Nog even en dan mag uw baby met ontslag van de kinderafdeling. Met deze folder willen wij u zo goed mogelijk op de thuiskomst voorbereiden. Hierin vindt u tips en adviezen. Bijvoorbeeld over de verzorging en de voeding van uw baby voor de eerste periode. Heeft u nog vragen, stel ze dan gerust aan de verpleegkundige, verpleegkundig specialist of kinderarts.
Niet alle informatie in deze folder past bij u en uw kindje. Gebruik vooral de tips en adviezen die bij u en uw baby passen. Natuurlijk willen we dat het ontslag zo goed mogelijk verloopt. Daarom regelt de verpleegkundige een aantal dingen voor u. Het informeren van het consultatiebureau (JGZ: jeugdgezondheidszorg) dat jullie baby thuiskomt. Wij vertellen de JGZ gelijk wat er gedaan is of nog gedaan moet worden.
Verzorging van uw baby
Baden
Op welke tijd u uw kindje in bad doet maakt niet uit. Doe het op een moment dat het goed in uw eigen ritme past. Sommige kinderen slapen ’s nachts beter door, als zij ’s avonds in het bad zijn geweest. Het is wel belangrijk om uw kindje voor de voeding in bad te doen. Dit helpt spugen te voorkomen. Het is niet nodig om uw baby elke dag in bad te doen. Zorg dat het badwater 37 tot 37.5 graden is. Zet van tevoren alles klaar wat u nodig heeft. Doe wat badolie in bad als uw baby een droge huid heeft. Droog de huidplooien van de baby extra goed.
Navelverzorging
Direct na de geboorte van uw baby is de navelstreng met een plastic klemmetje, koordje of elastiekje afgeklemd. Daarna is de navelstreng doorgeknipt. Het navelstompje droogt na ongeveer een week in. Daarna valt het er vanzelf af. Dit gebeurt meestal binnen veertien dagen. Wordt de navel rood? Of ruikt de navel vies? Dan is het belangrijk om contact op te nemen met een zorgverlener.
Nagelverzorging
U mag de eerste zes weken de nagels van uw baby niet knippen. U kunt ze beter vijlen. Ook afscheuren geeft makkelijk wondjes. In deze wondjes kunnen infecties ontstaan.
Urine en ontlasting
Het is belangrijk dat uw baby voldoende plast. Uw baby moet minimaal zes natte luiers per dag hebben. Houd dit in de gaten.
De eerste poep van de baby is donker van kleur. Deze ontlasting noemen we meconium. Meconium komt meestal binnen 48 uur na de geboorte. Daarna krijgt de baby normale ontlasting.
Krijgt uw baby borstvoeding? Dan heeft uw baby ‘spuitluiers’ en dan enkele dagen geen ontlasting. Krijgt uw baby’s flesvoeding? Dan is de ontlasting bruin/geel.
Verschoon uw kind voor of na iedere voeding. Zo voorkomt u zo goed mogelijk luieruitslag. Als de billen toch rood worden, kunt u speciale luierzalf gebruiken. Gebruik het liefst ongeparfumeerde luierdoekjes. Gebruik ook liever geen water om de billen schoon te maken.
Temperatuur
Het is niet nodig om elke dag de temperatuur van uw baby op te nemen. Doe dit alleen de eerste twee dagen na thuiskomst uit het ziekenhuis. Daarna doet u het als u denkt dat uw baby te warm of te koud aanvoelt. Meet verspreid over de dag de lichaamstemperatuur van uw baby. Een normale lichaamstemperatuur voor een baby ligt tussen de 36.8 en 37.5 graden.
Omgevingstemperatuur
Een lagere temperatuur kost veel energie. In huis hoeft het niet extra warm voor uw baby te zijn. De eerste maanden is 18 tot 20 graden een goede omgevingstemperatuur. Ook de babykamer hoeft niet extra warm te zijn. Het is beter het bedje waar de baby in ligt, te verwarmen. Dit doet u bijvoorbeeld met een kruik. Leg de kruik nooit direct tegen de baby aan, maar altijd op of tussen de dekens. Met de opening naar het voeteneind. Leg de kruik ook alvast in het bedje voordat uw baby thuiskomt uit het ziekenhuis.
