Borstvoeding: Een Uitgebreide Gids

Borstvoeding wordt algemeen beschouwd als de optimale voeding voor baby's, omdat moedermelk hen voorziet van essentiële energie en voedingsstoffen gedurende de eerste zes maanden van hun leven. De enige uitzonderingen hierop zijn vitamine D en K, waarvan extra inname noodzakelijk is voor een optimale ontwikkeling van het kind.

De samenstelling van moedermelk is uitzonderlijk complex. Hoewel de voeding van de moeder of ouder slechts een beperkte invloed heeft op deze samenstelling, kunnen bepaalde stoffen uit alcohol, tabak, medicijnen, sommige kruiden en cafeïne wel degelijk via de moeder in de borstvoeding terechtkomen.

Wettelijke Aspecten van Borstvoeding in Nederland

In Nederland zijn diverse aspecten rondom borstvoeding wettelijk vastgelegd. De Warenwet implementeert de Internationale gedragscode voor het op de markt brengen van vervangingsmiddelen van moedermelk (WHO, 1981). Daarnaast regelen de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) en de Arbeitstijdenwet de rechten van werkende moeders. Werkgevers zijn verplicht om de tijd die een werknemer besteedt aan borstvoeding of het kolven te vergoeden en een geschikte ruimte hiervoor ter beschikking te stellen.

Fasen van Moedermelk

Colostrum: De Eerste Melk

Colostrum, de moedermelk van de eerste dagen na de geboorte, is rijk aan beschermende stoffen die het kind weerbaarder maken tegen ziekten. Deze eerste borstvoeding bevat ook hoge concentraties van stoffen zoals cholesterol, albumine, fosfolipiden, vitamines A, E en K, natrium, zink en selenium.

Rijpe Moedermelk

Vanaf ongeveer twee weken na de geboorte gaat het over in rijpe moedermelk. Tijdens deze overgang neemt de concentratie aan beschermende stoffen af. De samenstelling van moedermelk verandert gedurende het geven van borstvoeding zelf geleidelijk. De borst produceert één soort melk, waarvan het vetgehalte kan variëren afhankelijk van de tijd die verstrijkt tussen twee voedingen. Hoe hoger het vetgehalte, hoe vaker en langer de moeder voedt.

Hoewel er veel bekend is over moedermelk, is de precieze functie van alle stoffen nog niet volledig ontrafeld. Wel is duidelijk dat diverse componenten de kans op infecties en ziekten verkleinen en de ontwikkeling van het immuunsysteem van een kind bevorderen. Complementfactoren spelen een cruciale rol in de weerstand van het kind.

Voedingsstoffen in Moedermelk en Invloed van de Moederlijke Voeding

De hoeveelheid voedingsstoffen in borstvoeding wordt slechts voor een klein deel beïnvloed door de voeding van de moeder. Bij onvoldoende inname van voedingsstoffen door de moeder gaat dit primair ten koste van haar eigen conditie. Het type en de hoeveelheid vet in moedermelk variëren en worden deels beïnvloed door het vet dat de moeder eet. In de eerste weken bevat moedermelk relatief veel eiwit. De koolhydraten bestaan voor 80% uit lactose, waarop de voeding van de moeder geen invloed heeft.

De mineralen in moedermelk worden niet door de voeding van de moeder beïnvloed. Het vitaminegehalte, met name de vetoplosbare vitamines, is wel afhankelijk van de vitamine-inname van de moeder. Desondanks ontwikkelen kinderen die borstvoeding krijgen zelden een vitaminetekort, tenzij de moeder ernstig ondervoed is. Extra vitamine K en D zijn echter essentieel voor de optimale ontwikkeling van het kind. Flesvoeding is verrijkt met vitamine K.

Water is het belangrijkste bestanddeel van moedermelk. Baby's die uitsluitend borstvoeding krijgen, hebben geen extra vocht nodig. Bij warm weer wordt geadviseerd om baby's vaker aan te leggen.

Smaak- en geurstoffen uit de voeding van de moeder kunnen in de moedermelk terechtkomen, wat de smaak en geur van de borstvoeding beïnvloedt.

