptie niet is afgerond.
• Reizen met de baby naar het buitenland vereist schriftelijke toestemming van de draagmoeder.

Adoptie

De adoptie van een kind geboren uit een draagmoeder is een essentiële stap om de wensouders juridisch erkend te krijgen. Deze procedure verloopt via de familierechtbank en vereist onder andere een verplichte adoptiecursus en een sociaal onderzoek van de wensouders.

Het Belgisch Grondwettelijk Hof heeft op 30 maart 2023 een belangrijke stap gezet door te beslissen dat de wensouder (biologische vader) het vaderschap van de echtgenoot van de draagmoeder kan betwisten en tegelijk zijn eigen vaderschap kan laten vaststellen. Dit was voorheen niet evident.

Erkenning en Betwisting van Vaderschap

• Indien de draagmoeder niet gehuwd is: De wensvader kan het kind erkennen met toestemming van de draagmoeder, zelfs tijdens de zwangerschap via de burgerlijke stand.
• Indien de draagmoeder gehuwd is: Haar partner is automatisch de wettelijke ouder. Als de wensvader de genetische vader is, kan hij het vaderschap betwisten via de familierechtbank. De echtgenoot van de draagmoeder wordt in beginsel beschouwd als de wettelijke vader.
• Voor homokoppels: De procedure is vergelijkbaar. De genetische vader kan het kind erkennen of het vaderschap betwisten indien de draagmoeder gehuwd is.

Elke overeenkomst die de partijen bij draagmoederschap beoogt te binden, is wettelijk ongeldig en heeft geen juridische gevolgen. Dit onderstreept het belang van de adoptieprocedure.

Kostenplaatje

De kosten voor draagmoederschap variëren sterk, afhankelijk van de situatie.

• Heterokoppels: De geschatte totale kosten liggen tussen € 5.500 en € 6.500.
• Homokoppels of alleenstaande mannen: De kosten liggen aanzienlijk hoger, tussen € 11.500 en € 12.500. Dit komt doordat bepaalde terugbetalingen voor mannen niet in de sociale zekerheid voorzien zijn.

Deze kosten omvatten medische behandelingen, juridische bijstand en mogelijke vergoedingen afgesproken met de draagmoeder (binnen de ethische grenzen). Na de bevalling komen de kosten voor de volledige adoptieprocedure.

Procedure doorlopen

Het traject van draagmoederschap omvat verschillende fasen:

Fase 1: Intake en Beoordeling

• Gesprekken met fertiliteitsarts: Zowel wensouders als draagmoeder (en partner) ondergaan een gesprek om de redenen voor draagmoederschap te polsen en de medische aspecten te bespreken.
• Gesprekken met fertiliteitsconsulent (psycholoog): Hierbij worden de psychologische aspecten en het juridische kader (of het gebrek daaraan) behandeld.
• Multidisciplinair team: De dossiers worden besproken door een team van artsen en psychologen, die beslissen over het al dan niet doorgaan met medische onderzoeken.
• Medische en psychologische onderzoeken: Zowel wensouders als draagmoeder (en eventuele eiceldonor) ondergaan diverse onderzoeken.
• Ethisch comité: Na de onderzoeken beslist een ethisch comité of aan alle voorwaarden is voldaan om met de behandeling te starten.

Fase 2: Medische Behandeling

Deze fase omvat de hormoonbehandeling om eicellen te stimuleren, de oogst van eicellen, de bevruchting (via IVF of ICSI) en de uiteindelijke implantatie van de embryo bij de draagmoeder.

Fase 3: Zwangerschap, Geboorte en Adoptie

De zwangerschapsmaanden en bevalling kunnen worden opgevolgd door de eigen gynaecoloog. Na de geboorte start de adoptieprocedure om de wensouders juridisch erkend te krijgen.

Conclusie

Draagmoederschap in België is een delicaat proces, gekenmerkt door een gebrek aan specifieke wetgeving. Dit leidt tot juridische onzekerheid, maar dankzij de begeleiding van fertiliteitscentra en recente jurisprudentie, zoals die van het Grondwettelijk Hof, worden stappen gezet om de situatie voor alle betrokkenen te verduidelijken. Het is een weg die zorgvuldige overweging, juridisch advies en een diepgaand begrip van de rechten en plichten vereist.

tags: #draagmoeder #voor #schoonzus #in #belgie