Controleren van de temperatuur
In het nekje van uw baby voelt u het beste of hij of zij het te koud of te warm heeft. Heeft uw baby het te koud? Dan kunt u iets warms toevoegen, bijvoorbeeld een kruik of dekentje. Heeft uw baby het te warm? Controleer bij de volgende voeding of het geholpen heeft.
Veilig slapen
Maak het bedje van de baby laag op. Leg uw baby op de rug in het bedje. Zowel buikligging als het gebruik van een dekbed vergroten de kans op wiegendood. Wel is het goed om overdag uw baby even op de buik te leggen. Doe dit alleen als u in de buurt bent.
Kleding
Doe uw kindje even warme of koude kleren aan als uzelf. Is uw baby erg klein? Kleedt hem of haar dan wat warmer aan. Loopt u rond in huis? Wikkel uw baby dan in een omslagdoek en doe hem of haar een mutsje op.
Wandelen buitenshuis
U mag met uw baby buiten wandelen, maar soms is het verstandig om uw kindje langzaam te laten wennen. Kleed uw kindje warm genoeg aan, één laagje meer dan u zelf draagt. Doe uw baby een mutsje op als jullie naar buiten gaan. Is het buiten warm en zonnig, doe de kap van de wandelwagen dan omlaag.
Roken
Het is belangrijk dat er niet in de buurt van uw baby gerookt wordt. Ook niet als er kraamvisite komt. Rookdeeltjes kunnen tijdens het roken in de kleding gaan zitten. Deze deeltjes zijn ook schadelijk voor uw kind. Roken verhoogt bijvoorbeeld de kans op wiegendood.
Voeding van uw baby
Borstvoeding en flesvoeding
Als uw baby uit het ziekenhuis komt, is hij of zij meestal gewend aan 7 (of 8) voedingen per dag. Het is belangrijk dat er tussen de laatste avondvoeding en de eerste ochtend voeding niet langer dan 6 uur zit. Het kan zijn dat uw baby om een uur of drie ’s nachts wakker wordt. U kunt uw baby dan gerust een extra voeding geven.
Vooral als uw kindje flesvoeding krijgt, raden wij u aan dit zoveel mogelijk op vaste tijden te geven. Al is een keer een half uur eerder of later niet erg. Het voeden op vaste tijden zorgt voor regelmaat, rust en structuur.
Duur van een voeding
De normale tijd voor een voeding is ongeveer 20 tot 30 minuten.
Borstvoeding geven
Geeft u borstvoeding? Let dan goed op uzelf. Neem voldoende rust en drink 1,5 tot 2,5 liter per dag. Bij het geven van borstvoeding mag u zelf normaal eten. Let wel op sterk gekruide spijzen en koolsoorten.
Leg uw baby elke voeding aan. U zult dan merken dat de voeding goed op gang komt. Het is normaal dat uw baby af en toe honger- en regeldagen heeft. Dit zijn dagen waarop de baby meer borstvoeding vraagt dan u heeft. Waarschijnlijk is uw baby dan toe aan uitbreiding van de voeding. Door uw baby iets vaker aan te leggen, maakt uw lichaam meestal vanzelf meer melk aan.
Is uw baby net uit het ziekenhuis? Dan heeft u misschien nog niet voldoende borstvoeding. Het bijvoeden met een flesje is dan soms nodig.
Supplementen
Geeft u uw baby helemaal of voor meer dan de helft borstvoeding? Dan moet u uw baby elke dag extra vitamine K en vitamine D geven. Start hier een week (op dag 8) na de geboorte mee. Lees de bijsluiter voor meer informatie. Vitamine K en vitamine D zijn in druppelvorm verkrijgbaar.
Prematuur geboren baby's
Is uw kindje prematuur geboren? Dan is het vaak te vermoeiend om alle voedingen aan de borst te drinken. Breid het aanleggen dan op een rustige manier uit. Als het drinken aan de borst te vermoeiend is, kan dit ten koste gaan van groei en temperatuur. Bij op tijd geboren kinderen streven wij naar voeden on demand (op aanvraag) als de baby uit het ziekenhuis naar huis gaat.
Bewaren van moedermelk
Moedermelk mag thuis in de koelkast 72 uur bewaard worden. Zet moedermelk niet in de koelkastdeur, maar in de koelkast. De koelkastdeur zorgt voor teveel temperatuurschommelingen.