Voordelen van Borstvoeding

Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat borstvoeding gezonder is dan flesvoeding. Kinderen die borstvoeding hebben ontvangen, hebben waarschijnlijk minder kans op astma, piepen op de borst en eczeem. Bovendien kan borstvoeding de intellectuele en motorische ontwikkeling verbeteren.

Gezonde Voeding en Gewichtsbeheersing tijdens Borstvoeding

Tijdens het geven van borstvoeding is het belangrijk om gezond te eten. Streng lijnen kan leiden tot een onevenwichtige voeding, terwijl de melkproductie juist de behoefte aan voedingsstoffen vergroot. Afvallen is doorgaans niet nodig; door het normale gewichtsverlies na de zwangerschap keert het gewicht aan het einde van de borstvoedingsperiode bij volledige borstvoeding meestal terug naar het niveau van voor de zwangerschap. Bij kortere borstvoedingsperiodes kan dit anders liggen.

Zodra de borstvoeding wordt afgebouwd, zijn de extra calorieën voor melkproductie niet meer nodig. Om gewichtstoename te voorkomen, is het raadzaam om dan minder te gaan eten.

Allergische Reacties en Darmkrampjes

Bij baby's die uitsluitend borstvoeding krijgen, kunnen allergische reacties voortkomen uit de voeding van de moeder. Koemelk is hierbij vaak de boosdoener, waarna de moeder geadviseerd wordt koemelk te vermijden. Indien de baby naast moedermelk ook kunstvoeding krijgt, dient de kunstvoeding aangepast te worden.

Het is niet bewezen dat koolsoorten, uien, scherpe kruiden, sinaasappelsap en chocolade darmkrampjes bij borstgevoede baby's veroorzaken. Krampjes worden voornamelijk veroorzaakt door de ontwikkeling van de darmen en verdwijnen over het algemeen na drie maanden.

Schadelijke Stoffen in Moedermelk

Mensen kunnen schadelijke stoffen zoals dioxines en PCB's binnenkrijgen via voeding en drank. Deze stoffen kunnen in moedermelk terechtkomen na de geboorte. Echter, onderzoek heeft geen schadelijke effecten hiervan voor het kind kunnen aantonen, waardoor borstvoeding geven niet wordt afgeraden. De voordelen van borstvoeding wegen ruimschoots op tegen de mogelijke nadelen van deze verontreinigingen.

Visconsumptie

Borstvoedende ouders krijgen, net als iedereen, het advies om één keer per week vette vis te eten vanwege de positieve gezondheidseffecten. Er wordt geadviseerd niet meer dan twee porties per week te eten en het consumeren van rivierpaling, verse tonijn en zwaardvis te vermijden.

Alcohol, Roken en Cafeïne

Alcohol

Schadelijke stoffen uit alcohol komen via borstvoeding bij het kind terecht. Na alcoholconsumptie door de moeder kan het kind minder drinken en kan het slaap-waakpatroon verstoord raken. Het veiligste advies is om geen alcohol te drinken. Indien een moeder toch alcohol wil drinken, wordt aangeraden om het bij één glas te houden, direct na een voeding, en de borstvoeding van de daaropvolgende drie uur af te kolven en weg te gooien.

Roken

Nicotine en andere schadelijke stoffen komen in moedermelk terecht bij roken. Vrouwen die echt niet kunnen stoppen, wordt echter aangeraden toch borstvoeding te geven, omdat het kind de afweerstoffen uit moedermelk extra hard nodig heeft vanwege de blootstelling aan schadelijke stoffen. Borstvoeding blijft de meest gezonde manier van voeden, mits er nooit gerookt wordt tijdens de voeding of in de nabijheid van het kind.

Cafeïne

Cafeïne uit bijvoorbeeld koffie en cola kan in moedermelk terechtkomen en het kind onrustig maken. Het advies is om niet te veel dranken met cafeïne te consumeren, met een maximum van één kopje koffie per dag.

Kruiden en Medicijnen

Kruiden

Schadelijke stoffen in sommige kruiden, zoals aloë, senna en kava kava, kunnen overgaan in moedermelk en mogelijk schadelijk zijn voor het kind. Matiging met kruiden wordt aangeraden. Venkel-, anijs- en kaneel bevatten plantengifstoffen die mogelijk schadelijk zijn, daarom wordt het drinken van borstvoedingsthee met deze ingrediënten afgeraden.

Medicijnen

Het geven van borstvoeding is een reden om kritisch om te gaan met medicijngebruik, inclusief vrij verkrijgbare en homeopathische middelen. Van vrijwel alle medicijnen komt een deel in moedermelk terecht. Meestal kan een middel worden voorgeschreven dat nauwelijks of geen nadelige gevolgen heeft voor het kind. In zeldzame gevallen kan een medicijn schadelijk zijn voor het kind, waarbij de arts de situatie met de moeder bespreekt en eventueel tijdelijk kolven en weggooien van melk adviseert. Sommige medicijnen worden snel uit het lichaam verwijderd.

Problemen met Borstvoeding en Oplossingen

Signalen van Te Veel Melkproductie (Overproductie)

• Voortdurend lekkende borsten, wat leidt tot een zachte huid en gemakkelijker gespleten tepels.
• Pijnlijke toeschietreflex en volle borsten na de voeding.
• Onrustige voedingen.
• Huilende baby die veel spuugt.
• Slechte groei van de baby.
• Gistende of groenige ontlasting.

Adviezen bij Overproductie

• Geef één borst per keer, eventueel in twee etappes, en bied dezelfde borst indien nodig binnen twee tot drie uur opnieuw aan.
• Laat de baby halverwege de voeding boeren.
• Voorkom dat de andere borst te gespannen blijft; kolf eventueel handmatig na warmtetoepassing totdat er een beter evenwicht is tussen vraag en aanbod.
• Let op harde plekken in de borst.

Voedingshoudingen voor Rustigere Voedingen

• Australische houding: Liggend op de rug voeden, waarbij de baby op de buik van de moeder ligt, op haar of op een kussen naast haar.
• De baby rechtop zittend aanleggen.
• Afwisselende voedingshoudingen gebruiken om alle delen van de borst regelmatig te legen.

Hygiëne is belangrijk; vervang zoogkompressen regelmatig. Regelmatig voeden is essentieel, maar leg niet te vaak tussendoor aan. De moeder kan drinken naar behoefte; vochtbeperking heeft geen bewezen effect. Draag geen strakke BH; een goed passende, ondersteunende BH of geen BH is aan te raden. 's Nachts kan een BH als oncomfortabel worden ervaren.

Te Harde Toeschietreflex

Een te hard werkende toeschietreflex kan wijzen op overproductie. Naast de eerder genoemde signalen kan de baby zich verslikken en spugen, wat kan leiden tot verzet tegen de borst. De moeder kan last hebben van lekkende of spuitende borsten. Een oplossing is om aan het begin van de voeding kort af te kolven totdat de heftige melkstroom of het druppelen vermindert. De duur hiervan varieert per persoon. Raadpleeg een verloskundige, kraamverzorgende, consultatiebureau of huisarts voor advies. Neem contact op met de huisarts bij ziekte of koorts.

Borstvoeding is goed voor moeder en kind, maar problemen kunnen voorkomen. Een afspraak met een lactatiekundige kan helpen.

Pijnlijke Tepels en Tepelkloven

In de eerste week na de geboorte kunnen tepels gevoelig of pijnlijk zijn. Als de baby de tepel niet goed in de mond neemt, kan een tepelkloof ontstaan. Zorg ervoor dat de baby een deel van de tepelhof meeneemt in de mond. Begin met de minst pijnlijke borst en leg de baby daarna aan de pijnlijke borst zodra de melk stroomt. Tijdelijk kolven kan ook verlichting bieden. Smeren op de tepels is meestal niet nodig.

Een te kort tongriempje kan ervoor zorgen dat de baby veel geluid maakt tijdens het drinken, de tepel loslaat, niet goed wil aanleggen, of constant wil drinken omdat hij niet genoeg melk binnenkrijgt. Dit kan leiden tot tepelpijn, tepelkloven en stuwing. Raadpleeg een verloskundige of lactatiekundige; indien nodig kan een klein knipje in het tongriempje de drinktechniek verbeteren.