Flesvoeding klaarmaken
Hoe u borstvoeding goed invriest, hangt af van de vriezer die u heeft. Maak de voeding klaar zoals op het pak of blik staat. Maak steeds maar één fles tegelijkertijd klaar. In Nederland kunt u gewoon koud leidingwater gebruiken. Warm de fles daarna op met een flessenwarmer, de magnetron of au-bain-marie. Controleer altijd of de voeding op de juiste temperatuur is. Vanuit het ziekenhuis krijgt u een voedingsadvies mee. Zodra uw kindje zwaarder en ouder wordt, past de arts of het consultatiebureau dit advies aan.
Hygiëne van flesjes en toebehoren
Spoel na elk gebruik flessen, spenen (ook fopspenen), kolfmateriaal af onder stromend water. Doe dit eerst met koud water, daarna met warm water en dan weer met koud water. Verwijder zichtbaar vuil in heet water met afwasmiddel. Hier bestaan speciale flessenborstels / ragers voor. Kook flessen, spenen en kolfmateriaal elke 24 uur tot uw baby zes maanden is. Doe ze in de vaatwasser op min 55 graden op een lang programma. Laat alles op een schone doek (theedoek of hydrofiele luier) drogen aan de lucht.
Gedrag en ontwikkeling van uw baby
Boeren na de voeding
Laat uw baby na de voeding boeren. Sommige kinderen drinken zo gulzig dat zij tijdens het drinken veel lucht inslikken. Deze kinderen moeten tussendoor ook een keer boeren.
Spugen
Veel kinderen spugen na de voeding een klein beetje (een mondje vol) terug. Dit is heel normaal. Spuugt uw kind veel en vaak? Uw baby kan last van darmkrampjes hebben.
Darmkrampjes
Leg uw kind op de rug op het aankleedkussen, trek de knietjes op en laat deze op de buik rusten. Als u borstvoeding geeft, kunt u kijken of u iets anders dan normaal gegeten heeft. Het ‘vreemde’ voedingsmiddel kunt u dan enkele weken weglaten.
Bewustwording en aandacht
Baby’s worden zich tussen de twee en vier maanden oud bewust van hun omgeving. Soms gebeurt dit zelfs nog eerder. De periodes dat de baby slaapt worden dan korter. Ook krijgt uw baby meer behoefte aan aandacht. Leg uw kind daarom gerust na de voeding een poosje in de box.
Slaapbehoefte
Merkt u dat uw baby moe wordt? Hoeveel slaap een kind nodig heeft, verschilt per kind. Gemiddeld slapen baby’s tot twee maanden zo’n 18 uur per dag. Een kind dat in de couveuse heeft gelegen, is echter vaak wat “wijzer”, waardoor de slaapbehoefte minder kan zijn.
Huilen
Het is normaal dat uw baby weleens huilt. Een pasgeboren baby mag tien procent van de dag huilen. Dat is normaal huilgedrag. Probeer uit te zoeken waarom uw baby huilt. Is er geen duidelijke oorzaak, dan helpt het vaak om uw baby te troosten. Bijvoorbeeld door hem of haar in uw armen te nemen. Ook het dragen van uw kindje in een draagzak/draagdoek kan troost bieden.
Een goede regelmaat kan de meeste huilbuien ’s nachts voorkomen. Uw baby zal de eerste weken nog een nachtvoeding nodig hebben.
Overprikkeling
Jonge baby's doen enorm veel nieuwe indrukken op. Stelt u zich maar eens voor wat ze plotseling allemaal horen, zien, voelen en meemaken. Sommige baby's raken daardoor overprikkeld. Ze huilen meer en slapen slechter.
Leg uw baby wakker in bed, zodat hij kan leren om zelf in slaap te komen. Vermijd bij het in bed leggen oogcontact, want baby’s willen niets liever dan aandacht krijgen. Stop uw baby lekker in, dat geeft een veilig en een geborgen gevoel. Een ‘inslaaphuiltje’ mag. Een kwartiertje is normaal. Sommige kinderen hebben een half uur nodig. Haal uw baby niet steeds uit bed als het eigenlijk slaaptijd is. Vaak gaan ouders voor het kleinste geluidje dat ze horen kijken bij hun baby. Zo dragen ze bij tot het moeilijke slaapgedrag van hun baby.