Stuwing en Borstontsteking

Stuwing is het volle gevoel in de borsten wanneer de melkproductie op gang komt, meestal tussen de tweede en zesde dag na de bevalling. De borsten kunnen hard en pijnlijk worden, warm, kloppend en gezwollen, soms tot in de oksel. De huid kan strak gespannen en glanzend zijn. Verhoging kan voorkomen, wat soms verward wordt met borstontsteking. Bij twijfel is overleg met een verloskundige, lactatiekundige of huisarts raadzaam.

Stuwing kan problematisch worden als de tepels vlak worden, waardoor de baby minder grip heeft. Voor het voeden kan enige melk worden afgekolft om de spanning te verminderen. Dit zal de stuwing niet verergeren, maar doe het alleen indien nodig. Indien afkolven de borsten niet zachter maakt, kan reverse pressure softening (RPS) worden toegepast: druk met de vingertoppen rondom de tepelhof om deze zachter te maken.

Bij borstontsteking is de borst pijnlijk en rood. Blijf borstvoeding geven, beginnend met de pijnlijke borst. Als de klachten na 24 uur niet verbeteren, neem contact op met de huisarts. Een lactatiekundige kan ook helpen.

Ontlasting van de Baby en Borstvoeding

De kleur, geur en consistentie van de ontlasting van een baby kunnen variëren en zijn vaak normaal, maar soms kunnen ze duiden op een gezondheidsprobleem.

Normale Ontlasting

De eerste ontlasting, meconium, is een donkergroene, kleverige substantie. Naarmate de melkproductie op gang komt, verandert de ontlasting van kleur (donker via groen naar geel) en structuur (van plakkerig naar zacht tot vloeibaar). Gewone borstvoedingspoep is smeuïg, soms waterig met vlokjes of klontjes, friszuur ruikend en (mosterd)geel van kleur. Het is normaal dat baby's dagelijks meerdere keren ontlasting hebben, soms in grote hoeveelheden. Minimaal één keer per 1-2 dagen is wenselijk; minder kan onderzoek naar inname en groei vereisen.

De geur van ontlasting wordt sterker naarmate deze langer in de darmen verblijft. Een sterk stinkende luier kan wijzen op een voedselallergie of -intolerantie.

Ontlastingspatroon Borstgevoede Baby's (Overzicht)

Verklaring voor Veranderingen in Ontlastingspatroon

Moedermelk bevat de eiwitten wei en caseïne. De verhouding tussen deze eiwitten verandert gedurende de borstvoedingsperiode, wat invloed heeft op de dikte en vorm van de ontlasting. De hoge frequentie van ontlasting in het begin wordt mede verklaard door de onrijpheid van de darmen. Naarmate de baby ouder wordt, worden de darmen rijper en verandert de ontlasting.

Wanneer de baby niet meer exclusief borstvoeding krijgt, wordt de ontlasting donkerder en steviger met een sterkere geur.

Plasluiers

Het aantal plasluiers is ook een indicator voor melkinname. In de eerste dagen plast een baby die colostrum krijgt één tot twee luiers per dag nat. Naarmate de melkproductie toeneemt, zou de baby zes tot acht natte katoenen luiers of vijf tot zes wegwerpluiers per 24 uur moeten hebben. Urine hoort helder en licht van kleur te zijn.

Afwijkend of Veranderd Ontlastingspatroon: Mogelijke Oorzaken

• Niet optimaal borstvoedingsmanagement: Een te ruime melkproductie, lange tijd tussen voedingen of te snel wisselen van borst kan leiden tot inname van relatief magere melk. Dit kan gasvorming, krampjes, dunne groene en schuimende ontlasting veroorzaken door onvoldoende afbraak van lactose.
• Te weinig melkinname: De meest voorkomende oorzaak van te weinig ontlasting in de eerste weken. Vaker voeden en effectievere voedingen kunnen dit verhelpen.
• Maagdarminfectie: Kan leiden tot diarree, sterk ruikende dunne ontlasting meer dan tien keer per 24 uur.
• Overgevoeligheid: Groene, waterige ontlasting, vieze geur, chronische diarree of juist verstopping, met slijm of bloedsporen.
• Antibiotica: Gebruik door moeder of baby kan darm- en verteringsproblemen veroorzaken.
• Doorkomende tanden: Kan leiden tot frequentere, lossere ontlasting, soms zurig ruikend en groen van kleur.
• Ingekslikt slijm: Kan bij verkoudheid in de ontlasting terechtkomen.
• Cystic fibrosis (taaislijmziekte): Veroorzaakt vettige, puddingachtige en stinkende ontlasting door slechte vetopname.
• Darmafsluiting: Bij pasgeborenen kan dit leiden tot een opgezwollen buik, spugen en afwezigheid van ontlasting.
• Lever- en/of galblaasafwijking: Erg bleke ontlasting en donker gekleurde urine bij geelzucht.
• Bloed in ontlasting: Kan afkomstig zijn van bloedende tepelkloven, wat de ontlasting donkerder tot teerachtig zwart kan maken. Heldere bloedsporen kunnen duiden op een scheurtje bij de anus, anatomische afwijking of ontsteking.
• Anatomische afwijkingen: Zoals de ziekte van Hirschsprung of niet aangelegd zijn van delen van het maagdarmstelsel.