Houd een eventuele nachtvoeding kort. Maak het ook niet te gezellig. Doe het licht ook niet te fel aan.
Baby’s kunnen enkel door te huilen duidelijk maken dat ze zich niet lekker voelen of iets nodig hebben. Daarom is het niet zo gek dat baby’s twee tot drie uur per dag huilen. Dit kan zowel overdag als ’s nachts zijn. Knuffel uw baby. Denkt u dat uw baby pijn heeft, abnormaal veel of hard huilt, of maakt het huilen u ongerust? Neem dan contact op met een zorgprofessional.
Thuis komen na ziekenhuisopname
Kraamtijd en bezoek
Omdat uw baby in het ziekenhuis lag, heeft u misschien een minder gezellige kraamtijd gehad. Nu de baby thuis is, kunt u als u dit fijn vindt alsnog een kraamperiode houden. Denk bij het ontvangen van het kraambezoek altijd eerst aan uzelf en aan uw gezin. Bedenk dat bezoek voor uw baby onrustig kan zijn ook al slaapt hij of zij op de arm.
Overgang van ziekenhuis naar huis
Uw baby is geen tere couveusebaby meer. U hebt waarschijnlijk lang naar deze dag uitgekeken en zich er goed op voorbereid. Nu is het zover, uw baby komt thuis en u gaat zelf de verzorging op u nemen. Het is heel normaal wanneer u zich af en toe wat onzeker voelt. Uiteindelijk hebt u een periode overgeslagen, wat u misschien graag zou willen inhalen. Wanneer u uw baby eenmaal thuis heeft, leert u hem of haar pas in alle details kennen. Geniet hiervan zoveel mogelijk en neem er bovendien de tijd voor om uw baby te verzorgen. Er is veel wat u aan uw baby kunt ontdekken.
De eerste tijd is niet altijd even gemakkelijk en ontspannen. Uw kind kan onrustig zijn en veel huilen. Dit is een veel voorkomend verschijnsel bij kinderen die in een couveuse hebben gelegen. Een reden voor dit huilen, kan zijn dat uw baby nog moet wennen thuis. In het ziekenhuis ging alles dag en nacht door en was het vaak licht en rumoerig. Uw baby moet nu een dag- en nachtritme opbouwen.
Babykamer en rust
Als uw baby ’s avonds veel huilt, kunt u met een zacht muziekje of nachtlampje op de babykamer proberen hem of haar tot rust te krijgen. Zingen of praten tegen uw kind kan ook helpen. Soms helpt een warm badje of eventueel wat extra voeding. Een bad hoeft niet perse ’s ochtends plaats te vinden en voedingstijden kunt u eveneens aan uw eigen omstandigheden en die van uw kind aanpassen. Zorg vooral voor regelmaat en rust.
Draagzak of draagdoek
Wanneer uw kind overdag of ’s avonds onrustig blijft, kunt u hem of haar in een draagzak tegen u aandragen. De baby kan door dicht tegen u aan te liggen een gevoel van veiligheid en geborgenheid krijgen, terwijl u toch mobiel bent.
Uitgestelde kraamzorg en couveuse-nazorg
In de meeste gevallen is het goed om uitgestelde kraamzorg of couveuse-nazorg aan te vragen. Deze kraamzorg helpt u om thuis goed te zorgen voor uw baby. U wordt dan bijvoorbeeld geholpen met de borstvoeding, het klaarmaken van bijvoorbeeld het badje, voeding en kruik, het uitkoken van de fles, etc. Deze zorg is dus bedoeld voor u en uw baby. Het schoonmaken van het huis of boodschappen doen, valt hier niet onder. Helaas vergoeden niet alle ziektekostenverzekeringen uitgestelde kraamzorg.
Rooming-in
Tijdens de ziekenhuisopname heeft u samen met de verpleegkundigen gezorgd voor uw kind. Thuis staat u er alleen voor. Om de overgang van ziekenhuis naar thuis minder groot te maken, kunt u wellicht gebruik maken van ‘rooming-in’. Dit houdt in dat u in het ziekenhuis al een hele dag (en eventueel een nacht) voor uw kind kunt zorgen.
Medische controles en vaccinaties
Consultatiebureau (JGZ)
Op het consultatiebureau wordt uw kind onder andere ingeënt tegen DKTP, BMR en HIB. HIB: haemophilis influenzae. Sommige kinderen krijgen ook een inenting tegen hepatitis B. U ontvangt de papieren hiervoor thuis. Soms gebeurt het inenten in het ziekenhuis. Wanneer uw kind de inentingen krijgt, hoort u via de JGZ (het consultatiebureau). U krijgt dan een uitnodiging voor de inenting.
Gehoorscreening
Alle kinderen in Nederland krijgen kort na de geboorte een gehoorscreening. Dit is om vast te stellen of uw kind goed kan horen. De JGZ komt hiervoor bij u thuis. Heeft uw kind direct na de geboorte in het ziekenhuis gelegen? Dan is het belangrijk dat de gehoorscreening alsnog wordt gedaan. De JGZ neemt dan contact met u op om hiervoor een afspraak te maken. Heel soms wordt de gehoorscreening al in het ziekenhuis gedaan. Via de gemeente heeft u een folder ontvangen met uitleg over de gehoorscreening. Heeft u hier vragen over? Heeft u behoefte aan meer informatie?
Vereniging van Ouders van Couveusekinderen (V.O.C.)
De V.O.C. kan u ook in contact brengen met andere ouders van couveusekinderen. De V.O.C. bestaat uit ouders van couveusekinderen. Deze ouders zijn geschoold in het begeleiden en opvangen van andere ouders van couveusekinderen. Zij werken vanuit ervaring met hun eigen couveusebaby.
Praktische tips voor de eerste dagen thuis
Voorbereiding op thuis borstvoeding geven
In het ideale geval heb je alles klaarliggen voor je eerste dag thuis met je pasgeboren baby - van luiers en zachte doeken voor je baby tot comfortabele kussens, tepelzalf, zoogkompressen en gezonde snacks en drankjes voor jou. Zoek thuis een comfortabele, gemakkelijke plaats om borstvoeding te geven. Je zult er waarschijnlijk veel tijd doorbrengen!
Zorg voor je baby
Pasgeboren baby's zijn vrij eenvoudige wezens. Zolang ze goed gevoed zijn en zich op hun gemak en getroost voelen, zouden ze vooral veel kostbare slaap moeten krijgen! Je pasgeboren baby is tijdens zijn eerste 24 uur waarschijnlijk heel erg slaperig. Gewoonlijk wordt hij de volgende dag vaker wakker en drinkt hij vaker aan de borst naarmate je moedermelk doorkomt (doorgaans twee tot vier dagen na de geboorte). Gebruik deze tijd om te rusten en je aan te passen en houd je baby dag en nacht dicht bij je als geruststelling, bijvoorbeeld in een kindermandje, wiegje naast je bed of in een draagdoek als je bezig bent.
Huid-op-huidcontact
Dit huid-op-huidcontact zorgt er ook voor dat in jullie beiden een krachtig hormoon met de naam oxytocine vrijkomt. Het komt ook vrij als je in de buurt van je baby bent, naar hem kijkt, hem hoort huilen of alleen maar aan hem denkt. Dit wonderbaarlijke hormoon helpt je om een sterke, levenslange moeder-kindrelatie te vormen. Daarnaast ondersteunt het je moedermelkstroom tijdens het voeden of kolven, dus hoe dichter je bij je baby bent, hoe makkelijker het zou moeten zijn om je melkproductie op gang te brengen en op een goede manier met borstvoeding te beginnen.
Voedingssignalen
Je kunt een pasgeboren baby in dit vroege stadium niet 'verwennen' of 'slechte gewoontes' aanleren - dus als goedbedoelende familieleden zeggen dat je dat misschien aan het doen bent, probeer ze dan te negeren. Probeer ook niet om je baby een voedingsschema te laten volgen; hij is te jong en veel baby's houden zich sowieso nooit aan een vaste routine. Geef in plaats daarvan borstvoeding telkens als je baby aangeeft dat hij honger heeft door bijvoorbeeld mond- en zuigbewegingen of door naar je borst te zoeken. Dit zal helpen je melkproductie op gang te brengen. En gebruik een app zoals Medela Family als je voedingen en luiers bij wilt houden.