Indicator voor Voldoende Inname van Moedermelk?

Minder dan vier luiers met ontlasting op de vierde dag na de geboorte of het uitblijven van melkproductie kunnen wijzen op borstvoedingsproblemen. Een borstgevoede baby jonger dan zes weken krijgt waarschijnlijk genoeg voedingsstoffen binnen als hij minstens twee tot vijf keer per 24 uur ontlasting heeft. Het aantal vieze luiers is echter niet de enige indicatie; gewichtstoename, ontwikkeling van de baby en de manier van borstvoeding geven zijn ook belangrijk.

Als er bij een baby jonger dan zes weken langer dan 24 uur geen ontlasting is geweest, is medisch advies raadzaam om een medische oorzaak uit te sluiten.

Conclusie over Ontlastingspatroon

Het aantal vieze luiers kan een nuttige, maar niet de enige, aanwijzing zijn voor goedlopende borstvoeding. Het is belangrijk om op de hoogte te zijn van het normale ontlastingspatroon van borstgevoede baby's, rekening houdend met individuele variaties. Een veranderd of afwijkend patroon kan wijzen op een probleem bij de baby of met de borstvoeding, waarbij ook gedrag, groei, ontwikkeling en algehele gezondheid van de baby in acht genomen moeten worden.

Tepelafscheiding en Borstklierontsteking (Niet-Borstvoedende Vrouwen)

Deze richtlijn bespreekt tepelafscheiding en borstklierontsteking bij vrouwen die geen borstvoeding geven. Tepelafscheiding is het spontaan verlies van melkachtig, waterig of bloederig vocht. Mogelijke oorzaken zijn infectie, tumor, hormonale afwijking, nierfalen of medicatiebijwerkingen. Borstklierontsteking wordt meestal veroorzaakt door bacteriën, met een wondje aan de tepel als ingangspoort.

Hoe Vaak Komt Het Voor?

Tepelafscheiding komt voornamelijk voor bij vrouwen tussen 30-50 jaar. Heldere of witte afscheiding uit beide borsten kan voorkomen bij hormonale veranderingen. Borstklierontsteking is zeldzamer bij niet-borstvoedende vrouwen, maar frequenter bij rokers.

Hoe Kun Je Het Herkennen?

Tepelafscheiding veroorzaakt meestal geen klachten, behalve vlekken op de bh. Bij borstklierontsteking voel je een harde schijf in de borst, met mogelijk een rode, gezwollen, warme en pijnlijke zone. Algemene symptomen zoals koorts en rillingen kunnen optreden. Onbehandeld kan een borstklierontsteking leiden tot een borstabces.

Diagnose door Arts

De arts zal de klachten inventariseren, de borsten onderzoeken en bloedonderzoek doen naar hormoonspiegels. Aanvullend kunnen een echografie en mammografie worden aangevraagd.

Wat Kun Je Zelf Doen?

Tepelafscheiding dient altijd verder onderzocht te worden. Bij borstklierontsteking is rust, voldoende drinken en het vermijden van spannende kleding belangrijk. Pijnstillers kunnen verlichting bieden. Raadpleeg steeds een arts.

Wat Kan de Arts Doen?

De arts zal de onderliggende oorzaak van tepelafscheiding opsporen en behandelen. Borstklierontsteking wordt behandeld met antibiotica. Bij een abces kan chirurgische drainage nodig zijn.

tags: #borstvoeding #dik #en #plakkerig