Voldoende melkproductie
Let op signalen die erop duiden dat je baby genoeg melk krijgt: de hoeveelheid vaste ontlasting en urine die hij produceert, is cruciaal. Op dag een moet je baby één keer of vaker zwarte, plakkerige meconiumontlasting produceren plus één natte luier. Op dag twee kun je twee of meer luiers met donkergroenige-bruine ontlasting, die geleidelijk minder plakkerig wordt, en twee natte luiers verwachten. Doet je baby dit niet, neem dan contact op met een zorgprofessional.
Zorg voor jezelf
Je lichaam heeft rust en tijd nodig om te genezen, zelfs na een bevalling zonder complicaties. Laat je partner of familieleden zoveel mogelijk de luiers verschonen, koken en zorgen voor eventuele oudere kinderen - of neem betaalde hulp aan als je je dat kunt veroorloven. Spaar je energie voor de komende drukke weken en concentreer je op het vormen van een band met je baby en het opbouwen van je melkproductie. Al het andere kan wachten.
Bezoek beperken
Voel je ook niet verplicht om het huis vol met visite te hebben - nodig alleen gasten uit die iets nuttigs meebrengen of je ondersteunen. "Houd deze bijzondere tijd voor alleen jezelf, je partner en je baby, als je dat kunt", stelt Kerry-Lynne voor, moeder van twee, uit het Verenigd Koninkrijk. "Ik voelde me sowieso niet op mijn gemak om in het bijzijn van visite borstvoeding te geven, wat ook al niet hielp bij het aanleggen."
Hulp van de partner
Hoewel moeders natuurlijk de belangrijkste rol hebben bij borstvoeding, zijn er talrijke dingen die je partner of andere familieleden kunnen doen om je te ondersteunen en met de baby een band te vormen, zoals helpen om de baby tot rust te laten komen en te kalmeren door huid-op-huidcontact of door hem in een draagdoek te dragen.
Ze kunnen ook als 'portier' optreden en het aantal bezoeken beperken, zodat je de kans krijgt om te rusten. Veel nieuwe moeders zeggen dat ze overdag niet kunnen slapen, maar met enige oefening en een beetje hulp van je partner kun je leren om een korte 'power nap' te nemen. Maak de slaapkamer donker en stil en verwijder alle digitale schermen en mobiele telefoons. Zelfs als je alleen maar 20 minuten gaat liggen in rust en stilte zonder afleidingen terwijl je partner voor de baby zorgt, kan je lichaam al uitrusten. Na wat oefening zou je je moeten kunnen ontspannen en uiteindelijk kunnen slapen.
Emotionele gesteldheid
Het is niet ongewoon om je alleen en hulpeloos te voelen, zodra je thuis bent. Schroom niet om een beroep te doen op iemand die je kent of op een zorgprofessional. Tijdens de eerste week na de bevalling voelen veel moeders zich emotioneel, huilerig of geprikkeld, en ervaren ze een postnatale depressie als gevolg van de toename van hormonen wanneer hun melk doorkomt. Deze symptomen zijn normaal en houden doorgaans slechts enkele dagen aan. Echter, als deze gevoelens niet binnen twee weken overgaan of als je steeds sterkere gevoelens van somberheid en hopeloosheid hebt, praat dan met een zorgprofessional.
Borstvoeding oefenen
Je stelt je misschien voor dat iets wat zo natuurlijk en essentieel is als borstvoeding, zo goed als vanzelf gaat, maar in werkelijkheid heb je tijd nodig om het onder de knie te krijgen. Net als bij leren autorijden of het aanleren van welke nieuwe vaardigheid dan ook, vergt borstvoeding oefening en het is normaal dat er goede en slechte dagen zijn. Dit komt voor veel moeders als een totale verrassing. Bij een enquête onder Amerikaanse moeders bleek 92% van hen op dag drie problemen met borstvoeding te hebben, dus als dat het geval is, geen zorgen - haal diep adem en zoek hulp. De beste manier om met borstvoeding geven te beginnen is door zelf iedere voeding te geven. Het is natuurlijk dat baby's in dit stadium heel vaak gevoed willen worden en je baby kan al 45 minuten na zijn laatste voeding opnieuw hongersignalen afgeven, maar dit helpt om je melkproductie op te bouwen.
Eerste 48 uur
"De eerste 48 uur zijn lastig - je bent allebei aan het leren", zegt Ruth, moeder van een, uit het Verenigd Koninkrijk.